રામાયણ · અધ્યાય 2.008

મન્થરા ત્વ્ અભ્યસૂય્યૈનામ્ ઉત્સૃજ્યાભરણં ચ તત્
ઉવાચેદં તતો વાક્યં કોપદુઃખસમન્વિતા

હર્ષં કિમ્ ઇદમ્ અસ્થાને કૃતવત્ય્ અસિ બાલિશે
શોકસાગરમધ્યસ્થમ્ આત્માનં નાવબુધ્યસે

સુભગા ખલુ કૌસલ્યા યસ્યાઃ પુત્રો ઽભિષેક્ષ્યતે
યૌવરાજ્યેન મહતા શ્વઃ પુષ્યેણ દ્વિજોત્તમૈઃ

પ્રાપ્તાં સુમહતીં પ્રીતિં પ્રતીતાં તાં હતદ્વિષમ્
ઉપસ્થાસ્યસિ કૌસલ્યાં દાસીવ ત્વં કૃતાઞ્જલિઃ

હૃષ્ટાઃ ખલુ ભવિષ્યન્તિ રામસ્ય પરમાઃ સ્ત્રિયઃ
અપ્રહૃષ્ટા ભવિષ્યન્તિ સ્નુષાસ્ તે ભરતક્ષયે

તાં દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતાં બ્રુવન્તીં મન્થરાં તતઃ
રામસ્યૈવ ગુણાન્ દેવી કૈકેયી પ્રશશંસ હ

ધર્મજ્ઞો ગુરુભિર્ દાન્તઃ કૃતજ્ઞઃ સત્યવાક્ શુચિઃ
રામો રાજ્ઞઃ સુતો જ્યેષ્ઠો યૌવરાજ્યમ્ અતો ઽર્હતિ

ભ્રાતૄન્ ભૃત્યાંશ્ ચ દીર્ઘાયુઃ પિતૃવત્ પાલયિષ્યતિ
સંતપ્યસે કથં કુબ્જે શ્રુત્વા રામાભિષેચનમ્

ભરતશ્ ચાપિ રામસ્ય ધ્રુવં વર્ષશતાત્ પરમ્
પિતૃપૈતામહં રાજ્યમ્ અવાપ્સ્યતિ નરર્ષભઃ

સા ત્વમ્ અભ્યુદયે પ્રાપ્તે વર્તમાને ચ મન્થરે
ભવિષ્યતિ ચ કલ્યાણે કિમર્થં પરિતપ્યસે
કૌસલ્યાતો ઽતિરિક્તં ચ સ તુ શુશ્રૂષતે હિ મામ્

કૈકેય્યા વચનં શ્રુત્વા મન્થરા ભૃશદુઃખિતા
દીર્ઘમ્ ઉષ્ણં વિનિઃશ્વસ્ય કૈકેયીમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

અનર્થદર્શિની મૌર્ખ્યાન્ નાત્માનમ્ અવબુધ્યસે
શોકવ્યસનવિસ્તીર્ણે મજ્જન્તી દુઃખસાગરે

ભવિતા રાઘવો રાજા રાઘવસ્ય ચ યઃ સુતઃ
રાજવંશાત્ તુ ભરતઃ કૈકેયિ પરિહાસ્યતે

ન હિ રાજ્ઞઃ સુતાઃ સર્વે રાજ્યે તિષ્ઠન્તિ ભામિનિ
સ્થાપ્યમાનેષુ સર્વેષુ સુમહાન્ અનયો ભવેત્

તસ્માજ્ જ્યેષ્ઠે હિ કૈકેયિ રાજ્યતન્ત્રાણિ પાર્થિવાઃ
સ્થાપયન્ત્ય્ અનવદ્યાઙ્ગિ ગુણવત્સ્વ્ ઇતરેષ્વ્ અપિ

અસાવ્ અત્યન્તનિર્ભગ્નસ્ તવ પુત્રો ભવિષ્યતિ
અનાથવત્ સુખેભ્યશ્ ચ રાજવંશાચ્ ચ વત્સલે

સાહં ત્વદર્થે સંપ્રાપ્તા ત્વં તુ માં નાવબુધ્યસે
સપત્નિવૃદ્ધૌ યા મે ત્વં પ્રદેયં દાતુમ્ ઇચ્છસિ

ધ્રુવં તુ ભરતં રામઃ પ્રાપ્ય રાજ્યમ્ અકણ્ટકમ્
દેશાન્તરં નાયયિતા લોકાન્તરમ્ અથાપિ વા

બાલ એવ હિ માતુલ્યં ભરતો નાયિતસ્ ત્વયા
સંનિકર્ષાચ્ ચ સૌહાર્દં જાયતે સ્થાવરેષ્વ્ અપિ

ગોપ્તા હિ રામં સૌમિત્રિર્ લક્ષ્મણં ચાપિ રાઘવઃ
અશ્વિનોર્ ઇવ સૌભ્રાત્રં તયોર્ લોકેષુ વિશ્રુતમ્

તસ્માન્ ન લક્ષ્મણે રામઃ પાપં કિં ચિત્ કરિષ્યતિ
રામસ્ તુ ભરતે પાપં કુર્યાદ્ ઇતિ ન સંશયઃ

તસ્માદ્ રાજગૃહાદ્ એવ વનં ગચ્છતુ તે સુતઃ
એતદ્ ધિ રોચતે મહ્યં ભૃશં ચાપિ હિતં તવ

એવં તે જ્ઞાતિપક્ષસ્ય શ્રેયશ્ ચૈવ ભવિષ્યતિ
યદિ ચેદ્ ભરતો ધર્માત્ પિત્ર્યં રાજ્યમ્ અવાપ્સ્યતિ

સ તે સુખોચિતો બાલો રામસ્ય સહજો રિપુઃ
સમૃદ્ધાર્થસ્ય નષ્ટાર્થો જીવિષ્યતિ કથં વશે

અભિદ્રુતમ્ ઇવારણ્યે સિંહેન ગજયૂથપમ્
પ્રચ્છાદ્યમાનં રામેણ ભરતં ત્રાતુમ્ અર્હસિ

દર્પાન્ નિરાકૃતા પૂર્વં ત્વયા સૌભાગ્યવત્તયા
રામમાતા સપત્ની તે કથં વૈરં ન યાતયેત્

યદા હિ રામઃ પૃથિવીમ્ અવાપ્સ્યતિ ધ્રુવં પ્રનષ્ટો ભરતો ભવિષ્યતિ
અતો હિ સંચિન્તય રાજ્યમ્ આત્મજે પરસ્ય ચાદ્યૈવ વિવાસકારણમ્