રામાયણ · અધ્યાય 2.035

અથ રામશ્ ચ સીતા ચ લક્ષ્મણશ્ ચ કૃતાઞ્જલિઃ
ઉપસંગૃહ્ય રાજાનં ચક્રુર્ દીનાઃ પ્રદક્ષિણમ્

તં ચાપિ સમનુજ્ઞાપ્ય ધર્મજ્ઞઃ સીતયા સહ
રાઘવઃ શોકસંમૂઢો જનનીમ્ અભ્યવાદયત્

અન્વક્ષં લક્ષ્મણો ભ્રાતુઃ કૌસલ્યામ્ અભ્યવાદયત્
અથ માતુઃ સુમિત્રાયા જગ્રાહ ચરણૌ પુનઃ

તં વન્દમાનં રુદતી માતા સૌમિત્રિમ્ અબ્રવીત્
હિતકામા મહાબાહું મૂર્ધ્ન્ય્ ઉપાઘ્રાય લક્ષ્મણમ્

સૃષ્ટસ્ ત્વં વનવાસાય સ્વનુરક્તઃ સુહૃજ્જને
રામે પ્રમાદં મા કાર્ષીઃ પુત્ર ભ્રાતરિ ગચ્છતિ

વ્યસની વા સમૃદ્ધો વા ગતિર્ એષ તવાનઘ
એષ લોકે સતાં ધર્મો યજ્ જ્યેષ્ઠવશગો ભવેત્

ઇદં હિ વૃત્તમ્ ઉચિતં કુલસ્યાસ્ય સનાતનમ્
દાનં દીક્ષા ચ યજ્ઞેષુ તનુત્યાગો મૃધેષુ ચ

રામં દશરથં વિદ્ધિ માં વિદ્ધિ જનકાત્મજામ્
અયોધ્યામ્ અટવીં વિદ્ધિ ગચ્છ તાત યથાસુખમ્

તતઃ સુમન્ત્રઃ કાકુત્સ્થં પ્રાઞ્જલિર્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્
વિનીતો વિનયજ્ઞશ્ ચ માતલિર્ વાસવં યથા

રથમ્ આરોહ ભદ્રં તે રાજપુત્ર મહાયશઃ
ક્ષિપ્રં ત્વાં પ્રાપયિષ્યામિ યત્ર માં રામ વક્ષ્યસિ

ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ વસ્તવ્યાનિ વને ત્વયા
તાન્ય્ ઉપક્રમિતવ્યાનિ યાનિ દેવ્યાસિ ચોદિતઃ

તં રથં સૂર્યસંકાશં સીતા હૃષ્ટેન ચેતસા
આરુરોહ વરારોહા કૃત્વાલંકારમ્ આત્મનઃ

તથૈવાયુધજાતાનિ ભ્રાતૃભ્યાં કવચાનિ ચ
રથોપસ્થે પ્રતિન્યસ્ય સચર્મકઠિનં ચ તત્

સીતાતૃતીયાન્ આરૂઢાન્ દૃષ્ટ્વા ધૃષ્ટમ્ અચોદયત્
સુમન્ત્રઃ સંમતાન્ અશ્વાન્ વાયુવેગસમાઞ્ જવે

પ્રયાતે તુ મહારણ્યં ચિરરાત્રાય રાઘવે
બભૂવ નગરે મૂર્ચ્છા બલમૂર્ચ્છા જનસ્ય ચ

તત્ સમાકુલસંભ્રાન્તં મત્તસંકુપિત દ્વિપમ્
હયશિઞ્જિતનિર્ઘોષં પુરમ્ આસીન્ મહાસ્વનમ્

તતઃ સબાલવૃદ્ધા સા પુરી પરમપીડિતા
રામમ્ એવાભિદુદ્રાવ ઘર્માર્તઃ સલિલં યથા

પાર્શ્વતઃ પૃષ્ઠતશ્ ચાપિ લમ્બમાનાસ્ તદુન્મુખાઃ
બાષ્પપૂર્ણમુખાઃ સર્વે તમ્ ઊચુર્ ભૃશદુઃખિતાઃ

સંયચ્છ વાજિનાં રશ્મીન્ સૂત યાહિ શનૈઃ શનૈઃ
મુખં દ્રક્ષ્યામિ રામસ્ય દુર્દર્શં નો ભવિષ્યતિ

આયસં હૃદયં નૂનં રામમાતુર્ અસંશયમ્
યદ્ દેવગર્ભપ્રતિમે વનં યાતિ ન ભિદ્યતે

કૃતકૃત્યા હિ વૈદેહી છાયેવાનુગતા પતિમ્
ન જહાતિ રતા ધર્મે મેરુમ્ અર્કપ્રભા યથા

અહો લક્ષ્મણ સિદ્ધાર્થઃ સતતાં પ્રિયવાદિનમ્
ભ્રાતરં દેવસંકાશં યસ્ ત્વં પરિચરિષ્યસિ

મહત્ય્ એષા હિ તે સિદ્ધિર્ એષ ચાભ્યુદયો મહાન્
એષ સ્વર્ગસ્ય માર્ગશ્ ચ યદ્ એનમ્ અનુગચ્છસિ
એવં વદન્તસ્ તે સોઢું ન શેકુર્ બાષ્પમ્ આગતમ્

અથ રાજા વૃતઃ સ્ત્રીભિર્ દીનાભિર્ દીનચેતનઃ
નિર્જગામ પ્રિયં પુત્રં દ્રક્ષ્યામીતિ બ્રુવન્ ગૃહાત્

શુશ્રુવે ચાગ્રતઃ સ્ત્રીણાં રુદન્તીનાં મહાસ્વનઃ
યથા નાદઃ કરેણૂનાં બદ્ધે મહતિ કુઞ્જરે

પિતા ચ રાજા કાકુત્સ્થઃ શ્રીમાન્ સન્નસ્ તદા બભૌ
પરિપૂર્ણઃ શશી કાલે ગ્રહેણોપપ્લુતો યથા

તતો હલહલાશબ્દો જજ્ઞે રામસ્ય પૃષ્ઠતઃ
નરાણાં પ્રેક્ષ્ય રાજાનં સીદન્તં ભૃશદુઃખિતમ્

હા રામેતિ જનાઃ કે ચિદ્ રામમાતેતિ ચાપરે
અન્તઃપુરં સમૃદ્ધં ચ ક્રોશન્તં પર્યદેવયન્

અન્વીક્ષમાણો રામસ્ તુ વિષણ્ણં ભ્રાન્તચેતસં
રાજાનં માતરં ચૈવ દદર્શાનુગતૌ પથિ
ધર્મપાશેન સંક્ષિપ્તઃ પ્રકાશં નાભ્યુદૈક્ષત

પદાતિનૌ ચ યાનાર્હાવ્ અદુઃખાર્હૌ સુખોચિતૌ
દૃષ્ટ્વા સંચોદયામ્ આસ શીઘ્રં યાહીતિ સારથિમ્

ન હિ તત્ પુરુષવ્યાઘ્રો દુઃખદં દર્શનં પિતુઃ
માતુશ્ ચ સહિતું શક્તસ્ તોત્રાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ

તથા રુદન્તીં કૌસલ્યાં રથં તમ્ અનુધાવતીમ્
ક્રોશન્તીં રામ રામેતિ હા સીતે લક્ષ્મણેતિ ચ
અસકૃત્ પ્રૈક્ષત તદા નૃત્યન્તીમ્ ઇવ માતરમ્

તિષ્ઠેતિ રાજા ચુક્રોષ યાહિ યાહીતિ રાઘવઃ
સુમન્ત્રસ્ય બભૂવાત્મા ચક્રયોર્ ઇવ ચાન્તરા

નાશ્રૌષમ્ ઇતિ રાજાનમ્ ઉપાલબ્ધો ઽપિ વક્ષ્યસિ
ચિરં દુઃખસ્ય પાપિષ્ઠમ્ ઇતિ રામસ્ તમ્ અબ્રવીત્

રામસ્ય સ વચઃ કુર્વન્ન્ અનુજ્ઞાપ્ય ચ તં જનમ્
વ્રજતો ઽપિ હયાઞ્ શીઘ્રં ચોદયામ્ આસ સારથિઃ

ન્યવર્તત જનો રાજ્ઞો રામં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્
મનસાપ્ય્ અશ્રુવેગૈશ્ ચ ન ન્યવર્તત માનુષમ્

યમ્ ઇચ્છેત્ પુનર્ આયાન્તં નૈનં દૂરમ્ અનુવ્રજેત્
ઇત્ય્ અમાત્યા મહારાજમ્ ઊચુર્ દશરથં વચઃ

તેષાં વચઃ સર્વગુણોપપન્નં પ્રસ્વિન્નગાત્રઃ પ્રવિષણ્ણરૂપઃ
નિશમ્ય રાજા કૃપણઃ સભાર્યો વ્યવસ્થિતસ્ તં સુતમ્ ઈક્ષમાણઃ