રામાયણ · અધ્યાય 1.017

નિર્વૃત્તે તુ ક્રતૌ તસ્મિન્ હયમેધે મહાત્મનઃ
પ્રતિગૃહ્ય સુરા ભાગાન્ પ્રતિજગ્મુર્ યથાગતમ્

સમાપ્તદીક્ષાનિયમઃ પત્નીગણસમન્વિતઃ
પ્રવિવેશ પુરીં રાજા સભૃત્યબલવાહનઃ

યથાર્હં પૂજિતાસ્ તેન રાજ્ઞા વૈ પૃથિવીશ્વરાઃ
મુદિતાઃ પ્રયયુર્ દેશાન્ પ્રણમ્ય મુનિપુંગવમ્

ગતેષુ પૃથિવીશેષુ રાજા દશરથઃ પુનઃ
પ્રવિવેશ પુરીં શ્રીમાન્ પુરસ્કૃત્ય દ્વિજોત્તમાન્

શાન્તયા પ્રયયૌ સાર્ધમ્ ઋશ્યશૃઙ્ગઃ સુપૂજિતઃ
અન્વીયમાનો રાજ્ઞાથ સાનુયાત્રેણ ધીમતા

કૌસલ્યાજનયદ્ રામં દિવ્યલક્ષણસંયુતમ્
વિષ્ણોર્ અર્ધં મહાભાગં પુત્રમ્ ઇક્ષ્વાકુનન્દનમ્

કૌસલ્યા શુશુભે તેન પુત્રેણામિતતેજસા
યથા વરેણ દેવાનામ્ અદિતિર્ વજ્રપાણિના

ભરતો નામ કૈકેય્યાં જજ્ઞે સત્યપરાક્રમઃ
સાક્ષાદ્ વિષ્ણોશ્ ચતુર્ભાગઃ સર્વૈઃ સમુદિતો ગુણૈઃ

અથ લક્ષ્મણશત્રુઘ્નૌ સુમિત્રાજનયત્ સુતૌ
વીરૌ સર્વાસ્ત્રકુશલૌ વિષ્ણોર્ અર્ધસમન્વિતૌ

રાજ્ઞઃ પુત્રા મહાત્માનશ્ ચત્વારો જજ્ઞિરે પૃથક્
ગુણવન્તો ઽનુરૂપાશ્ ચ રુચ્યા પ્રોષ્ઠપદોપમાઃ

અતીત્યૈકાદશાહં તુ નામ કર્મ તથાકરોત્
જ્યેષ્ઠં રામં મહાત્માનં ભરતં કૈકયીસુતમ્

સૌમિત્રિં લક્ષ્મણમ્ ઇતિ શત્રુઘ્નમ્ અપરં તથા
વસિષ્ઠઃ પરમપ્રીતો નામાનિ કૃતવાંસ્ તદા
તેષાં જન્મક્રિયાદીનિ સર્વકર્માણ્ય્ અકારયત્

તેષાં કેતુર્ ઇવ જ્યેષ્ઠો રામો રતિકરઃ પિતુઃ
બભૂવ ભૂયો ભૂતાનાં સ્વયમ્ભૂર્ ઇવ સંમતઃ

સર્વે વેદવિદઃ શૂરાઃ સર્વે લોકહિતે રતાઃ
સર્વે જ્ઞાનોપસંપન્નાઃ સર્વે સમુદિતા ગુણૈઃ

તેષામ્ અપિ મહાતેજા રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
બાલ્યાત્ પ્રભૃતિ સુસ્નિગ્ધો લક્ષ્મણો લક્ષ્મિવર્ધનઃ

રામસ્ય લોકરામસ્ય ભ્રાતુર્ જ્યેષ્ઠસ્ય નિત્યશઃ
સર્વપ્રિયકરસ્ તસ્ય રામસ્યાપિ શરીરતઃ

લક્ષ્મણો લક્ષ્મિસંપન્નો બહિઃપ્રાણ ઇવાપરઃ
ન ચ તેન વિના નિદ્રાં લભતે પુરુષોત્તમઃ
મૃષ્ટમ્ અન્નમ્ ઉપાનીતમ્ અશ્નાતિ ન હિ તં વિના

યદા હિ હયમ્ આરૂઢો મૃગયાં યાતિ રાઘવઃ
તદૈનં પૃષ્ઠતો ઽભ્યેતિ સધનુઃ પરિપાલયન્

ભરતસ્યાપિ શત્રુઘ્નો લક્ષ્મણાવરજો હિ સઃ
પ્રાણૈઃ પ્રિયતરો નિત્યં તસ્ય ચાસીત્ તથા પ્રિયઃ

સ ચતુર્ભિર્ મહાભાગૈઃ પુત્રૈર્ દશરથઃ પ્રિયૈઃ
બભૂવ પરમપ્રીતો દેવૈર્ ઇવ પિતામહઃ

તે યદા જ્ઞાનસંપન્નાઃ સર્વે સમુદિતા ગુણૈઃ
હ્રીમન્તઃ કીર્તિમન્તશ્ ચ સર્વજ્ઞા દીર્ઘદર્શિનઃ

અથ રાજા દશરથસ્ તેષાં દારક્રિયાં પ્રતિ
ચિન્તયામ્ આસ ધર્માત્મા સોપાધ્યાયઃ સબાન્ધવઃ

તસ્ય ચિન્તયમાનસ્ય મન્ત્રિમધ્યે મહાત્મનઃ
અભ્યાગચ્છન્ મહાતેજો વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ

સ રાજ્ઞો દર્શનાકાઙ્ક્ષી દ્વારાધ્યક્ષાન્ ઉવાચ હ
શીઘ્રમ્ આખ્યાત માં પ્રાપ્તં કૌશિકં ગાધિનઃ સુતમ્

તચ્ છ્રુત્વા વચનં તસ્ય રાજવેશ્મ પ્રદુદ્રુવુઃ
સંભ્રાન્તમનસઃ સર્વે તેન વાક્યેન ચોદિતાઃ

તે ગત્વા રાજભવનં વિશ્વામિત્રમ્ ઋષિં તદા
પ્રાપ્તમ્ આવેદયામ્ આસુર્ નૃપાયેક્ષ્વાકવે તદા

તેષાં તદ્ વચનં શ્રુત્વા સપુરોધાઃ સમાહિતઃ
પ્રત્યુજ્જગામ સંહૃષ્ટો બ્રહ્માણમ્ ઇવ વાસવઃ

સ દૃષ્ટ્વા જ્વલિતં દીપ્ત્યા તાપસં સંશિતવ્રતમ્
પ્રહૃષ્ટવદનો રાજા તતો ઽર્ઘ્યમ્ ઉપહારયત્

સ રાજ્ઞઃ પ્રતિગૃહ્યાર્ઘ્યં શાસ્ત્રદૃષ્ટ્તેન કર્મણા
કુશલં ચાવ્યયં ચૈવ પર્યપૃચ્છન્ નરાધિપમ્

વસિષ્ઠં ચ સમાગમ્ય કુશલં મુનિપુંગવઃ
ઋષીંશ્ ચ તાન્ યથા ન્યાયં મહાભાગાન્ ઉવાચ હ

તે સર્વે હૃષ્ટમનસસ્ તસ્ય રાજ્ઞો નિવેશનમ્
વિવિશુઃ પૂજિતાસ્ તત્ર નિષેદુશ્ ચ યથાર્થતઃ

અથ હૃષ્ટમના રાજા વિશ્વામિત્રં મહામુનિમ્
ઉવાચ પરમોદારો હૃષ્ટસ્ તમ્ અભિપૂજયન્

યથામૃતસ્ય સંપ્રાપ્તિર્ યથા વર્ષમ્ અનૂદકે
યથા સદૃશદારેષુ પુત્રજન્માપ્રજસ્ય ચ
પ્રનષ્ટસ્ય યથા લાભો યથા હર્ષો મહોદયે
તથૈવાગમનં મન્યે સ્વાગતં તે મહામુને

કં ચ તે પરમં કામં કરોમિ કિમ્ ઉ હર્ષિતઃ
પાત્રભૂતો ઽસિ મે વિપ્ર દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તો ઽસિ ધાર્મિક
અદ્ય મે સફલં જન્મ જીવિતં ચ સુજીવિતમ્

પૂર્વં રાજર્ષિશબ્દેન તપસા દ્યોતિતપ્રભઃ
બ્રહ્મર્ષિત્વમ્ અનુપ્રાપ્તઃ પૂજ્યો ઽસિ બહુધા મયા

તદ્ અદ્ભુતમ્ ઇદં વિપ્ર પવિત્રં પરમં મમ
શુભક્ષેત્રગતશ્ ચાહં તવ સંદર્શનાત્ પ્રભો

બ્રૂહિ યત્ પ્રાર્થિતં તુભ્યં કાર્યમ્ આગમનં પ્રતિ
ઇચ્છામ્ય્ અનુગૃહીતો ઽહં ત્વદર્થપરિવૃદ્ધયે

કાર્યસ્ય ન વિમર્શં ચ ગન્તુમ્ અર્હસિ કૌશિક
કર્તા ચાહમ્ અશેષેણ દૈવતં હિ ભવાન્ મમ

ઇતિ હૃદયસુખં નિશમ્ય વાક્યં શ્રુતિસુખમ્ આત્મવતા વિનીતમ્ ઉક્તમ્
પ્રથિતગુણયશા ગુણૈર્ વિશિષ્ટઃ પરમ ઋષિઃ પરમં જગામ હર્ષમ્