રામાયણ · અધ્યાય 1.064

અથ હૈમવતીં રામ દિશં ત્યક્ત્વા મહામુનિઃ
પૂર્વાં દિશમ્ અનુપ્રાપ્ય તપસ્ તેપે સુદારુણમ્

મૌનં વર્ષસહસ્રસ્ય કૃત્વા વ્રતમ્ અનુત્તમમ્
ચકારાપ્રતિમં રામ તપઃ પરમદુષ્કરમ્

પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ કાષ્ઠભૂતં મહામુનિમ્
વિઘ્નૈર્ બહુભિર્ આધૂતં ક્રોધો નાન્તરમ્ આવિશત્

તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ પન્નગાસુરરાક્ષસાઃ
મોહિતાસ્ તેજસા તસ્ય તપસા મન્દરશ્મયઃ
કશ્મલોપહતાઃ સર્વે પિતામહમ્ અથાબ્રુવન્

બહુભિઃ કારણૈર્ દેવ વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ
લોભિતઃ ક્રોધિતશ્ ચૈવ તપસા ચાભિવર્ધતે

ન હ્ય્ અસ્ય વૃજિનં કિં ચિદ્ દૃશ્યતે સૂક્ષ્મમ્ અપ્ય્ અથ
ન દીયતે યદિ ત્વ્ અસ્ય મનસા યદ્ અભીપ્સિતમ્
વિનાશયતિ ત્રૈલોક્યં તપસા સચરાચરમ્
વ્યાકુલાશ્ ચ દિશઃ સર્વા ન ચ કિં ચિત્ પ્રકાશતે

સાગરાઃ ક્ષુભિતાઃ સર્વે વિશીર્યન્તે ચ પર્વતાઃ
પ્રકમ્પતે ચ પૃથિવી વાયુર્ વાતિ ભૃશાકુલઃ

બુદ્ધિં ન કુરુતે યાવન્ નાશે દેવ મહામુનિઃ
તાવત્ પ્રસાદ્યો ભગવાન્ અગ્નિરૂપો મહાદ્યુતિઃ

કાલાગ્નિના યથા પૂર્વં ત્રૈલોક્યં દહ્યતે ઽખિલમ્
દેવરાજ્યે ચિકીર્ષેત દીયતામ્ અસ્ય યન્ મતમ્

તતઃ સુરગણાઃ સર્વે પિતામહપુરોગમાઃ
વિશ્વામિત્રં મહાત્માનં વાક્યં મધુરમ્ અબ્રુવન્

બ્રહ્મર્ષે સ્વાગતં તે ઽસ્તુ તપસા સ્મ સુતોષિતાઃ
બ્રાહ્મણ્યં તપસોગ્રેણ પ્રાપ્તવાન્ અસિ કૌશિક

દીર્ઘમ્ આયુશ્ ચ તે બ્રહ્મન્ દદામિ સમરુદ્ગણઃ
સ્વસ્તિ પ્રાપ્નુહિ ભદ્રં તે ગચ્છ સૌમ્ય યથાસુખમ્

પિતામહવચઃ શ્રુત્વા સર્વેષાં ચ દિવૌકસામ્
કૃત્વા પ્રણામં મુદિતો વ્યાજહાર મહામુનિઃ

બ્રાહ્મણ્યં યદિ મે પ્રાપ્તં દીર્ઘમ્ આયુસ્ તથૈવ ચ
ઓંકારો ઽથ વષટ્કારો વેદાશ્ ચ વરયન્તુ મામ્

ક્ષત્રવેદવિદાં શ્રેષ્ઠો બ્રહ્મવેદવિદામ્ અપિ
બ્રહ્મપુત્રો વસિષ્ઠો મામ્ એવં વદતુ દેવતાઃ
યદ્ય્ અયં પરમઃ કામઃ કૃતો યાન્તુ સુરર્ષભાઃ

તતઃ પ્રસાદિતો દેવૈર્ વસિષ્ઠો જપતાં વરઃ
સખ્યં ચકાર બ્રહ્મર્ષિર્ એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ ચાબ્રવીત્

બ્રહ્મર્ષિત્વં ન સંદેહઃ સર્વં સંપત્સ્યતે તવ
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા દેવતાશ્ ચાપિ સર્વા જગ્મુર્ યથાગતમ્

વિશ્વામિત્રો ઽપિ ધર્માત્મા લબ્ધ્વા બ્રાહ્મણ્યમ્ ઉત્તમમ્
પૂજયામ્ આસ બ્રહ્મર્ષિં વસિષ્ઠં જપતાં વરમ્

કૃતકામો મહીં સર્વાં ચચાર તપસિ સ્થિતઃ
એવં ત્વ્ અનેન બ્રાહ્મણ્યં પ્રાપ્તં રામ મહાત્મના

એષ રામ મુનિશ્રેષ્ઠ એષ વિગ્રહવાંસ્ તપઃ
એષ ધર્મઃ પરો નિત્યં વીર્યસ્યૈષ પરાયણમ્

શતાનન્દવચઃ શ્રુત્વા રામલક્ષ્મણસંનિધૌ
જનકઃ પ્રાઞ્જલિર્ વાક્યમ્ ઉવાચ કુશિકાત્મજમ્

ધન્યો ઽસ્મ્ય્ અનુગૃહીતો ઽસ્મિ યસ્ય મે મુનિપુંગવ
યજ્ઞં કાકુત્સ્થ સહિતઃ પ્રાપ્તવાન્ અસિ ધાર્મિક

પાવિતો ઽહં ત્વયા બ્રહ્મન્ દર્શનેન મહામુને
ગુણા બહુવિધાઃ પ્રાપ્તાસ્ તવ સંદર્શનાન્ મયા

વિસ્તરેણ ચ તે બ્રહ્મન્ કીર્ત્યમાનં મહત્ તપઃ
શ્રુતં મયા મહાતેજો રામેણ ચ મહાત્મના

સદસ્યૈઃ પ્રાપ્ય ચ સદઃ શ્રુતાસ્ તે બહવો ગુણાઃ

અપ્રમેયં તપસ્ તુભ્યમ્ અપ્રમેયં ચ તે બલમ્
અપ્રમેયા ગુણાશ્ ચૈવ નિત્યં તે કુશિકાત્મજ

તૃપ્તિર્ આશ્ચર્યભૂતાનાં કથાનાં નાસ્તિ મે વિભો
કર્મકાલો મુનિશ્રેષ્ઠ લમ્બતે રવિમણ્ડલમ્

શ્વઃ પ્રભાતે મહાતેજો દ્રષ્ટુમ્ અર્હસિ માં પુનઃ
સ્વાગતં તપસાં શ્રેષ્ઠ મામ્ અનુજ્ઞાતુમ્ અર્હસિ

એવમ્ ઉક્ત્વા મુનિશ્રેષ્ઠં વૈદેહો મિથિલાધિપઃ
પ્રદક્ષિણં ચકારાશુ સોપાધ્યાયઃ સબાન્ધવઃ

વિશ્વામિત્રો ઽપિ ધર્માત્મા સહરામઃ સલક્ષ્મણઃ
સ્વં વાટમ્ અભિચક્રામ પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ