રામાયણ · અધ્યાય 1.039

દેવતાનાં વચઃ શ્રુત્વા ભગવાન્ વૈ પિતામહઃ
પ્રત્યુવાચ સુસંત્રસ્તાન્ કૃતાન્તબલમોહિતાન્

યસ્યેયં વસુધા કૃત્સ્ના વાસુદેવસ્ય ધીમતઃ
કાપિલં રૂપમ્ આસ્થાય ધારયત્ય્ અનિશં ધરામ્

પૃથિવ્યાશ્ ચાપિ નિર્ભેદો દૃષ્ટ એવ સનાતનઃ
સગરસ્ય ચ પુત્રાણાં વિનાશો ઽદીર્ઘજીવિનામ્

પિતામહવચઃ શ્રુત્વા ત્રયસ્ ત્રિંશદ્ અરિંદમઃ
દેવાઃ પરમસંહૃષ્ટાઃ પુનર્ જગ્મુર્ યથાગતમ્

સગરસ્ય ચ પુત્રાણાં પ્રાદુર્ આસીન્ મહાત્મનામ્
પૃથિવ્યાં ભિદ્યમાનાયાં નિર્ઘાતસમનિસ્વનઃ

તતો ભિત્ત્વા મહીં સર્વાં કૃત્વા ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્
સહિતાઃ સગરાઃ સર્વે પિતરં વાક્યમ્ અબ્રુવન્

પરિક્રાન્તા મહી સર્વા સત્ત્વવન્તશ્ ચ સૂદિતાઃ
દેવદાનવરક્ષાંસિ પિશાચોરગકિંનરાઃ

ન ચ પશ્યામહે ઽશ્વં તમ્ અશ્વહર્તારમ્ એવ ચ
કિં કરિષ્યામ ભદ્રં તે બુદ્ધિર્ અત્ર વિચાર્યતામ્

તેષાં તદ્ વચનં શ્રુત્વા પુત્રાણાં રાજસત્તમઃ
સમન્યુર્ અબ્રવીદ્ વાક્યં સગરો રઘુનન્દન

ભૂયઃ ખનત ભદ્રં વો નિર્ભિદ્ય વસુધાતલમ્
અશ્વહર્તારમ્ આસાદ્ય કૃતાર્થાશ્ ચ નિવર્તથ

પિતુર્ વચનમ્ આસ્થાય સગરસ્ય મહાત્મનઃ
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ રસાતલમ્ અભિદ્રવન્

ખન્યમાને તતસ્ તસ્મિન્ દદૃશુઃ પર્વતોપમમ્
દિશાગજં વિરૂપાક્ષં ધારયન્તં મહીતલમ્

સપર્વતવનાં કૃત્સ્નાં પૃથિવીં રઘુનન્દન
શિરસા ધારયામ્ આસ વિરૂપાક્ષો મહાગજઃ

યદા પર્વણિ કાકુત્સ્થ વિશ્રમાર્થં મહાગજઃ
ખેદાચ્ ચાલયતે શીર્ષં ભૂમિકમ્પસ્ તધા ભવેત્

તં તે પ્રદક્ષિણં કૃત્વા દિશાપાલં મહાગજમ્
માનયન્તો હિ તે રામ જગ્મુર્ ભિત્ત્વા રસાતલમ્

તતઃ પૂર્વાં દિશં ભિત્ત્વા દક્ષિણાં બિભિદુઃ પુનઃ
દક્ષિણસ્યામ્ અપિ દિશિ દદૃશુસ્ તે મહાગજમ્

મહાપદ્મં મહાત્માનં સુમહાપર્વતોપમમ્
શિરસા ધારયન્તં તે વિસ્મયં જગ્મુર્ ઉત્તમમ્

તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા સગરસ્ય મહાત્મનઃ
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ પશ્ચિમાં બિભિદુર્ દિશમ્

પશ્ચિમાયામ્ અપિ દિશિ મહાન્તમ્ અચલોપમમ્
દિશાગજં સૌમનસં દદૃશુસ્ તે મહાબલાઃ

તં તે પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પૃષ્ટ્વા ચાપિ નિરામયમ્
ખનન્તઃ સમુપક્રાન્તા દિશં સોમવતીં તદા

ઉત્તરસ્યાં રઘુશ્રેષ્ઠ દદૃશુર્ હિમપાણ્ડુરમ્
ભદ્રં ભદ્રેણ વપુષા ધારયન્તં મહીમ્ ઇમામ્

સમાલભ્ય તતઃ સર્વે કૃત્વા ચૈનં પ્રદક્ષિણમ્
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ બિભિદુર્ વસુધાતલમ્

તતઃ પ્રાગુત્તરાં ગત્વા સાગરાઃ પ્રથિતાં દિશમ્
રોષાદ્ અભ્યખનન્ સર્વે પૃથિવીં સગરાત્મજાઃ

દદૃશુઃ કપિલં તત્ર વાસુદેવં સનાતનમ્
હયં ચ તસ્ય દેવસ્ય ચરન્તમ્ અવિદૂરતઃ

તે તં યજ્ઞહનં જ્ઞાત્વા ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણાઃ
અભ્યધાવન્ત સંક્રુદ્ધાસ્ તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચાબ્રુવન્

અસ્માકં ત્વં હિ તુરગં યજ્ઞિયં હૃતવાન્ અસિ
દુર્મેધસ્ ત્વં હિ સંપ્રાપ્તાન્ વિદ્ધિ નઃ સગરાત્મજાન્

શ્રુત્વા તદ્ વચનં તેષાં કપિલો રઘુનન્દન
રોષેણ મહતાવિષ્ટો હુંકારમ્ અકરોત્ તદા

તતસ્ તેનાપ્રમેયેન કપિલેન મહાત્મના
ભસ્મરાશીકૃતાઃ સર્વે કાકુત્સ્થ સગરાત્મજાઃ