રામાયણ · અધ્યાય 2.048

તે તુ તસ્મિન્ મહાવૃક્ષ ઉષિત્વા રજનીં શિવામ્
વિમલે ઽભ્યુદિતે સૂર્યે તસ્માદ્ દેશાત્ પ્રતસ્થિરે

યત્ર ભાગીરથી ગઙ્ગા યમુનામ્ અભિવર્તતે
જગ્મુસ્ તં દેશમ્ ઉદ્દિશ્ય વિગાહ્ય સુમહદ્ વનમ્

તે ભૂમિમ્ આગાન્ વિવિધાન્ દેશાંશ્ ચાપિ મનોરમાન્
અદૃષ્ટપૂર્વાન્ પશ્યન્તસ્ તત્ર તત્ર યશસ્વિનઃ

યથાક્ષેમેણ ગચ્છન્ સ પશ્યંશ્ ચ વિવિધાન્ દ્રુમાન્
નિવૃત્તમાત્રે દિવસે રામઃ સૌમિત્રિમ્ અબ્રવીત્

પ્રયાગમ્ અભિતઃ પશ્ય સૌમિત્રે ધૂમમ્ ઉન્નતમ્
અગ્નેર્ ભગવતઃ કેતું મન્યે સંનિહિતો મુનિઃ

નૂનં પ્રાપ્તાઃ સ્મ સંભેદં ગઙ્ગાયમુનયોર્ વયમ્
તથા હિ શ્રૂયતે શમ્બ્દો વારિણા વારિઘટ્ટિતઃ

દારૂણિ પરિભિન્નાનિ વનજૈર્ ઉપજીવિભિઃ
ભરદ્વાજાશ્રમે ચૈતે દૃશ્યન્તે વિવિધા દ્રુમાઃ

ધન્વિનૌ તૌ સુખં ગત્વા લમ્બમાને દિવાકરે
ગઙ્ગાયમુનયોઃ સંધૌ પ્રાપતુર્ નિલયં મુનેઃ

રામસ્ ત્વ્ આશ્રમમ્ આસાદ્ય ત્રાસયન્ મૃગપક્ષિણઃ
ગત્વા મુહૂર્તમ્ અધ્વાનં ભરદ્વાજમ્ ઉપાગમત્

તતસ્ ત્વ્ આશ્રમમ્ આસાદ્ય મુનેર્ દર્શનકાઙ્ક્ષિણૌ
સીતયાનુગતૌ વીરૌ દૂરાદ્ એવાવતસ્થતુઃ

હુતાગ્નિહોત્રં દૃષ્ટ્વૈવ મહાભાગં કૃતાઞ્જલિઃ
રામઃ સૌમિત્રિણા સાર્ધં સીતયા ચાભ્યવાદયત્

ન્યવેદયત ચાત્માનં તસ્મૈ લક્ષ્મણપૂર્વજઃ
પુત્રૌ દશરથસ્યાવાં ભગવન્ રામલક્ષ્મણૌ

ભાર્યા મમેયં વૈદેહી કલ્યાણી જનકાત્મજા
માં ચાનુયાતા વિજનં તપોવનમ્ અનિન્દિતા

પિત્રા પ્રવ્રાજ્યમાનં માં સૌમિત્રિર્ અનુજઃ પ્રિયઃ
અયમ્ અન્વગમદ્ ભ્રાતા વનમ્ એવ દૃઢવ્રતઃ

પિત્રા નિયુક્તા ભગવન્ પ્રવેષ્યામસ્ તપોવનમ્
ધર્મમ્ એવાચરિષ્યામસ્ તત્ર મૂલફલાશનાઃ

તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા રાજપુત્રસ્ય ધીમતઃ
ઉપાનયત ધર્માત્મા ગામ્ અર્ઘ્યમ્ ઉદકં તતઃ

મૃગપક્ષિભિર્ આસીનો મુનિભિશ્ ચ સમન્તતઃ
રામમ્ આગતમ્ અભ્યર્ચ્ય સ્વાગતેનાહ તં મુનિઃ

પ્રતિગૃહ્ય ચ તામ્ અર્ચામ્ ઉપવિષ્ટં સરાઘવમ્
ભરદ્વાજો ઽબ્રવીદ્ વાક્યં ધર્મયુક્તમ્ ઇદં તદા

ચિરસ્ય ખલુ કાકુત્સ્થ પશ્યામિ ત્વામ્ ઇહાગતમ્
શ્રુતં તવ મયા ચેદં વિવાસનમ્ અકારણમ્

અવકાશો વિવિક્તો ઽયં મહાનદ્યોઃ સમાગમે
પુણ્યશ્ ચ રમણીયશ્ ચ વસત્વ્ ઇહ ભગાન્ સુખમ્

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ વચનં ભરદ્વાજેન રાઘવઃ
પ્રત્યુવાચ શુભં વાક્યં રામઃ સર્વહિતે રતઃ

ભગવન્ન્ ઇત આસન્નઃ પૌરજાનપદો જનઃ
આગમિષ્યતિ વૈદેહીં માં ચાપિ પ્રેક્ષકો જનઃ
અનેન કારણેનાહમ્ ઇહ વાસં ન રોચયે

એકાન્તે પશ્ય ભગવન્ન્ આશ્રમસ્થાનમ્ ઉત્તમમ્
રમતે યત્ર વૈદેહી સુખાર્હા જનકાત્મજા

એતચ્ છ્રુત્વા શુભં વાક્યં ભરદ્વાજો મહામુનિઃ
રાઘવસ્ય તતો વાક્યમ્ અર્થ ગ્રાહકમ્ અબ્રવીત્

દશક્રોશ ઇતસ્ તાત ગિરિર્ યસ્મિન્ નિવત્સ્યસિ
મહર્ષિસેવિતઃ પુણ્યઃ સર્વતઃ સુખ દર્શનઃ

ગોલાઙ્ગૂલાનુચરિતો વાનરર્ક્ષનિષેવિતઃ
ચિત્રકૂટ ઇતિ ખ્યાતો ગન્ધમાદનસંનિભઃ

યાવતા ચિત્ર કૂટસ્ય નરઃ શૃઙ્ગાણ્ય્ અવેક્ષતે
કલ્યાણાનિ સમાધત્તે ન પાપે કુરુતે મનઃ

ઋષયસ્ તત્ર બહવો વિહૃત્ય શરદાં શતમ્
તપસા દિવમ્ આરૂઢાઃ કપાલશિરસા સહ

પ્રવિવિક્તમ્ અહં મન્યે તં વાસં ભવતઃ સુખમ્
ઇહ વા વનવાસાય વસ રામ મયા સહ

સ રામં સર્વકામૈસ્ તં ભરદ્વાજઃ પ્રિયાતિથિમ્
સભાર્યં સહ ચ ભ્રાત્રા પ્રતિજગ્રાહ ધર્મવિત્

તસ્ય પ્રયાગે રામસ્ય તં મહર્ષિમ્ ઉપેયુષઃ
પ્રપન્ના રજની પુણ્યા ચિત્રાઃ કથયતઃ કથાઃ

પ્રભાતાયાં રજન્યાં તુ ભરદ્વાજમ્ ઉપાગમત્
ઉવાચ નરશાર્દૂલો મુનિં જ્વલિતતેજસં

શર્વરીં ભવનન્ન્ અદ્ય સત્યશીલ તવાશ્રમે
ઉષિતાઃ સ્મેહ વસતિમ્ અનુજાનાતુ નો ભવાન્

રાત્ર્યાં તુ તસ્યાં વ્યુષ્ટાયાં ભરદ્વાજો ઽબ્રવીદ્ ઇદમ્
મધુમૂલફલોપેતં ચિત્રકૂટં વ્રજેતિ હ

તત્ર કુઞ્જરયૂથાનિ મૃગયૂથાનિ ચાભિતઃ
વિચરન્તિ વનાન્તેષુ તાનિ દ્રક્ષ્યસિ રાઘવ

પ્રહૃષ્ટકોયષ્ટિકકોકિલસ્વનૈર્ વિનાદિતં તં વસુધાધરં શિવમ્
મૃગૈશ્ ચ મત્તૈર્ બહુભિશ્ ચ કુઞ્જરૈઃ સુરમ્યમ્ આસાદ્ય સમાવસાશ્રમમ્