રામાયણ · અધ્યાય 2.040

અનુરક્તા મહાત્માનં રામં સત્યપરક્રમમ્
અનુજગ્મુઃ પ્રયાન્તં તં વનવાસાય માનવાઃ

નિવર્તિતે ઽપિ ચ બલાત્ સુહૃદ્વર્ગે ચ રાજિનિ
નૈવ તે સંન્યવર્તન્ત રામસ્યાનુગતા રથમ્

અયોધ્યાનિલયાનાં હિ પુરુષાણાં મહાયશાઃ
બભૂવ ગુણસંપન્નઃ પૂર્ણચન્દ્ર ઇવ પ્રિયઃ

સ યાચ્યમાનઃ કાકુત્સ્થઃ સ્વાભિઃ પ્રકૃતિભિસ્ તદા
કુર્વાણઃ પિતરં સત્યં વનમ્ એવાન્વપદ્યત

અવેક્ષમાણઃ સસ્નેહં ચક્ષુષા પ્રપિબન્ન્ ઇવ
ઉવાચ રામઃ સ્નેહેન તાઃ પ્રજાઃ સ્વાઃ પ્રજા ઇવ

યા પ્રીતિર્ બહુમાનશ્ ચ મય્ય્ અયોધ્યાનિવાસિનામ્
મત્પ્રિયાર્થં વિશેષેણ ભરતે સા નિવેશ્યતામ્

સ હિ કલ્યાણ ચારિત્રઃ કૈકેય્યાનન્દવર્ધનઃ
કરિષ્યતિ યથાવદ્ વઃ પ્રિયાણિ ચ હિતાનિ ચ

જ્ઞાનવૃદ્ધો વયોબાલો મૃદુર્ વીર્યગુણાન્વિતઃ
અનુરૂપઃ સ વો ભર્તા ભવિષ્યતિ ભયાપહઃ

સ હિ રાજગુણૈર્ યુક્તો યુવરાજઃ સમીક્ષિતઃ
અપિ ચાપિ મયા શિષ્ટૈઃ કાર્યં વો ભર્તૃશાસનમ્

ન ચ તપ્યેદ્ યથા ચાસૌ વનવાસં ગતે મયિ
મહારાજસ્ તથા કાર્યો મમ પ્રિયચિકીર્ષયા

યથા યથા દાશરથિર્ ધર્મમ્ એવાસ્થિતો ઽભવત્
તથા તથા પ્રકૃતયો રામં પતિમ્ અકામયન્

બાષ્પેણ પિહિતં દીનં રામઃ સૌમિત્રિણા સહ
ચકર્ષેવ ગુણૈર્ બદ્ધ્વા જનં પુનર્ ઇવાસનમ્

તે દ્વિજાસ્ ત્રિવિધં વૃદ્ધા જ્ઞાનેન વયસૌજસા
વયઃપ્રકમ્પશિરસો દૂરાદ્ ઊચુર્ ઇદં વચઃ

વહન્તો જવના રામં ભો ભો જાત્યાસ્ તુરંગમાઃ
નિવર્તધ્વં ન ગન્તવ્યં હિતા ભવત ભર્તરિ
ઉપવાહ્યસ્ તુ વો ભર્તા નાપવાહ્યઃ પુરાદ્ વનમ્

એવમ્ આર્તપ્રલાપાંસ્ તાન્ વૃદ્ધાન્ પ્રલપતો દ્વિજાન્
અવેક્ષ્ય સહસા રામો રથાદ્ અવતતાર હ

પદ્ભ્યામ્ એવ જગામાથ સસીતઃ સહલક્ષ્મણઃ
સંનિકૃષ્ટપદન્યાસો રામો વનપરાયણઃ

દ્વિજાતીંસ્ તુ પદાતીંસ્ તાન્ રામશ્ ચારિત્રવત્સલઃ
ન શશાક ઘૃણાચક્ષુઃ પરિમોક્તું રથેન સઃ

ગચ્છન્તમ્ એવ તં દૃષ્ટ્વા રામં સંભ્રાન્તમાનસાઃ
ઊચુઃ પરમસંતપ્તા રામં વાક્યમ્ ઇદં દ્વિજાઃ

બ્રાહ્મણ્યં કૃત્સ્નમ્ એતત્ ત્વાં બ્રહ્મણ્યમ્ અનુગચ્છતિ
દ્વિજસ્કન્ધાધિરૂઢાસ્ ત્વામ્ અગ્નયો ઽપ્ય્ અનુયાન્ત્ય્ અમી

વાજપેયસમુત્થાનિ છત્રાણ્ય્ એતાનિ પશ્ય નઃ
પૃષ્ઠતો ઽનુપ્રયાતાનિ હંસાન્ ઇવ જલાત્યયે

અનવાપ્તાતપત્રસ્ય રશ્મિસંતાપિતસ્ય તે
એભિશ્ છાયાં કરિષ્યામઃ સ્વૈશ્ છત્રૈર્ વાજપેયિકૈઃ

યા હિ નઃ સતતં બુદ્ધિર્ વેદમન્ત્રાનુસારિણી
ત્વત્કૃતે સા કૃતા વત્સ વનવાસાનુસારિણી

હૃદયેષ્વ્ અવતિષ્ઠન્તે વેદા યે નઃ પરં ધનમ્
વત્સ્યન્ત્ય્ અપિ ગૃહેષ્વ્ એવ દારાશ્ ચારિત્રરક્ષિતાઃ

ન પુનર્ નિશ્ચયઃ કાર્યસ્ ત્વદ્ગતૌ સુકૃતા મતિઃ
ત્વયિ ધર્મવ્યપેક્ષે તુ કિં સ્યાદ્ ધર્મમ્ અવેક્ષિતુમ્

યાચિતો નો નિવર્તસ્વ હંસશુક્લશિરોરુહૈઃ
શિરોભિર્ નિભૃતાચાર મહીપતનપાંશુલૈઃ

બહૂનાં વિતતા યજ્ઞા દ્વિજાનાં ય ઇહાગતાઃ
તેષાં સમાપ્તિર્ આયત્તા તવ વત્સ નિવર્તને

ભક્તિમન્તિ હિ ભૂતાનિ જંગમાજંગમાનિ ચ
યાચમાનેષુ તેષુ ત્વં ભક્તિં ભક્તેષુ દર્શય

અનુગંતુમ્ અશક્તાસ્ ત્વાં મૂલૈર્ ઉદ્ધૃતવેગિભિઃ
ઉન્નતા વાયુવેગેન વિક્રોશન્તીવ પાદપાઃ

નિશ્ચેષ્ટાહારસંચારા વૃક્ષૈકસ્થાનવિષ્ઠિતાઃ
પક્ષિણો ઽપિ પ્રયાચન્તે સર્વભૂતાનુકમ્પિનમ્

એવં વિક્રોશતાં તેષાં દ્વિજાતીનાં નિવર્તને
દદૃશે તમસા તત્ર વારયન્તીવ રાઘવમ્