રામાયણ · અધ્યાય 1.057

તતસ્ ત્રિશઙ્કોર્ વચનં શ્રુત્વા ક્રોધસમન્વિતમ્
ઋષિપુત્રશતં રામ રાજાનમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

પ્રત્યાખ્યાતો ઽસિ દુર્બુદ્ધે ગુરુણા સત્યવાદિના
તં કથં સમતિક્રમ્ય શાખાન્તરમ્ ઉપેયિવાન્

ઇક્ષ્વાકૂણાં હિ સર્વેષાં પુરોધાઃ પરમા ગતિઃ
ન ચાતિક્રમિતું શક્યં વચનં સત્યવાદિનઃ

અશક્યમ્ ઇતિ ચોવાચ વસિષ્ઠો ભગવાન્ ઋષિઃ
તં વયં વૈ સમાહર્તું ક્રતું શક્તાઃ કથં તવ

બાલિશસ્ ત્વં નરશ્રેષ્ઠ ગમ્યતાં સ્વપુરં પુનઃ
યાજને ભગવાઞ્ શક્તસ્ ત્રૈલોક્યસ્યાપિ પાર્થિવ

તેષાં તદ્ વચનં શ્રુત્વા ક્રોધપર્યાકુલાક્ષરમ્
સ રાજા પુનર્ એવૈતાન્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

પ્રત્યાખ્યાતો ઽસ્મિ ગુરુણા ગુરુપુત્રૈસ્ તથૈવ ચ
અન્યાં ગતિં ગમિષ્યામિ સ્વસ્તિ વો ઽસ્તુ તપોધનાઃ

ઋષિપુત્રાસ્ તુ તચ્ છ્રુત્વા વાક્યં ઘોરાભિસંહિતમ્
શેપુઃ પરમસંક્રુદ્ધાશ્ ચણ્ડાલત્વં ગમિષ્યસિ
એવમ્ ઉક્ત્વા મહાત્માનો વિવિશુસ્ તે સ્વમ્ આશ્રમમ્

અથ રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં રાજા ચણ્ડાલતાં ગતઃ
નીલવસ્ત્રધરો નીલઃ પરુષો ધ્વસ્તમૂર્ધજઃ
ચિત્યમાલ્યાનુલેપશ્ ચ આયસાભરણો ઽભવત્

તં દૃષ્ટ્વા મન્ત્રિણઃ સર્વે ત્યક્ત્વા ચણ્ડાલરૂપિણમ્
પ્રાદ્રવન્ સહિતા રામ પૌરા યે ઽસ્યાનુગામિનઃ

એકો હિ રાજા કાકુત્સ્થ જગામ પરમાત્મવાન્
દહ્યમાનો દિવારાત્રં વિશ્વામિત્રં તપોધનમ્

વિશ્વામિત્રસ્ તુ તં દૃષ્ટ્વા રાજાનં વિફલીકૃતમ્
ચણ્ડાલરૂપિણં રામ મુનિઃ કારુણ્યમ્ આગતઃ

કારુણ્યાત્ સ મહાતેજા વાક્યં પરમ ધાર્મિકઃ
ઇદં જગાદ ભદ્રં તે રાજાનં ઘોરદર્શનમ્

કિમ્ આગમનકાર્યં તે રાજપુત્ર મહાબલ
અયોધ્યાધિપતે વીર શાપાચ્ ચણ્ડાલતાં ગતઃ

અથ તદ્ વાક્યમ્ આકર્ણ્ય રાજા ચણ્ડાલતાં ગતઃ
અબ્રવીત્ પ્રાઞ્જલિર્ વાક્યં વાક્યજ્ઞો વાક્યકોવિદમ્

પ્રત્યાખ્યાતો ઽસ્મિ ગુરુણા ગુરુપુત્રૈસ્ તથૈવ ચ
અનવાપ્યૈવ તં કામં મયા પ્રાપ્તો વિપર્યયઃ

સશરીરો દિવં યાયામ્ ઇતિ મે સૌમ્યદર્શનમ્
મયા ચેષ્ટં ક્રતુશતં તચ્ ચ નાવાપ્યતે ફલમ્

અનૃતં નોક્ત પૂર્વં મે ન ચ વક્ષ્યે કદા ચન
કૃચ્છ્રેષ્વ્ અપિ ગતઃ સૌમ્ય ક્ષત્રધર્મેણ તે શપે

યજ્ઞૈર્ બહુવિધૈર્ ઇષ્ટં પ્રજા ધર્મેણ પાલિતાઃ
ગુરવશ્ ચ મહાત્માનઃ શીલવૃત્તેન તોષિતાઃ

ધર્મે પ્રયતમાનસ્ય યજ્ઞં ચાહર્તુમ્ ઇચ્છતઃ
પરિતોષં ન ગચ્છન્તિ ગુરવો મુનિપુંગવ

દૈવમ્ એવ પરં મન્યે પૌરુષં તુ નિરર્થકમ્
દૈવેનાક્રમ્યતે સર્વં દૈવં હિ પરમા ગતિઃ

તસ્ય મે પરમાર્તસ્ય પ્રસાદમ્ અભિકાઙ્ક્ષતઃ
કર્તુમ્ અર્હસિ ભદ્રં તે દૈવોપહતકર્મણઃ

નાન્યાં ગતિં ગમિષ્યામિ નાન્યઃ શરણમ્ અસ્તિ મે
દૈવં પુરુષકારેણ નિવર્તયિતુમ્ અર્હસિ