રામાયણ · અધ્યાય 2.052

પ્રત્યાશ્વસ્તો યદા રાજા મોહાત્ પ્રત્યાગતઃ પુનઃ
અથાજુહાવ તં સૂતં રામવૃત્તાન્તકારણાત્

વૃદ્ધં પરમસંતપ્તં નવગ્રહમ્ ઇવ દ્વિપમ્
વિનિઃશ્વસન્તં ધ્યાયન્તમ્ અસ્વસ્થમ્ ઇવ કુઞ્જરમ્

રાજા તુ રજસા સૂતં ધ્વસ્તાઙ્ગં સમુપસ્થિતમ્
અશ્રુપૂર્ણમુખં દીનમ્ ઉવાચ પરમાર્તવત્

ક્વ નુ વત્સ્યતિ ધર્માત્મા વૃક્ષમૂલમ્ ઉપાશ્રિતઃ
સો ઽત્યન્તસુખિતઃ સૂત કિમ્ અશિષ્યતિ રાઘવઃ
ભૂમિપાલાત્મજો ભૂમૌ શેતે કથમ્ અનાથવત્

યં યાન્તમ્ અનુયાન્તિ સ્મ પદાતિ રથકુઞ્જરાઃ
સ વત્સ્યતિ કથં રામો વિજનં વનમ્ આશ્રિતઃ

વ્યાલૈર્ મૃગૈર્ આચરિતં કૃષ્ણસર્પનિષેવિતમ્
કથં કુમારૌ વૈદેહ્યા સાર્ધં વનમ્ ઉપસ્થિતૌ

સુકુમાર્યા તપસ્વિન્યા સુમન્ત્ર સહ સીતયા
રાજપુત્રૌ કથં પાદૈર્ અવરુહ્ય રથાદ્ ગતૌ

સિદ્ધાર્થઃ ખલુ સૂત ત્વં યેન દૃષ્ટૌ મમાત્મજૌ
વનાન્તં પ્રવિશન્તૌ તાવ્ અશ્વિનાવ્ ઇવ મન્દરમ્

કિમ્ ઉવાચ વચો રામઃ કિમ્ ઉવાચ ચ લક્ષ્મણઃ
સુમન્ત્ર વનમ્ આસાદ્ય કિમ્ ઉવાચ ચ મૈથિલી
આસિતં શયિતં ભુક્તં સૂત રામસ્ય કીર્તય

ઇતિ સૂતો નરેન્દ્રેણ ચોદિતઃ સજ્જમાનયા
ઉવાચ વાચા રાજાનં સબાષ્પપરિરબ્ધયા

અબ્રવીન્ માં મહારાજ ધર્મમ્ એવાનુપાલયન્
અઞ્જલિં રાઘવઃ કૃત્વા શિરસાભિપ્રણમ્ય ચ

સૂત મદ્વચનાત્ તસ્ય તાતસ્ય વિદિતાત્મનઃ
શિરસા વન્દનીયસ્ય વન્દ્યૌ પાદૌ મહાત્મનઃ

સર્વમ્ અન્તઃપુરં વાચ્યં સૂત મદ્ વચનાત્ ત્વયા
આરોગ્યમ્ અવિશેષેણ યથાર્હં ચાભિવાદનમ્

માતા ચ મમ કૌસલ્યા કુશલં ચાભિવાદનમ્
દેવિ દેવસ્ય પાદૌ ચ દેવવત્ પરિપાલય

ભરતઃ કુશલં વાચ્યો વાચ્યો મદ્વચનેન ચ
સર્વાસ્વ્ એવ યથાન્યાયં વૃત્તિં વર્તસ્વ માતૃષુ

વક્તવ્યશ્ ચ મહાબાહુર્ ઇક્ષ્વાકુકુલનન્દનઃ
પિતરં યૌવરાજ્યસ્થો રાજ્યસ્થમ્ અનુપાલય

ઇત્ય્ એવં માં મહારાજ બ્રુવન્ન્ એવ મહાયશાઃ
રામો રાજીવતામ્રાક્ષો ભૃશમ્ અશ્રૂણ્ય્ અવર્તયત્

લક્ષ્મણસ્ તુ સુસંક્રુદ્ધો નિઃશ્વસન્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્
કેનાયમ્ અપરાધેન રાજપુત્રો વિવાસિતઃ

યદિ પ્રવ્રાજિતો રામો લોભકારણકારિતમ્
વરદાનનિમિત્તં વા સર્વથા દુષ્કૃતં કૃતમ્
રામસ્ય તુ પરિત્યાગે ન હેતુમ્ ઉપલક્ષયે

અસમીક્ષ્ય સમારબ્ધં વિરુદ્ધં બુદ્ધિલાઘવાત્
જનયિષ્યતિ સંક્રોશં રાઘવસ્ય વિવાસનમ્

અહં તાવન્ મહારાજે પિતૃત્વં નોપલક્ષયે
ભ્રાતા ભર્તા ચ બન્ધુશ્ ચ પિતા ચ મમ રાઘવઃ

સર્વલોકપ્રિયં ત્યક્ત્વા સર્વલોકહિતે રતમ્
સર્વલોકો ઽનુરજ્યેત કથં ત્વાનેન કર્મણા

જાનકી તુ મહારાજ નિઃશ્વસન્તી તપસ્વિની
ભૂતોપહતચિત્તેવ વિષ્ઠિતા વૃષ્મૃતા સ્થિતા

અદૃષ્ટપૂર્વવ્યસના રાજપુત્રી યશસ્વિની
તેન દુઃખેન રુદતી નૈવ માં કિં ચિદ્ અબ્રવીત્

ઉદ્વીક્ષમાણા ભર્તારં મુખેન પરિશુષ્યતા
મુમોચ સહસા બાષ્પં માં પ્રયાન્તમ્ ઉદીક્ષ્ય સા

તથૈવ રામો ઽશ્રુમુખઃ કૃતાઞ્જલિઃ સ્થિતો ઽભવલ્ લક્ષ્મણબાહુપાલિતઃ
તથૈવ સીતા રુદતી તપસ્વિની નિરીક્ષતે રાજરથં તથૈવ મામ્