રામાયણ · અધ્યાય 1.059

તપોબલહતાન્ કૃત્વા વાસિષ્ઠાન્ સમહોદયાન્
ઋષિમધ્યે મહાતેજા વિશ્વામિત્રો ઽભ્યભાષત

અયમ્ ઇક્ષ્વાકુદાયાદસ્ ત્રિશઙ્કુર્ ઇતિ વિશ્રુતઃ
ધર્મિષ્ઠશ્ ચ વદાન્યશ્ ચ માં ચૈવ શરણં ગતઃ
સ્વેનાનેન શરીરેણ દેવલોકજિગીષયા

યથાયં સ્વશરીરેણ દેવલોકં ગમિષ્યતિ
તથા પ્રવર્ત્યતાં યજ્ઞો ભવદ્ભિશ્ ચ મયા સહ

વિશ્વામિત્રવચઃ શ્રુત્વા સર્વ એવ મહર્ષયઃ
ઊચુઃ સમેત્ય સહિતા ધર્મજ્ઞા ધર્મસંહિતમ્

અયં કુશિકદાયાદો મુનિઃ પરમકોપનઃ
યદ્ આહ વચનં સમ્યગ્ એતત્ કાર્યં ન સંશયઃ

અગ્નિકલ્પો હિ ભગવાઞ્ શાપં દાસ્યતિ રોષિતઃ
તસ્માત્ પ્રવર્ત્યતાં યજ્ઞઃ સશરીરો યથા દિવમ્
ગચ્છેદ્ ઇક્ષ્વાકુદાયાદો વિશ્વામિત્રસ્ય તેજસા

તતઃ પ્રવર્ત્યતાં યજ્ઞઃ સર્વે સમધિતિષ્ઠતે

એવમ્ ઉક્ત્વા મહર્ષયઃ સંજહ્રુસ્ તાઃ ક્રિયાસ્ તદા
યાજકાશ્ ચ મહાતેજા વિશ્વામિત્રો ઽભવત્ ક્રતૌ

ઋત્વિજશ્ ચાનુપૂર્વ્યેણ મન્ત્રવન્ મન્ત્રકોવિદાઃ
ચક્રુઃ સર્વાણિ કર્માણિ યથાકલ્પં યથાવિધિ

તતઃ કાલેન મહતા વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ
ચકારાવાહનં તત્ર ભાગાર્થં સર્વદેવતાઃ

નાહ્યાગમંસ્ તદાહૂતા ભાગાર્થં સર્વદેવતાઃ
તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટો વિશ્વમિત્રો મહામુનિઃ

સ્રુવમ્ ઉદ્યમ્ય સક્રોધસ્ ત્રિશઙ્કુમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્
પશ્ય મે તપસો વીર્યં સ્વાર્જિતસ્ય નરેશ્વર

એષ ત્વાં સ્વશરીરેણ નયામિ સ્વર્ગમ્ ઓજસા
દુષ્પ્રાપં સ્વશરીરેણ દિવં ગચ્છ નરાધિપ

સ્વાર્જિતં કિં ચિદ્ અપ્ય્ અસ્તિ મયા હિ તપસઃ ફલમ્
રાજંસ્ ત્વં તેજસા તસ્ય સશરીરો દિવં વ્રજ

ઉક્તવાક્યે મુનૌ તસ્મિન્ સશરીરો નરેશ્વરઃ
દિવં જગામ કાકુત્સ્થ મુનીનાં પશ્યતાં તદા

દેવલોકગતં દૃષ્ટ્વા ત્રિશઙ્કું પાકશાસનઃ
સહ સર્વૈઃ સુરગણૈર્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

ત્રિશઙ્કો ગચ્છ ભૂયસ્ ત્વં નાસિ સ્વર્ગકૃતાલયઃ
ગુરુશાપહતો મૂઢ પત ભૂમિમ્ અવાક્શિરાઃ

એવમ્ ઉક્તો મહેન્દ્રેણ ત્રિશઙ્કુર્ અપતત્ પુનઃ
વિક્રોશમાનસ્ ત્રાહીતિ વિશ્વામિત્રં તપોધનમ્

તચ્ છ્રુત્વા વચનં તસ્ય ક્રોશમાનસ્ય કૌશિકઃ
રોષમ્ આહારયત્ તીવ્રં તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્

ઋષિમધ્યે સ તેજસ્વી પ્રજાપતિર્ ઇવાપરઃ
સૃજન્ દક્ષિણમાર્ગસ્થાન્ સપ્તર્ષીન્ અપરાન્ પુનઃ

નક્ષત્રમાલામ્ અપરામ્ અસૃજત્ ક્રોધમૂર્છિતઃ
દક્ષિણાં દિશમ્ આસ્થાય મુનિમધ્યે મહાયશાઃ

સૃષ્ટ્વા નક્ષત્રવંશં ચ ક્રોધેન કલુષીકૃતઃ
અન્યમ્ ઇન્દ્રં કરિષ્યામિ લોકો વા સ્યાદ્ અનિન્દ્રકઃ
દૈવતાન્ય્ અપિ સ ક્રોધાત્ સ્રષ્ટું સમુપચક્રમે

તતઃ પરમસંભ્રાન્તાઃ સર્ષિસંઘાઃ સુરર્ષભાઃ
વિશ્વામિત્રં મહાત્માનમ્ ઊચુઃ સાનુનયં વચઃ

અયં રાજા મહાભાગ ગુરુશાપપરિક્ષતઃ
સશરીરો દિવં યાતું નાર્હત્ય્ એવ તપોધન

તેષાં તદ્ વચનં શ્રુત્વા દેવાનાં મુનિપુંગવઃ
અબ્રવીત્ સુમહદ્ વાક્યં કૌશિકઃ સર્વદેવતાઃ

સશરીરસ્ય ભદ્રં વસ્ ત્રિશઙ્કોર્ અસ્ય ભૂપતેઃ
આરોહણં પ્રતિજ્ઞાય નાનૃતં કર્તુમ્ ઉત્સહે

સર્ગો ઽસ્તુ સશરીરસ્ય ત્રિશઙ્કોર્ અસ્ય શાશ્વતઃ
નક્ષત્રાણિ ચ સર્વાણિ મામકાનિ ધ્રુવાણ્ય્ અથ

યાવલ્ લોકા ધરિષ્યન્તિ તિષ્ઠન્ત્વ્ એતાનિ સર્વશઃ
મત્કૃતાનિ સુરાઃ સર્વે તદ્ અનુજ્ઞાતુમ્ અર્હથ

એવમ્ ઉક્તાઃ સુરાઃ સર્વે પ્રત્યૂચુર્ મુનિપુંગવમ્

એવં ભવતુ ભદ્રં તે તિષ્ઠન્ત્વ્ એતાનિ સર્વશઃ
ગગને તાન્ય્ અનેકાનિ વૈશ્વાનરપથાદ્ બહિઃ

નક્ષત્રાણિ મુનિશ્રેષ્ઠ તેષુ જ્યોતિઃષુ જાજ્વલન્
અવાક્શિરાસ્ ત્રિશઙ્કુશ્ ચ તિષ્ઠત્વ્ અમરસંનિભઃ

વિશ્વામિત્રસ્ તુ ધર્માત્મા સર્વદેવૈર્ અભિષ્ટુતઃ
ઋષિભિશ્ ચ મહાતેજા બાઢમ્ ઇત્ય્ આહ દેવતાઃ

તતો દેવા મહાત્માનો મુનયશ્ ચ તપોધનાઃ
જગ્મુર્ યથાગતં સર્વે યજ્ઞસ્યાન્તે નરોત્તમ