રામાયણ · અધ્યાય 2.055

વનં ગતે ધર્મપરે રામે રમયતાં વરે
કૌસલ્યા રુદતી સ્વાર્તા ભર્તારમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

યદ્ય્ અપિત્રિષુ લોકેષુ પ્રથિતં તે મયદ્ યશઃ
સાનુક્રોશો વદાન્યશ્ ચ પ્રિયવાદી ચ રાઘવઃ

કથં નરવરશ્રેષ્ઠ પુત્રૌ તૌ સહ સીતયા
દુઃખિતૌ સુખસંવૃદ્ધૌ વને દુઃખં સહિષ્યતઃ

સા નૂનં તરુણી શ્યામા સુકુમારી સુખોચિતા
કથમ્ ઉષ્ણં ચ શીતં ચ મૈથિલી પ્રસહિષ્યતે

ભુક્ત્વાશનં વિશાલાક્ષી સૂપદંશાન્વિતં શુભમ્
વન્યં નૈવારમ્ આહારં કથં સીતોપભોક્ષ્યતે

ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષં શ્રુત્વા શુભમ્ અનિન્દિતા
કથં ક્રવ્યાદસિંહાનાં શબ્દં શ્રોષ્યત્ય્ અશોભનમ્

મહેન્દ્રધ્વજસંકાશઃ ક્વ નુ શેતે મહાભુજઃ
ભુજં પરિઘસંકાશમ્ ઉપધાય મહાબલઃ

પદ્મવર્ણં સુકેશાન્તં પદ્મનિઃશ્વાસમ્ ઉત્તમમ્
કદા દ્રક્ષ્યામિ રામસ્ય વદનં પુષ્કરેક્ષણમ્

વજ્રસારમયં નૂનં હૃદયં મે ન સંશયઃ
અપશ્યન્ત્યા ન તં યદ્ વૈ ફલતીદં સહસ્રધા

યદિ પઞ્ચદશે વર્ષે રાઘવઃ પુનર્ એષ્યતિ
જહ્યાદ્ રાજ્યં ચ કોશં ચ ભરતેનોપભોક્ષ્યતે

એવં કનીયસા ભ્રાત્રા ભુક્તં રાજ્યં વિશાં પતે
ભ્રાતા જ્યેષ્ઠા વરિષ્ઠાશ્ ચ કિમર્થં નાવમંસ્યતે

ન પરેણાહૃતં ભક્ષ્યં વ્યાઘ્રઃ ખાદિતુમ્ ઇચ્છતિ
એવમ્ એવ નરવ્યાઘ્રઃ પરલીઢં ન મંસ્યતે

હવિર્ આજ્યં પુરોડાશાઃ કુશા યૂપાશ્ ચ ખાદિરાઃ
નૈતાનિ યાતયામાનિ કુર્વન્તિ પુનર્ અધ્વરે

તથા હ્ય્ આત્તમ્ ઇદં રાજ્યં હૃતસારાં સુરામ્ ઇવ
નાભિમન્તુમ્ અલં રામો નષ્ટસોમમ્ ઇવાધ્વરમ્

નૈવંવિધમ્ અસત્કારં રાઘવો મર્ષયિષ્યતિ
બલવાન્ ઇવ શાર્દૂલો બાલધેર્ અભિમર્શનમ્

સ તાદૃશઃ સિંહબલો વૃષભાક્ષો નરર્ષભઃ
સ્વયમ્ એવ હતઃ પિત્રા જલજેનાત્મજો યથા

દ્વિજાતિ ચરિતો ધર્મઃ શાસ્ત્રદૃષ્ટઃ સનાતનઃ
યદિ તે ધર્મનિરતે ત્વયા પુત્રે વિવાસિતે

ગતિર્ એવાક્ પતિર્ નાર્યા દ્વિતીયા ગતિર્ આત્મજઃ
તૃતીયા જ્ઞાતયો રાજંશ્ ચતુર્થી નેહ વિદ્યતે

તત્ર ત્વં ચૈવ મે નાસ્તિ રામશ્ ચ વનમ્ આશ્રિતઃ
ન વનં ગન્તુમ્ ઇચ્છામિ સર્વથા હિ હતા ત્વયા

હતં ત્વયા રાજ્યમ્ ઇદં સરાષ્ટ્રં હતસ્ તથાત્મા સહ મન્ત્રિભિશ્ ચ
હતા સપુત્રાસ્મિ હતાશ્ ચ પૌરાઃ સુતશ્ ચ ભાર્યા ચ તવ પ્રહૃષ્ટૌ

ઇમાં ગિરં દારુણશબ્દસંશ્રિતાં નિશમ્ય રાજાપિ મુમોહ દુઃખિતઃ
તતઃ સ શોકં પ્રવિવેશ પાર્થિવઃ સ્વદુષ્કૃતં ચાપિ પુનસ્ તદાસ્મરત્