रामायण · अध्याय 2.048

ते तु तस्मिन् महावृक्ष उषित्वा रजनीं शिवाम्
विमले ऽभ्युदिते सूर्ये तस्माद् देशात् प्रतस्थिरे

यत्र भागीरथी गङ्गा यमुनाम् अभिवर्तते
जग्मुस् तं देशम् उद्दिश्य विगाह्य सुमहद् वनम्

ते भूमिम् आगान् विविधान् देशांश् चापि मनोरमान्
अदृष्टपूर्वान् पश्यन्तस् तत्र तत्र यशस्विनः

यथाक्षेमेण गच्छन् स पश्यंश् च विविधान् द्रुमान्
निवृत्तमात्रे दिवसे रामः सौमित्रिम् अब्रवीत्

प्रयागम् अभितः पश्य सौमित्रे धूमम् उन्नतम्
अग्नेर् भगवतः केतुं मन्ये संनिहितो मुनिः

नूनं प्राप्ताः स्म संभेदं गङ्गायमुनयोर् वयम्
तथा हि श्रूयते शम्ब्दो वारिणा वारिघट्टितः

दारूणि परिभिन्नानि वनजैर् उपजीविभिः
भरद्वाजाश्रमे चैते दृश्यन्ते विविधा द्रुमाः

धन्विनौ तौ सुखं गत्वा लम्बमाने दिवाकरे
गङ्गायमुनयोः संधौ प्रापतुर् निलयं मुनेः

रामस् त्व् आश्रमम् आसाद्य त्रासयन् मृगपक्षिणः
गत्वा मुहूर्तम् अध्वानं भरद्वाजम् उपागमत्

ततस् त्व् आश्रमम् आसाद्य मुनेर् दर्शनकाङ्क्षिणौ
सीतयानुगतौ वीरौ दूराद् एवावतस्थतुः

हुताग्निहोत्रं दृष्ट्वैव महाभागं कृताञ्जलिः
रामः सौमित्रिणा सार्धं सीतया चाभ्यवादयत्

न्यवेदयत चात्मानं तस्मै लक्ष्मणपूर्वजः
पुत्रौ दशरथस्यावां भगवन् रामलक्ष्मणौ

भार्या ममेयं वैदेही कल्याणी जनकात्मजा
मां चानुयाता विजनं तपोवनम् अनिन्दिता

पित्रा प्रव्राज्यमानं मां सौमित्रिर् अनुजः प्रियः
अयम् अन्वगमद् भ्राता वनम् एव दृढव्रतः

पित्रा नियुक्ता भगवन् प्रवेष्यामस् तपोवनम्
धर्मम् एवाचरिष्यामस् तत्र मूलफलाशनाः

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः
उपानयत धर्मात्मा गाम् अर्घ्यम् उदकं ततः

मृगपक्षिभिर् आसीनो मुनिभिश् च समन्ततः
रामम् आगतम् अभ्यर्च्य स्वागतेनाह तं मुनिः

प्रतिगृह्य च ताम् अर्चाम् उपविष्टं सराघवम्
भरद्वाजो ऽब्रवीद् वाक्यं धर्मयुक्तम् इदं तदा

चिरस्य खलु काकुत्स्थ पश्यामि त्वाम् इहागतम्
श्रुतं तव मया चेदं विवासनम् अकारणम्

अवकाशो विविक्तो ऽयं महानद्योः समागमे
पुण्यश् च रमणीयश् च वसत्व् इह भगान् सुखम्

एवम् उक्तस् तु वचनं भरद्वाजेन राघवः
प्रत्युवाच शुभं वाक्यं रामः सर्वहिते रतः

भगवन्न् इत आसन्नः पौरजानपदो जनः
आगमिष्यति वैदेहीं मां चापि प्रेक्षको जनः
अनेन कारणेनाहम् इह वासं न रोचये

एकान्ते पश्य भगवन्न् आश्रमस्थानम् उत्तमम्
रमते यत्र वैदेही सुखार्हा जनकात्मजा

एतच् छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरद्वाजो महामुनिः
राघवस्य ततो वाक्यम् अर्थ ग्राहकम् अब्रवीत्

दशक्रोश इतस् तात गिरिर् यस्मिन् निवत्स्यसि
महर्षिसेवितः पुण्यः सर्वतः सुख दर्शनः

गोलाङ्गूलानुचरितो वानरर्क्षनिषेवितः
चित्रकूट इति ख्यातो गन्धमादनसंनिभः

यावता चित्र कूटस्य नरः शृङ्गाण्य् अवेक्षते
कल्याणानि समाधत्ते न पापे कुरुते मनः

ऋषयस् तत्र बहवो विहृत्य शरदां शतम्
तपसा दिवम् आरूढाः कपालशिरसा सह

प्रविविक्तम् अहं मन्ये तं वासं भवतः सुखम्
इह वा वनवासाय वस राम मया सह

स रामं सर्वकामैस् तं भरद्वाजः प्रियातिथिम्
सभार्यं सह च भ्रात्रा प्रतिजग्राह धर्मवित्

तस्य प्रयागे रामस्य तं महर्षिम् उपेयुषः
प्रपन्ना रजनी पुण्या चित्राः कथयतः कथाः

प्रभातायां रजन्यां तु भरद्वाजम् उपागमत्
उवाच नरशार्दूलो मुनिं ज्वलिततेजसं

शर्वरीं भवनन्न् अद्य सत्यशील तवाश्रमे
उषिताः स्मेह वसतिम् अनुजानातु नो भवान्

रात्र्यां तु तस्यां व्युष्टायां भरद्वाजो ऽब्रवीद् इदम्
मधुमूलफलोपेतं चित्रकूटं व्रजेति ह

तत्र कुञ्जरयूथानि मृगयूथानि चाभितः
विचरन्ति वनान्तेषु तानि द्रक्ष्यसि राघव

प्रहृष्टकोयष्टिककोकिलस्वनैर् विनादितं तं वसुधाधरं शिवम्
मृगैश् च मत्तैर् बहुभिश् च कुञ्जरैः सुरम्यम् आसाद्य समावसाश्रमम्