રામાયણ · અધ્યાય 2.007

જ્ઞાતિદાસી યતો જાતા કૈકેય્યાસ્ તુ સહોષિતા
પ્રાસાદં ચન્દ્રસંકાશમ્ આરુરોહ યદૃચ્છયા

સિક્તરાજપથાં કૃત્સ્નાં પ્રકીર્ણકમલોત્પલામ્
અયોધ્યાં મન્થરા તસ્માત્ પ્રાસાદાદ્ અન્વવૈક્ષત

પતાકાભિર્ વરાર્હાભિર્ ધ્વજૈશ્ ચ સમલંકૃતામ્
સિક્તાં ચન્દનતોયૈશ્ ચ શિરઃસ્નાતજનૈર્ વૃતામ્

અવિદૂરે સ્થિતાં દૃષ્ટ્વા ધાત્રીં પપ્રચ્છ મન્થરા
ઉત્તમેનાભિસંયુક્તા હર્ષેણાર્થપરા સતી

રામમાતા ધનં કિં નુ જનેભ્યઃ સંપ્રયચ્છતિ
અતિમાત્રં પ્રહર્ષો ઽયં કિં જનસ્ય ચ શંસ મે
કારયિષ્યતિ કિં વાપિ સંપ્રહૃષ્ટો મહીપતિઃ

વિદીર્યમાણા હર્ષેણ ધાત્રી પરમયા મુદા
આચચક્ષે ઽથ કુબ્જાયૈ ભૂયસીં રાઘવે શ્રિયમ્

શ્વઃ પુષ્યેણ જિતક્રોધં યૌવરાજ્યેન રાઘવમ્
રાજા દશરથો રામમ્ અભિષેચયિતાનઘમ્

ધાત્ર્યાસ્ તુ વચનં શ્રુત્વા કુબ્જા ક્ષિપ્રમ્ અમર્ષિતા
કૈલાસ શિખરાકારાત્ પ્રાસાદાદ્ અવરોહત

સા દહ્યમાના કોપેન મન્થરા પાપદર્શિની
શયાનામ્ એત્ય કૈકેયીમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

ઉત્તિષ્ઠ મૂઢે કિં શેષે ભયં ત્વામ્ અભિવર્તતે
ઉપપ્લુતમહૌઘેન કિમ્ આત્માનં ન બુધ્યસે

અનિષ્ટે સુભગાકારે સૌભાગ્યેન વિકત્થસે
ચલં હિ તવ સૌભાગ્યં નદ્યઃ સ્રોત ઇવોષ્ણગે

એવમ્ ઉક્તા તુ કૈકેયી રુષ્ટયા પરુષં વચઃ
કુબ્જયા પાપદર્શિન્યા વિષાદમ્ અગમત્ પરમ્

કૈકેયી ત્વ્ અબ્રવીત્ કુબ્જાં કચ્ચિત્ ક્ષેમં ન મન્થરે
વિષણ્ણવદનાં હિ ત્વાં લક્ષયે ભૃશદુઃખિતામ્

મન્થરા તુ વચઃ શ્રુત્વા કૈકેય્યા મધુરાક્ષરમ્
ઉવાચ ક્રોધસંયુક્તા વાક્યં વાક્યવિશારદા

સા વિષણ્ણતરા ભૂત્વા કુબ્જા તસ્યા હિતૈષિણી
વિષાદયન્તી પ્રોવાચ ભેદયન્તી ચ રાઘવમ્

અક્ષેમં સુમહદ્ દેવિ પ્રવૃત્તં ત્વદ્વિનાશનમ્
રામં દશરથો રાજા યૌવરાજ્યે ઽભિષેક્ષ્યતિ

સાસ્મ્ય્ અગાધે ભયે મગ્ના દુઃખશોકસમન્વિતા
દહ્યમાનાનલેનેવ ત્વદ્ધિતાર્થમ્ ઇહાગતા

તવ દુઃખેન કૈકેયિ મમ દુઃખં મહદ્ ભવેત્
ત્વદ્વૃદ્ધૌ મમ વૃદ્ધિશ્ ચ ભવેદ્ અત્ર ન સંશયઃ

નરાધિપકુલે જાતા મહિષી ત્વં મહીપતેઃ
ઉગ્રત્વં રાજધર્માણાં કથં દેવિ ન બુધ્યસે

ધર્મવાદી શઠો ભર્તા શ્લક્ષ્ણવાદી ચ દારુણઃ
શુદ્ધભાવે ન જાનીષે તેનૈવમ્ અતિસંધિતા

ઉપસ્થિતં પ્રયુઞ્જાનસ્ ત્વયિ સાન્ત્વમ્ અનર્થકમ્
અર્થેનૈવાદ્ય તે ભર્તા કૌસલ્યાં યોજયિષ્યતિ

અપવાહ્ય સ દુષ્ટાત્મા ભરતં તવ બન્ધુષુ
કાલ્યં સ્થાપયિતા રામં રાજ્યે નિહતકણ્ટકે

શત્રુઃ પતિપ્રવાદેન માત્રેવ હિતકામ્યયા
આશીવિષ ઇવાઙ્કેન બાલે પરિધૃતસ્ ત્વયા

યથા હિ કુર્યાત્ સર્પો વા શત્રુર્ વા પ્રત્યુપેક્ષિતઃ
રાજ્ઞા દશરથેનાદ્ય સપુત્રા ત્વં તથા કૃતા

પાપેનાનૃતસાન્ત્વેન બાલે નિત્યં સુખોચિતે
રામં સ્થાપયતા રાજ્યે સાનુબન્ધા હતા હ્ય્ અસિ

સા પ્રાપ્તકાલં કૈકેયિ ક્ષિપ્રં કુરુ હિતં તવ
ત્રાયસ્વ પુત્રમ્ આત્માનં માં ચ વિસ્મયદર્શને

મન્થરાયા વચઃ શ્રુત્વા શયનાત્ સા શુભાનના
એકમ્ આભરણં તસ્યૈ કુબ્જાયૈ પ્રદદૌ શુભમ્

દત્ત્વા ત્વ્ આભરણં તસ્યૈ કુબ્જાયૈ પ્રમદોત્તમા
કૈકેયી મન્થરાં હૃષ્ટા પુનર્ એવાબ્રવીદ્ ઇદમ્

ઇદં તુ મન્થરે મહ્યમ્ આખ્યાસિ પરમં પ્રિયમ્
એતન્ મે પ્રિયમ્ આખ્યાતુઃ કિં વા ભૂયઃ કરોમિ તે

રામે વા ભરતે વાહં વિશેષં નોપલક્ષયે
તસ્માત્ તુષ્ટાસ્મિ યદ્ રાજા રામં રાજ્યે ઽભિષેક્ષ્યતિ

ન મે પરં કિં ચિદ્ ઇતસ્ ત્વયા પુનઃ પ્રિયં પ્રિયાર્હે સુવચં વચો વરમ્
તથા હ્ય્ અવોચસ્ ત્વમ્ અતઃ પ્રિયોત્તરં વરં પરં તે પ્રદદામિ તં વૃણુ