રામાયણ · અધ્યાય 2.071

તતો દશાહે ઽતિગતે કૃતશૌચો નૃપાત્મજઃ
દ્વાદશે ઽહનિ સંપ્રાપ્તે શ્રાદ્ધકર્માણ્ય્ અકારયત્

બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ રત્નં ધનમ્ અન્નં ચ પુષ્કલમ્
બાસ્તિકં બહુશુક્લં ચ ગાશ્ ચાપિ શતશસ્ તથા

દાસીદાસં ચ યાનં ચ વેશ્માનિ સુમહાન્તિ ચ
બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ પુત્રો રાજ્ઞસ્ તસ્યૌર્ધ્વદૈહિકમ્

તતઃ પ્રભાતસમયે દિવસે ઽથ ત્રયોદશે
વિલલાપ મહાબાહુર્ ભરતઃ શોકમૂર્છિતઃ

શબ્દાપિહિતકણ્ઠશ્ ચ શોધનાર્થમ્ ઉપાગતઃ
ચિતામૂલે પિતુર્ વાક્યમ્ ઇદમ્ આહ સુદુઃખિતઃ

તાત યસ્મિન્ નિષૃષ્ટો ઽહં ત્વયા ભ્રાતરિ રાઘવે
તસ્મિન્ વનં પ્રવ્રજિતે શૂન્યે ત્યક્તો ઽસ્મ્ય્ અહં ત્વયા

યથાગતિર્ અનાથાયાઃ પુત્રઃ પ્રવ્રાજિતો વનમ્
તામ્ અમ્બાં તાત કૌસલ્યાં ત્યક્ત્વા ત્વં ક્વ ગતો નૃપ

દૃષ્ટ્વા ભસ્મારુણં તચ્ ચ દગ્ધાસ્થિસ્થાનમણ્ડલમ્
પિતુઃ શરીર નિર્વાણં નિષ્ટનન્ વિષસાદ હ

સ તુ દૃષ્ટ્વા રુદન્ દીનઃ પપાત ધરણીતલે
ઉત્થાપ્યમાનઃ શક્રસ્ય યન્ત્ર ધ્વજ ઇવ ચ્યુતઃ

અભિપેતુસ્ તતઃ સર્વે તસ્યામાત્યાઃ શુચિવ્રતમ્
અન્તકાલે નિપતિતં યયાતિમ્ ઋષયો યથા

શત્રુઘ્નશ્ ચાપિ ભરતં દૃષ્ટ્વા શોકપરિપ્લુતમ્
વિસંજ્ઞો ન્યપતદ્ ભૂમૌ ભૂમિપાલમ્ અનુસ્મરન્

ઉન્મત્ત ઇવ નિશ્ચેતા વિલલાપ સુદુઃખિતઃ
સ્મૃત્વા પિતુર્ ગુણાઙ્ગાનિ તાનિ તાનિ તદા તદા

મન્થરા પ્રભવસ્ તીવ્રઃ કૈકેયીગ્રાહસંકુલઃ
વરદાનમયો ઽક્ષોભ્યો ઽમજ્જયચ્ છોકસાગરઃ

સુકુમારં ચ બાલં ચ સતતં લાલિતં ત્વયા
ક્વ તાત ભરતં હિત્વા વિલપન્તં ગતો ભવાન્

નનુ ભોજ્યેષુ પાનેષુ વસ્ત્રેષ્વ્ આભરણેષુ ચ
પ્રવારયસિ નઃ સર્વાંસ્ તન્ નઃ કો ઽદ્ય કરિષ્યતિ

અવદારણ કાલે તુ પૃથિવી નાવદીર્યતે
વિહીના યા ત્વયા રાજ્ઞા ધર્મજ્ઞેન મહાત્મના

પિતરિ સ્વર્ગમ્ આપન્ને રામે ચારણ્યમ્ આશ્રિતે
કિં મે જીવિત સામર્થ્યં પ્રવેક્ષ્યામિ હુતાશનમ્

હીનો ભ્રાત્રા ચ પિત્રા ચ શૂન્યામ્ ઇક્ષ્વાકુપાલિતામ્
અયોધ્યાં ન પ્રવેક્ષ્યામિ પ્રવેક્ષ્યામિ તપોવનમ્

તયોર્ વિલપિતં શ્રુત્વા વ્યસનં ચાન્વવેક્ષ્ય તત્
ભૃશમ્ આર્તતરા ભૂયઃ સર્વ એવાનુગામિનઃ

તતો વિષણ્ણૌ શ્રાન્તૌ ચ શત્રુઘ્નભરતાવ્ ઉભૌ
ધરણ્યાં સંવ્યચેષ્ટેતાં ભગ્નશૃઙ્ગાવ્ ઇવર્ષભૌ

તતઃ પ્રકૃતિમાન્ વૈદ્યઃ પિતુર્ એષાં પુરોહિતઃ
વસિષ્ઠો ભરતં વાક્યમ્ ઉત્થાપ્ય તમ્ ઉવાચ હ

ત્રીણિ દ્વન્દ્વાનિ ભૂતેષુ પ્રવૃત્તાન્ય્ અવિશેષતઃ
તેષુ ચાપરિહાર્યેષુ નૈવં ભવિતુમ્ અર્હતિ

સુમન્ત્રશ્ ચાપિ શત્રુઘ્નમ્ ઉત્થાપ્યાભિપ્રસાદ્ય ચ
શ્રાવયામ્ આસ તત્ત્વજ્ઞઃ સર્વભૂતભવાભવૌ

ઉત્થિતૌ તૌ નરવ્યાઘ્રૌ પ્રકાશેતે યશસ્વિનૌ
વર્ષાતપપરિક્લિન્નૌ પૃથગ્ ઇન્દ્રધ્વજાવ્ ઇવ

અશ્રૂણિ પરિમૃદ્નન્તૌ રક્તાક્ષૌ દીનભાષિણૌ
અમાત્યાસ્ ત્વરયન્તિ સ્મ તનયૌ ચાપરાઃ ક્રિયાઃ