રામાયણ · અધ્યાય 2.070

તમ્ એવં શોકસંતપ્તં ભરતં કેકયીસુતમ્
ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠો વસિષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠવાગ્ ઋષિઃ

અલં શોકેન ભદ્રં તે રાજપુત્ર મહાયશઃ
પ્રાપ્તકાલં નરપતેઃ કુરુ સંયાનમ્ ઉત્તરમ્

વસિષ્ઠસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ભરતો ધારણાં ગતઃ
પ્રેતકાર્યાણિ સર્વાણિ કારયામ્ આસ ધર્મવિત્

ઉદ્ધૃતં તૈલસંક્લેદાત્ સ તુ ભૂમૌ નિવેશિતમ્
આપીતવર્ણવદનં પ્રસુપ્તમ્ ઇવ ભૂમિપમ્

નિવેશ્ય શયને ચાગ્ર્યે નાનારત્નપરિષ્કૃતે
તતો દશરથં પુત્રો વિલલાપ સુદુઃખિતઃ

કિં તે વ્યવસિતં રાજન્ પ્રોષિતે મય્ય્ અનાગતે
વિવાસ્ય રામં ધર્મજ્ઞં લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્

ક્વ યાસ્યસિ મહારાજ હિત્વેમં દુઃખિતં જનમ્
હીનં પુરુષસિંહેન રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા

યોગક્ષેમં તુ તે રાજન્ કો ઽસ્મિન્ કલ્પયિતા પુરે
ત્વયિ પ્રયાતે સ્વસ્ તાત રામે ચ વનમ્ આશ્રિતે

વિધવા પૃથિવી રાજંસ્ ત્વયા હીના ન રાજતે
હીનચન્દ્રેવ રજની નગરી પ્રતિભાતિ મામ્

એવં વિલપમાનં તં ભરતં દીનમાનસં
અબ્રવીદ્ વચનં ભૂયો વસિષ્ઠસ્ તુ મહાન્ ઋષિઃ

પ્રેતકાર્યાણિ યાન્ય્ અસ્ય કર્તવ્યાનિ વિશામ્પતેઃ
તાન્ય્ અવ્યગ્રં મહાબાહો ક્રિયતામ્ અવિચારિતમ્

તથેતિ ભરતો વાક્યં વસિષ્ઠસ્યાભિપૂજ્ય તત્
ઋત્વિક્પુરોહિતાચાર્યાંસ્ ત્વરયામ્ આસ સર્વશઃ

યે ત્વ્ અગ્રતો નરેન્દ્રસ્ય અગ્ન્ય્ અગારાદ્ બહિષ્કૃતાઃ
ઋત્વિગ્ભિર્ યાજકૈશ્ ચૈવ તે હ્રિયન્તે યથાવિધિ

શિબિલાયામ્ અથારોપ્ય રાજાનં ગતચેતનમ્
બાષ્પકણ્ઠા વિમનસસ્ તમ્ ઊહુઃ પરિચારકાઃ

હિરણ્યં ચ સુવર્ણં ચ વાસાંસિ વિવિધાનિ ચ
પ્રકિરન્તો જના માર્ગં નૃપતેર્ અગ્રતો યયુઃ

ચન્દનાગુરુનિર્યાસાન્ સરલં પદ્મકં તથા
દેવદારૂણિ ચાહૃત્ય ચિતાં ચક્રુસ્ તથાપરે

ગન્ધાન્ ઉચ્ચાવચાંશ્ ચાન્યાંસ્ તત્ર દત્ત્વાથ ભૂમિપમ્
તતઃ સંવેશયામ્ આસુશ્ ચિતામધ્યે તમ્ ઋત્વિજઃ

તથા હુતાશનં હુત્વા જેપુસ્ તસ્ય તદર્ત્વિજઃ
જગુશ્ ચ તે યથાશાસ્ત્રં તત્ર સામાનિ સામગાઃ

શિબિકાભિશ્ ચ યાનૈશ્ ચ યથાર્હં તસ્ય યોષિતઃ
નગરાન્ નિર્યયુસ્ તત્ર વૃદ્ધૈઃ પરિવૃતાસ્ તદા

પ્રસવ્યં ચાપિ તં ચક્રુર્ ઋત્વિજો ઽગ્નિચિતં નૃપમ્
સ્ત્રિયશ્ ચ શોકસંતપ્તાઃ કૌસલ્યા પ્રમુખાસ્ તદા

ક્રૌઞ્ચીનામ્ ઇવ નારીણાં નિનાદસ્ તત્ર શુશ્રુવે
આર્તાનાં કરુણં કાલે ક્રોશન્તીનાં સહસ્રશઃ

તતો રુદન્ત્યો વિવશા વિલપ્ય ચ પુનઃ પુનઃ
યાનેભ્યઃ સરયૂતીરમ્ અવતેરુર્ વરાઙ્ગનાઃ

કૃતોદકં તે ભરતેન સાર્ધં નૃપાઙ્ગના મન્ત્રિપુરોહિતાશ્ ચ
પુરં પ્રવિશ્યાશ્રુપરીતનેત્રા ભૂમૌ દશાહં વ્યનયન્ત દુઃખમ્