रामायण · अध्याय 2.081

गुहस्य वचनं श्रुत्वा भरतो भृशम् अप्रियम्
ध्यानं जगाम तत्रैव यत्र तच् छ्रुतम् अप्रियम्

सुकुमारो महासत्त्वः सिंहस्कन्धो महाभुजः
पुण्डरीक विशालाक्षस् तरुणः प्रियदर्शनः

प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं परमदुर्मनाः
पपात सहसा तोत्रैर् हृदि विद्ध इव द्विपः

तदवस्थं तु भरतं शत्रुघ्नो ऽनन्तर स्थितः
परिष्वज्य रुरोदोच्चैर् विसंज्ञः शोककर्शितः

ततः सर्वाः समापेतुर् मातरो भरतस्य ताः
उपवास कृशा दीना भर्तृव्यसनकर्शिताः

ताश् च तं पतितं भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन्
कौसल्या त्व् अनुसृत्यैनं दुर्मनाः परिषस्वजे

वत्सला स्वं यथा वत्सम् उपगूह्य तपस्विनी
परिपप्रच्छ भरतं रुदन्ती शोकलालसा

पुत्रव्याधिर् न ते कच्चिच् छरीरं परिबाधते
अद्य राजकुलस्यास्य त्वदधीनं हि जीवितम्

त्वां दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते
वृत्ते दशरथे राज्ञि नाथ एकस् त्वम् अद्य नः

कच्चिन् न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतं ते किं चिद् अप्रियम्
पुत्र वा ह्य् एकपुत्रायाः सहभार्ये वनं गते

स मुहूर्तं समाश्वस्य रुदन्न् एव महायशाः
कौसल्यां परिसान्त्व्येदं गुहं वचनम् अब्रवीत्

भ्राता मे क्वावसद् रात्रिं क्व सीता क्व च लक्ष्मणः
अस्वपच् छयने कस्मिन् किं भुक्त्वा गुह शंस मे

सो ऽब्रवीद् भरतं पृष्टो निषादाधिपतिर् गुहः
यद् विधं प्रतिपेदे च रामे प्रियहिते ऽतिथौ

अन्नम् उच्चावचं भक्ष्याः फलानि विविधानि च
रामायाभ्यवहारार्थं बहुचोपहृतं मया

तत् सर्वं प्रत्यनुज्ञासीद् रामः सत्यपराक्रमः
न हि तत् प्रत्यगृह्णात् स क्षत्रधर्मम् अनुस्मरन्

न ह्य् अस्माभिः प्रतिग्राह्यं सखे देयं तु सर्वदा
इति तेन वयं राजन्न् अनुनीता महात्मना

लक्ष्मणेन समानीतं पीत्वा वारि महायशाः
औपवास्यं तदाकार्षीद् राघवः सह सीतया

ततस् तु जलशेषेण लक्ष्मणो ऽप्य् अकरोत् तदा
वाग् यतास् ते त्रयः संध्याम् उपासत समाहिताः

सौमित्रिस् तु ततः पश्चाद् अकरोत् स्वास्तरं शुभम्
स्वयम् आनीय बर्हींषि क्षिप्रं राघव कारणात्

तस्मिन् समाविशद् रामः स्वास्तरे सह सीतया
प्रक्षाल्य च तयोः पादाव् अपचक्राम लक्ष्मणः

एतत् तद् इङ्गुदीमूलम् इदम् एव च तत् तृणम्
यस्मिन् रामश् च सीता च रात्रिं तां शयिताव् उभौ

नियम्य पृष्ठे तु तलाङ्गुलित्रवाञ् शरैः सुपूर्णाव् इषुधी परंतपः
महद् धनुः सज्यम् उपोह्य लक्ष्मणो निशाम् अतिष्ठत् परितो ऽस्य केवलम्

ततस् त्व् अहं चोत्तमबाणचापधृक् स्थितो ऽभवं तत्र स यत्र लक्ष्मणः
अतन्द्रिभिर् ज्ञातिभिर् आत्तकार्मुकैर् महेन्द्रकल्पं परिपालयंस् तदा