રામાયણ · અધ્યાય 2.004

ગતેષ્વ્ અથ નૃપો ભૂયઃ પૌરેષુ સહ મન્ત્રિભિઃ
મન્ત્રયિત્વા તતશ્ ચક્રે નિશ્ચયજ્ઞઃ સ નિશ્ચયમ્

શ્વ એવ પુષ્યો ભવિતા શ્વો ઽભિષેચ્યેત મે સુતઃ
રામો રાજીવતામ્રાક્ષો યૌવરાજ્ય ઇતિ પ્રભુઃ

અથાન્તર્ગૃહમ્ આવિશ્ય રાજા દશરથસ્ તદા
સૂતમ્ આજ્ઞાપયામ્ આસ રામં પુનર્ ઇહાનય

પ્રતિગૃહ્ય સ તદ્વાક્યં સૂતઃ પુનર્ ઉપાયયૌ
રામસ્ય ભવનં શીઘ્રં રામમ્ આનયિતું પુનઃ

દ્વાઃસ્થૈર્ આવેદિતં તસ્ય રામાયાગમનં પુનઃ
શ્રુત્વૈવ ચાપિ રામસ્ તં પ્રાપ્તં શઙ્કાન્વિતો ઽભવત્

પ્રવેશ્ય ચૈનં ત્વરિતં રામો વચનમ્ અબ્રવીત્
યદ્ આગમનકૃત્યં તે ભૂયસ્ તદ્ બ્રૂહ્ય્ અશેષતઃ

તમ્ ઉવાચ તતઃ સૂતો રાજા ત્વાં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છતિ
શ્રુત્વા પ્રમાણમ્ અત્ર ત્વં ગમનાયેતરાય વા

ઇતિ સૂતવચઃ શ્રુત્વા રામો ઽથ ત્વરયાન્વિતઃ
પ્રયયૌ રાજભવનં પુનર્ દ્રષ્ટું નરેશ્વરમ્

તં શ્રુત્વા સમનુપ્રાપ્તં રામં દશરથો નૃપઃ
પ્રવેશયામ્ આસ ગૃહં વિવિક્ષુઃ પ્રિયમ્ ઉત્તમમ્

પ્રવિશન્ન્ એવ ચ શ્રીમાન્ રાઘવો ભવનં પિતુઃ
દદર્શ પિતરં દૂરાત્ પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલિઃ

પ્રણમન્તં સમુત્થાપ્ય તં પરિષ્વજ્ય ભૂમિપઃ
પ્રદિશ્ય ચાસ્મૈ રુચિરમ્ આસનં પુનર્ અબ્રવીત્

રામ વૃદ્ધો ઽસ્મિ દીર્ઘાયુર્ ભુક્તા ભોગા મયેપ્સિતાઃ
અન્નવદ્ભિઃ ક્રતુશતૈસ્ તથેષ્ટં ભૂરિદક્ષિણૈઃ

જાતમ્ ઇષ્ટમ્ અપત્યં મે ત્વમ્ અદ્યાનુપમં ભુવિ
દત્તમ્ ઇષ્ટમ્ અધીતં ચ મયા પુરુષસત્તમ

અનુભૂતાનિ ચેષ્ટાનિ મયા વીર સુખાનિ ચ
દેવર્ષિ પિતૃવિપ્રાણામ્ અનૃણો ઽસ્મિ તથાત્મનઃ

ન કિં ચિન્ મમ કર્તવ્યં તવાન્યત્રાભિષેચનાત્
અતો યત્ ત્વામ્ અહં બ્રૂયાં તન્ મે ત્વં કર્તુમ્ અર્હસિ

અદ્ય પ્રકૃતયઃ સર્વાસ્ ત્વામ્ ઇચ્છન્તિ નરાધિપમ્
અતસ્ ત્વાં યુવરાજાનમ્ અભિષેક્ષ્યામિ પુત્રક

અપિ ચાદ્યાશુભાન્ રામ સ્વપ્નાન્ પશ્યામિ દારુણાન્
સનિર્ઘાતા મહોલ્કાશ્ ચ પતન્તીહ મહાસ્વનાઃ

અવષ્ટબ્ધં ચ મે રામ નક્ષત્રં દારુણૈર્ ગ્રહૈઃ
આવેદયન્તિ દૈવજ્ઞાઃ સૂર્યાઙ્ગારકરાહુભિઃ

પ્રાયેણ હિ નિમિત્તાનામ્ ઈદૃશાનાં સમુદ્ભવે
રાજા વા મૃત્યુમ્ આપ્નોતિ ઘોરાં વાપદમ્ ઋચ્છતિ

તદ્ યાવદ્ એવ મે ચેતો ન વિમુહ્યતિ રાઘવ
તાવદ્ એવાભિષિઞ્ચસ્વ ચલા હિ પ્રાણિનાં મતિઃ

અદ્ય ચન્દ્રો ઽભ્યુપગતઃ પુષ્યાત્ પૂર્વં પુનર્ વસુમ્
શ્વઃ પુષ્ય યોગં નિયતં વક્ષ્યન્તે દૈવચિન્તકાઃ

તત્ર પુષ્યે ઽભિષિઞ્ચસ્વ મનસ્ ત્વરયતીવ મામ્
શ્વસ્ ત્વાહમ્ અભિષેક્ષ્યામિ યૌવરાજ્યે પરંતપ

તસ્માત્ ત્વયાદ્ય વ્રતિના નિશેયં નિયતાત્મના
સહ વધ્વોપવસ્તવ્યા દર્ભપ્રસ્તરશાયિના

સુહૃદશ્ ચાપ્રમત્તાસ્ ત્વાં રક્ષન્ત્વ્ અદ્ય સમન્તતઃ
ભવન્તિ બહુવિઘ્નાનિ કાર્યાણ્ય્ એવંવિધાનિ હિ

વિપ્રોષિતશ્ ચ ભરતો યાવદ્ એવ પુરાદ્ ઇતઃ
તાવદ્ એવાભિષેકસ્ તે પ્રાપ્તકાલો મતો મમ

કામં ખલુ સતાં વૃત્તે ભ્રાતા તે ભરતઃ સ્થિતઃ
જ્યેષ્ઠાનુવર્તી ધર્માત્મા સાનુક્રોશો જિતેન્દ્રિયઃ

કિં તુ ચિત્તં મનુષ્યાણામ્ અનિત્યમ્ ઇતિ મે મતિઃ
સતાં ચ ધર્મનિત્યાનાં કૃતશોભિ ચ રાઘવ

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સો ઽભ્યનુજ્ઞાતઃ શ્વોભાવિન્ય્ અભિષેચને
વ્રજેતિ રામઃ પિતરમ્ અભિવાદ્યાભ્યયાદ્ ગૃહમ્

પ્રવિશ્ય ચાત્મનો વેશ્મ રાજ્ઞોદ્દિષ્ટે ઽભિષેચને
તસ્મિન્ ક્ષણે વિનિર્ગત્ય માતુર્ અન્તઃપુરં યયૌ

તત્ર તાં પ્રવણામ્ એવ માતરં ક્ષૌમવાસિનીમ્
વાગ્યતાં દેવતાગારે દદર્શ યાચતીં શ્રિયમ્

પ્રાગ્ એવ ચાગતા તત્ર સુમિત્રા લક્ષ્મણસ્ તથા
સીતા ચાનાયિતા શ્રુત્વા પ્રિયં રામાભિષેચનમ્

તસ્મિન્ કાલે હિ કૌસલ્યા તસ્થાવ્ આમીલિતેક્ષણા
સુમિત્રયાન્વાસ્યમાના સીતયા લક્ષ્મણેન ચ

શ્રુત્વા પુષ્યેણ પુત્રસ્ય યૌવરાજ્યાભિષેચનમ્
પ્રાણાયામેન પુરુષં ધ્યાયમાના જનાર્દનમ્

તથા સનિયમામ્ એવ સો ઽભિગમ્યાભિવાદ્ય ચ
ઉવાચ વચનં રામો હર્ષયંસ્ તામ્ ઇદં તદા

અમ્બ પિત્રા નિયુક્તો ઽસ્મિ પ્રજાપાલનકર્મણિ
ભવિતા શ્વો ઽભિષેકો મે યથા મે શાસનં પિતુઃ

સીતયાપ્ય્ ઉપવસ્તવ્યા રજનીયં મયા સહ
એવમ્ ઋત્વિગુપાધ્યાયૈઃ સહ મામ્ ઉક્તવાન્ પિતા

યાનિ યાન્ય્ અત્ર યોગ્યાનિ શ્વોભાવિન્ય્ અભિષેચને
તાનિ મે મઙ્ગલાન્ય્ અદ્ય વૈદેહ્યાશ્ ચૈવ કારય

એતચ્ છ્રુત્વા તુ કૌસલ્યા ચિરકાલાભિકાઙ્ક્ષિતમ્
હર્ષબાષ્પકલં વાક્યમ્ ઇદં રામમ્ અભાષત

વત્સ રામ ચિરં જીવ હતાસ્ તે પરિપન્થિનઃ
જ્ઞાતીન્ મે ત્વં શ્રિયા યુક્તઃ સુમિત્રાયાશ્ ચ નન્દય

કલ્યાણે બત નક્ષત્રે મયિ જાતો ઽસિ પુત્રક
યેન ત્વયા દશરથો ગુણૈર્ આરાધિતઃ પિતા

અમોઘં બત મે ક્ષાન્તં પુરુષે પુષ્કરેક્ષણે
યેયમ્ ઇક્ષ્વાકુરાજ્યશ્રીઃ પુત્ર ત્વાં સંશ્રયિષ્યતિ

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તો માત્રેદં રામો ભારતમ્ અબ્રવીત્
પ્રાઞ્જલિં પ્રહ્વમ્ આસીનમ્ અભિવીક્ષ્ય સ્મયન્ન્ ઇવ

લક્ષ્મણેમાં મયા સાર્ધં પ્રશાધિ ત્વં વસુંધરામ્
દ્વિતીયં મે ઽન્તરાત્માનં ત્વામ્ ઇયં શ્રીર્ ઉપસ્થિતા

સૌમિત્રે ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાંસ્ ત્વમ્ ઇષ્ટાન્ રાજ્યફલાનિ ચ
જીવિતં ચ હિ રાજ્યં ચ ત્વદર્થમ્ અભિકામયે

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા લક્ષ્મણં રામો માતરાવ્ અભિવાદ્ય ચ
અભ્યનુજ્ઞાપ્ય સીતાં ચ જગામ સ્વં નિવેશનમ્