રામાયણ · અધ્યાય 2.076

તામ્ આર્યગણસંપૂર્ણાં ભરતઃ પ્રગ્રહાં સભામ્
દદર્શ બુદ્ધિસંપન્નઃ પૂર્ણચન્દ્રાં નિશામ્ ઇવ

આસનાનિ યથાન્યાયમ્ આર્યાણાં વિશતાં તદા
અદૃશ્યત ઘનાપાયે પૂર્ણચન્દ્રેવ શર્વરી

રાજ્ઞસ્ તુ પ્રકૃતીઃ સર્વાઃ સમગ્રાઃ પ્રેક્ષ્ય ધર્મવિત્
ઇદં પુરોહિતો વાક્યં ભરતં મૃદુ ચાબ્રવીત્

તાત રાજા દશરથઃ સ્વર્ગતો ધર્મમ્ આચરન્
ધન ધાન્યવતીં સ્ફીતાં પ્રદાય પૃથિવીં તવ

રામસ્ તથા સત્યધૃતિઃ સતાં ધર્મમ્ અનુસ્મરન્
નાજહાત્ પિતુર્ આદેશં શશી જ્યોત્સ્નામ્ ઇવોદિતઃ

પિત્રા ભ્રાત્રા ચ તે દત્તં રાજ્યં નિહતકણ્ટકમ્
તદ્ ભુઙ્ક્ષ્વ મુદિતામાત્યઃ ક્ષિપ્રમ્ એવાભિષેચય

ઉદીચ્યાશ્ ચ પ્રતીચ્યાશ્ ચ દાક્ષિણાત્યાશ્ ચ કેવલાઃ
કોટ્યાપરાન્તાઃ સામુદ્રા રત્નાન્ય્ અભિહરન્તુ તે

તચ્ છ્રુત્વા ભરતો વાક્યં શોકેનાભિપરિપ્લુતઃ
જગામ મનસા રામં ધર્મજ્ઞો ધર્મકાઙ્ક્ષયા

સ બાષ્પકલયા વાચા કલહંસસ્વરો યુવા
વિલલાપ સભામધ્યે જગર્હે ચ પુરોહિતમ્

ચરિતબ્રહ્મચર્યસ્ય વિદ્યા સ્નાતસ્ય ધીમતઃ
ધર્મે પ્રયતમાનસ્ય કો રાજ્યં મદ્વિધો હરેત્

કથં દશરથાજ્ જાતો ભવેદ્ રાજ્યાપહારકઃ
રાજ્યં ચાહં ચ રામસ્ય ધર્મં વક્તુમ્ ઇહાર્હસિ

જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠશ્ ચ ધર્માત્મા દિલીપનહુષોપમઃ
લબ્ધુમ્ અર્હતિ કાકુત્સ્થો રાજ્યં દશરથો યથા

અનાર્યજુષ્ટમ્ અસ્વર્ગ્યં કુર્યાં પાપમ્ અહં યદિ
ઇક્ષ્વાકૂણામ્ અહં લોકે ભવેયં કુલપાંસનઃ

યદ્ ધિ માત્રા કૃતં પાપં નાહં તદ્ અભિરોચયે
ઇહસ્થો વનદુર્ગસ્થં નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ

રામમ્ એવાનુગચ્છામિ સ રાજા દ્વિપદાં વરઃ
ત્રયાણામ્ અપિ લોકાનાં રાઘવો રાજ્યમ્ અર્હતિ

તદ્ વાક્યં ધર્મસંયુક્તં શ્રુત્વા સર્વે સભાસદઃ
હર્ષાન્ મુમુચુર્ અશ્રૂણિ રામે નિહિતચેતસઃ

યદિ ત્વ્ આર્યં ન શક્ષ્યામિ વિનિવર્તયિતું વનાત્
વને તત્રૈવ વત્સ્યામિ યથાર્યો લક્ષ્મણસ્ તથા

સર્વોપાયં તુ વર્તિષ્યે વિનિવર્તયિતું બલાત્
સમક્ષમ્ આર્ય મિશ્રાણાં સાધૂનાં ગુણવર્તિનામ્

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ ધર્માત્મા ભરતો ભ્રાતૃવત્સલઃ
સમીપસ્થમ્ ઉવાચેદં સુમન્ત્રં મન્ત્રકોવિદમ્

તૂર્ણમ્ ઉત્થાય ગચ્છ ત્વં સુમન્ત્ર મમ શાસનાત્
યાત્રામ્ આજ્ઞાપય ક્ષિપ્રં બલં ચૈવ સમાનય

એવમ્ ઉક્તઃ સુમન્ત્રસ્ તુ ભરતેન મહાત્મના
પ્રહૃષ્ટઃ સો ઽદિશત્ સર્વં યથા સંદિષ્ટમ્ ઇષ્ટવત્

તાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ પ્રકૃતયો બલાધ્યક્ષા બલસ્ય ચ
શ્રુત્વા યાત્રાં સમાજ્ઞપ્તાં રાઘવસ્ય નિવર્તને

તતો યોધાઙ્ગનાઃ સર્વા ભર્તૄન્ સર્વાન્ ગૃહેગૃહે
યાત્રા ગમનમ્ આજ્ઞાય ત્વરયન્તિ સ્મ હર્ષિતાઃ

તે હયૈર્ ગોરથૈઃ શીઘ્રૈઃ સ્યન્દનૈશ્ ચ મનોજવૈઃ
સહ યોધૈર્ બલાધ્યક્ષા બલં સર્વમ્ અચોદયન્

સજ્જં તુ તદ્ બલં દૃષ્ટ્વા ભરતો ગુરુસંનિધૌ
રથં મે ત્વરયસ્વેતિ સુમન્ત્રં પાર્શ્વતો ઽબ્રવીત્

ભરતસ્ય તુ તસ્યાજ્ઞાં પ્રતિગૃહ્ય પ્રહર્ષિતઃ
રથં ગૃહીત્વા પ્રયયૌ યુક્તં પરમવાજિભિઃ

સ રાઘવઃ સત્યધૃતિઃ પ્રતાપવાન્ બ્રુવન્ સુયુક્તં દૃઢસત્યવિક્રમઃ
ગુરું મહારણ્યગતં યશસ્વિનં પ્રસાદયિષ્યન્ ભરતો ઽબ્રવીત્ તદા

તૂર્ણં સમુત્થાય સુમન્ત્ર ગચ્છ બલસ્ય યોગાય બલપ્રધાનાન્
આનેતુમ્ ઇચ્છામિ હિ તં વનસ્થં પ્રસાદ્ય રામં જગતો હિતાય

સ સૂતપુત્રો ભરતેન સમ્યગ્ આજ્ઞાપિતઃ સંપરિપૂર્ણકામઃ
શશાસ સર્વાન્ પ્રકૃતિપ્રધાનાન્ બલસ્ય મુખ્યાંશ્ ચ સુહૃજ્જનં ચ

તતઃ સમુત્થાય કુલે કુલે તે રાજન્યવૈશ્યા વૃષલાશ્ ચ વિપ્રાઃ
અયૂયુજન્ન્ ઉષ્ટ્રરથાન્ ખરાંશ્ ચ નાગાન્ હયાંશ્ ચૈવ કુલપ્રસૂતાન્