રામાયણ · અધ્યાય 2.034

રામસ્ય તુ વચઃ શ્રુત્વા મુનિવેષધરં ચ તમ્
સમીક્ષ્ય સહ ભાર્યાભી રાજા વિગતચેતનઃ

નૈનં દુઃખેન સંતપ્તઃ પ્રત્યવૈક્ષત રાઘવમ્
ન ચૈનમ્ અભિસંપ્રેક્ષ્ય પ્રત્યભાષત દુર્મનાઃ

સ મુહૂર્તમ્ ઇવાસંજ્ઞો દુઃખિતશ્ ચ મહીપતિઃ
વિલલાપ મહાબાહૂ રામમ્ એવાનુચિન્તયન્

મન્યે ખલુ મયા પૂર્વં વિવત્સા બહવઃ કૃતાઃ
પ્રાણિનો હિંસિતા વાપિ તસ્માદ્ ઇદમ્ ઉપસ્થિતમ્

ન ત્વ્ એવાનાગતે કાલે દેહાચ્ ચ્યવતિ જીવિતમ્
કૈકેય્યા ક્લિશ્યમાનસ્ય મૃત્યુર્ મમ ન વિદ્યતે

યો ઽહં પાવકસંકાશં પશ્યામિ પુરતઃ સ્થિતમ્
વિહાય વસને સૂક્ષ્મે તાપસાચ્છાદમ્ આત્મજમ્

એકસ્યાઃ ખલુ કૈકેય્યાઃ કૃતે ઽયં ક્લિશ્યતે જનઃ
સ્વાર્થે પ્રયતમાનાયાઃ સંશ્રિત્ય નિકૃતિં ત્વ્ ઇમામ્

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ વચનં બાષ્પેણ પિહિતેક્ષ્ણહ
રામેતિ સકૃદ્ એવોક્ત્વા વ્યાહર્તું ન શશાક હ

સંજ્ઞાં તુ પ્રતિલભ્યૈવ મુહૂર્તાત્ સ મહીપતિઃ
નેત્રાભ્યામ્ અશ્રુપૂર્ણાભ્યાં સુમન્ત્રમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

ઔપવાહ્યં રથં યુક્ત્વા ત્વમ્ આયાહિ હયોત્તમૈઃ
પ્રાપયૈનં મહાભાગમ્ ઇતો જનપદાત્ પરમ્

એવં મન્યે ગુણવતાં ગુણાનાં ફલમ્ ઉચ્યતે
પિત્રા માત્રા ચ યત્ સાધુર્ વીરો નિર્વાસ્યતે વનમ્

રાજ્ઞો વચનમ્ આજ્ઞાય સુમન્ત્રઃ શીઘ્રવિક્રમઃ
યોજયિત્વાયયૌ તત્ર રથમ્ અશ્વૈર્ અલંકૃતમ્

તં રથં રાજપુત્રાય સૂતઃ કનકભૂષિતમ્
આચચક્ષે ઽઞ્જલિં કૃત્વા યુક્તં પરમવાજિભિઃ

રાજા સત્વરમ્ આહૂય વ્યાપૃતં વિત્તસંચયે
ઉવાચ દેશકાલજ્ઞો નિશ્ચિતં સર્વતઃ શુચિ

વાસાંસિ ચ મહાર્હાણિ ભૂષણાનિ વરાણિ ચ
વર્ષાણ્ય્ એતાનિ સંખ્યાય વૈદેહ્યાઃ ક્ષિપ્રમ્ આનય

નરેન્દ્રેણૈવમ્ ઉક્તસ્ તુ ગત્વા કોશગૃહં તતઃ
પ્રાયચ્છત્ સર્વમ્ આહૃત્ય સીતાયૈ ક્ષિપ્રમ્ એવ તત્

સા સુજાતા સુજાતાનિ વૈદેહી પ્રસ્થિતા વનમ્
ભૂષયામ્ આસ ગાત્રાણિ તૈર્ વિચિત્રૈર્ વિભૂષણૈઃ

વ્યરાજયત વૈદેહી વેશ્મ તત્ સુવિભૂષિતા
ઉદ્યતો ઽંશુમતઃ કાલે ખં પ્રભેવ વિવસ્વતઃ

તાં ભુજાભ્યાં પરિષ્વજ્ય શ્વશ્રૂર્ વચનમ્ અબ્રવીત્
અનાચરન્તીં કૃપણં મૂધ્ન્ય્ ઉપાઘ્રાય મૈથિલીમ્

અસત્યઃ સર્વલોકે ઽસ્મિન્ સતતં સત્કૃતાઃ પ્રિયૈઃ
ભર્તારં નાનુમન્યન્તે વિનિપાતગતં સ્ત્રિયઃ

સ ત્વયા નાવમન્તવ્યઃ પુત્રઃ પ્રવ્રાજિતો મમ
તવ દૈવતમ્ અસ્ત્વ્ એષ નિર્ધનઃ સધનો ઽપિ વા

વિજ્ઞાય વચનં સીતા તસ્યા ધર્માર્થસંહિતમ્
કૃતાઞ્જલિર્ ઉવાચેદં શ્વશ્રૂમ્ અભિમુખે સ્થિતા

કરિષ્યે સર્વમ્ એવાહમ્ આર્યા યદ્ અનુશાસ્તિ મામ્
અભિજ્ઞાસ્મિ યથા ભર્તુર્ વર્તિતવ્યં શ્રુતં ચ મે

ન મામ્ અસજ્જનેનાર્યા સમાનયિતુમ્ અર્હતિ
ધર્માદ્ વિચલિતું નાહમ્ અલં ચન્દ્રાદ્ ઇવ પ્રભા

નાતન્ત્રી વાદ્યતે વીણા નાચક્રો વર્તતે રથઃ
નાપતિઃ સુખમ્ એધતે યા સ્યાદ્ અપિ શતાત્મજા

મિતં દદાતિ હિ પિતા મિતં માતા મિતં સુતઃ
અમિતસ્ય હિ દાતારં ભર્તારં કા ન પૂજયેત્

સાહમ્ એવંગતા શ્રેષ્ઠા શ્રુતધર્મપરાવરા
આર્યે કિમ્ અવમન્યેયં સ્ત્રીણાં ભર્તા હિ દૈવતમ્

સીતાયા વચનં શ્રુત્વા કૌસલ્યા હૃદયંગમમ્
શુદ્ધસત્ત્વા મુમોચાશ્રુ સહસા દુઃખહર્ષજમ્

તાં પ્રાઞ્જલિર્ અભિક્રમ્ય માતૃમધ્યે ઽતિસત્કૃતામ્
રામઃ પરમધર્મજ્ઞો માતરં વાક્યમ્ અબ્રવીત્

અમ્બ મા દુઃખિતા ભૂસ્ ત્વં પશ્ય ત્વં પિતરં મમ
ક્ષયો હિ વનવાસસ્ય ક્ષિપ્રમ્ એવ ભવિષ્યતિ

સુપ્તાયાસ્ તે ગમિષ્યન્તિ નવવર્ષાણિ પઞ્ચ ચ
સા સમગ્રમ્ ઇહ પ્રાપ્તં માં દ્રક્ષ્યસિ સુહૃદ્વૃતમ્

એતાવદ્ અભિનીતાર્થમ્ ઉક્ત્વા સ જનનીં વચઃ
ત્રયઃ શતશતાર્ધા હિ દદર્શાવેક્ષ્ય માતરઃ

તાશ્ ચાપિ સ તથૈવાર્તા માતૄર્ દશરથાત્મજઃ
ધર્મયુક્તમ્ ઇદં વાક્યં નિજગાદ કૃતાઞ્જલિઃ

સંવાસાત્ પરુષં કિં ચિદ્ અજ્ઞાનાદ્ વાપિ યત્ કૃતમ્
તન્ મે સમનુજાનીત સર્વાશ્ ચામન્ત્રયામિ વઃ

જજ્ઞે ઽથ તાસાં સંનાદઃ ક્રૌઞ્ચીનામ્ ઇવ નિઃસ્વનઃ
માનવેન્દ્રસ્ય ભાર્યાણામ્ એવં વદતિ રાઘવે

મુરજપણવમેઘઘોષવદ્ દશરથવેશ્મ બભૂવ યત્ પુરા
વિલપિત પરિદેવનાકુલં વ્યસનગતં તદ્ અભૂત્ સુદુઃખિતમ્