રામાયણ · અધ્યાય 1.044

વિશ્વામિત્રવચઃ શ્રુત્વા રાઘવઃ સહલક્ષ્મણઃ
વિસ્મયં પરમં ગત્વા વિશ્વામિત્રમ્ અથાબ્રવીત્

અત્યદ્ભુતમ્ ઇદં બ્રહ્મન્ કથિતં પરમં ત્વયા
ગઙ્ગાવતરણં પુણ્યં સાગરસ્ય ચ પૂરણમ્

તસ્ય સા શર્વરી સર્વા સહ સૌમિત્રિણા તદા
જગામ ચિન્તયાનસ્ય વિશ્વામિત્રકથાં શુભામ્

તતઃ પ્રભાતે વિમલે વિશ્વામિત્રં મહામુનિમ્
ઉવાચ રાઘવો વાક્યં કૃતાહ્નિકમ્ અરિંદમઃ

ગતા ભગવતી રાત્રિઃ શ્રોતવ્યં પરમં શ્રુતમ્
ક્ષણભૂતેવ સા રાત્રિઃ સંવૃત્તેયં મહાતપઃ
ઇમાં ચિન્તયતઃ સર્વાં નિખિલેન કથાં તવ

તરામ સરિતાં શ્રેષ્ઠાં પુણ્યાં ત્રિપથગાં નદીમ્
નૌર્ એષા હિ સુખાસ્તીર્ણા ઋષીણાં પુણ્યકર્મણામ્
ભગવન્તમ્ ઇહ પ્રાપ્તં જ્ઞાત્વા ત્વરિતમ્ આગતા

તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ
સંતારં કારયામ્ આસ સર્ષિસંઘઃ સરાઘવઃ

ઉત્તરં તીરમ્ આસાદ્ય સંપૂજ્યર્ષિગણં તથ
ગઙ્ગાકૂલે નિવિષ્ટાસ્ તે વિશાલાં દદૃશુઃ પુરીમ્

તતો મુનિવરસ્ તૂર્ણં જગામ સહરાઘવઃ
વિશાલાં નગરીં રમ્યાં દિવ્યાં સ્વર્ગોપમાં તદા

અથ રામો મહાપ્રાજ્ઞો વિશ્વામિત્રં મહામુનિમ્
પપ્રચ્છ પ્રાઞ્જલિર્ ભૂત્વા વિશાલામ્ ઉત્તમાં પુરીમ્

કતરો રાજવંશો ઽયં વિશાલાયાં મહામુને
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ભદ્રં તે પરં કૌતૂહલં હિ મે

તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા રામસ્ય મુનિપુંગવઃ
આખ્યાતું તત્ સમારેભે વિશાલસ્ય પુરાતનમ્

શ્રૂયતાં રામ શક્રસ્ય કથાં કથયતઃ શુભામ્
અસ્મિન્ દેશે હિ યદ્ વૃત્તં શૃણુ તત્ત્વેન રાઘવ

પૂર્વં કૃતયુગે રામ દિતેઃ પુત્રા મહાબલાઃ
અદિતેશ્ ચ મહાભાગા વીર્યવન્તઃ સુધાર્મિકાઃ

તતસ્ તેષાં નરશ્રેષ્ઠ બુદ્ધિર્ આસીન્ મહાત્મનામ્
અમરા નિર્જરાશ્ ચૈવ કથં સ્યામ નિરામયાઃ

તેષાં ચિન્તયતાં રામ બુદ્ધિર્ આસીદ્ વિપશ્ચિતામ્
ક્ષીરોદમથનં કૃત્વા રસં પ્રાપ્સ્યામ તત્ર વૈ

તતો નિશ્ચિત્ય મથનં યોક્ત્રં કૃત્વા ચ વાસુકિમ્
મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા મમન્થુર્ અમિતૌજસઃ

અથ ધન્વન્તરિર્ નામ અપ્સરાશ્ ચ સુવર્ચસઃ
અપ્સુ નિર્મથનાદ્ એવ રસાત્ તસ્માદ્ વરસ્ત્રિયઃ
ઉત્પેતુર્ મનુજશ્રેષ્ઠ તસ્માદ્ અપ્સરસો ઽભવન્

ષષ્ટિઃ કોટ્યો ઽભવંસ્ તાસામ્ અપ્સરાણાં સુવર્ચસામ્
અસંખ્યેયાસ્ તુ કાકુત્સ્થ યાસ્ તાસાં પરિચારિકાઃ

ન તાઃ સ્મ પ્રતિગૃહ્ણન્તિ સર્વે તે દેવદાનવાઃ
અપ્રતિગ્રહણાચ્ ચૈવ તેન સાધારણાઃ સ્મૃતાઃ

વરુણસ્ય તતઃ કન્યા વારુણી રઘુનન્દન
ઉત્પપાત મહાભાગા માર્ગમાણા પરિગ્રહમ્

દિતેઃ પુત્રા ન તાં રામ જગૃહુર્ વરુણાત્મજામ્
અદિતેસ્ તુ સુતા વીર જગૃહુસ્ તામ્ અનિન્દિતામ્

અસુરાસ્ તેન દૈતેયાઃ સુરાસ્ તેનાદિતેઃ સુતાઃ
હૃષ્ટાઃ પ્રમુદિતાશ્ ચાસન્ વારુણી ગ્રહણાત્ સુરાઃ

ઉચ્ચૈઃશ્રવા હયશ્રેષ્ઠો મણિરત્નં ચ કૌસ્તુભમ્
ઉદતિષ્ઠન્ નરશ્રેષ્ઠ તથૈવામૃતમ્ ઉત્તમમ્

અથ તસ્ય કૃતે રામ મહાન્ આસીત્ કુલક્ષયઃ
અદિતેસ્ તુ તતઃ પુત્રા દિતેઃ પુત્રાણ સૂદયન્

અદિતેર્ આત્મજા વીરા દિતેઃ પુત્રાન્ નિજઘ્નિરે
તસ્મિન્ ઘોરે મહાયુદ્ધે દૈતેયાદિત્યયોર્ ભૃશમ્

નિહત્ય દિતિપુત્રાંસ્ તુ રાજ્યં પ્રાપ્ય પુરંદરઃ
શશાસ મુદિતો લોકાન્ સર્ષિસંઘાન્ સચારણાન્