રામાયણ · અધ્યાય 1.004

પ્રાપ્તરાજ્યસ્ય રામસ્ય વાલ્મીકિર્ ભગવાન્ ઋષિઃ
ચકાર ચરિતં કૃત્સ્નં વિચિત્રપદમ્ આત્મવાન્

કૃત્વા તુ તન્ મહાપ્રાજ્ઞઃ સભવિષ્યં સહોત્તરમ્
ચિન્તયામ્ આસ કો ન્વ્ એતત્ પ્રયુઞ્જીયાદ્ ઇતિ પ્રભુઃ

તસ્ય ચિન્તયમાનસ્ય મહર્ષેર્ ભાવિતાત્મનઃ
અગૃહ્ણીતાં તતઃ પાદૌ મુનિવેષૌ કુશીલવૌ

કુશીલવૌ તુ ધર્મજ્ઞૌ રાજપુત્રૌ યશસ્વિનૌ
ભ્રાતરૌ સ્વરસંપન્નૌ દદર્શાશ્રમવાસિનૌ

સ તુ મેધાવિનૌ દૃષ્ટ્વા વેદેષુ પરિનિષ્ઠિતૌ
વેદોપબૃહ્મણાર્થાય તાવ્ અગ્રાહયત પ્રભુઃ

કાવ્યં રામાયણં કૃત્સ્નં સીતાયાશ્ ચરિતં મહત્
પૌલસ્ત્ય વધમ્ ઇત્ય્ એવ ચકાર ચરિતવ્રતઃ

પાઠ્યે ગેયે ચ મધુરં પ્રમાણૈસ્ ત્રિભિર્ અન્વિતમ્
જાતિભિઃ સપ્તભિર્ બદ્ધં તન્ત્રીલયસમન્વિતમ્

હાસ્યશૃઙ્ગારકારુણ્યરૌદ્રવીરભયાનકૈઃ
બીભત્સાદિરસૈર્ યુક્તં કાવ્યમ્ એતદ્ અગાયતામ્

તૌ તુ ગાન્ધર્વતત્ત્વજ્ઞૌ મૂર્ચ્છનાસ્થાનકોવિદૌ
ભ્રાતરૌ સ્વરસંપન્નૌ ગન્ધર્વાવ્ ઇવ રૂપિણૌ

રૂપલક્ષણસંપન્નૌ મધુરસ્વરભાષિણૌ
બિમ્બાદ્ ઇવોદ્ધૃતૌ બિમ્બૌ રામદેહાત્ તથાપરૌ

તૌ રાજપુત્રૌ કાર્ત્સ્ન્યેન ધર્મ્યમ્ આખ્યાનમ્ ઉત્તમમ્
વાચો વિધેયં તત્ સર્વં કૃત્વા કાવ્યમ્ અનિન્દિતૌ

ઋષીણાં ચ દ્વિજાતીનાં સાધૂનાં ચ સમાગમે
યથોપદેશં તત્ત્વજ્ઞૌ જગતુસ્ તૌ સમાહિતૌ
મહાત્માનૌ મહાભાગૌ સર્વલક્ષણલક્ષિતૌ

તૌ કદા ચિત્ સમેતાનામ્ ઋષીણાં ભાવિતાત્મનામ્
આસીનાનાં સમીપસ્થાવ્ ઇદં કાવ્યમ્ અગાયતામ્

તચ્ છ્રુત્વા મુનયઃ સર્વે બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણાઃ
સાધુ સાધ્વ્ ઇત્ય્ તાવ્ ઊચતુઃ પરં વિસ્મયમ્ આગતાઃ

તે પ્રીતમનસઃ સર્વે મુનયો ધર્મવત્સલાઃ
પ્રશશંસુઃ પ્રશસ્તવ્યૌ ગાયમાનૌ કુશીલવૌ

અહો ગીતસ્ય માધુર્યં શ્લોકાનાં ચ વિશેષતઃ
ચિરનિર્વૃત્તમ્ અપ્ય્ એતત્ પ્રત્યક્ષમ્ ઇવ દર્શિતમ્

પ્રવિશ્ય તાવ્ ઉભૌ સુષ્ઠુ તદા ભાવમ્ અગાયતામ્
સહિતૌ મધુરં રક્તં સંપન્નં સ્વરસંપદા

એવં પ્રશસ્યમાનૌ તૌ તપઃશ્લાઘ્યૈર્ મહર્ષિભિઃ
સંરક્તતરમ્ અત્યર્થં મધુરં તાવ્ અગાયતામ્

પ્રીતઃ કશ્ ચિન્ મુનિસ્ તાભ્યાં સંસ્થિતઃ કલશં દદૌ
પ્રસન્નો વલ્કલં કશ્ ચિદ્ દદૌ તાભ્યાં મહાયશાઃ

આશ્ચર્યમ્ ઇદમ્ આખ્યાનં મુનિના સંપ્રકીર્તિતમ્
પરં કવીનામ્ આધારં સમાપ્તં ચ યથાક્રમમ્

પ્રશસ્યમાનૌ સર્વત્ર કદા ચિત્ તત્ર ગાયકૌ
રથ્યાસુ રાજમાર્ગેષુ દદર્શ ભરતાગ્રજઃ

સ્વવેશ્મ ચાનીય તતો ભ્રાતરૌ સકુશીલવૌ
પૂજયામ્ આસ પૂજાર્હૌ રામઃ શત્રુનિબર્હણઃ

આસીનઃ કાઞ્ચને દિવ્યે સ ચ સિંહાસને પ્રભુઃ
ઉપોપવિષ્ટૈઃ સચિવૈર્ ભ્રાતૃભિશ્ ચ પરંતપઃ

દૃષ્ટ્વા તુ રૂપસંપન્નૌ તાવ્ ઉભૌ વીણિનૌ તતઃ
ઉવાચ લક્ષ્મણં રામઃ શત્રુઘ્નં ભરતં તથા

શ્રૂયતામ્ ઇદમ્ આખ્યાનમ્ અનયોર્ દેવવર્ચસોઃ
વિચિત્રાર્થપદં સમ્યગ્ ગાયતોર્ મધુરસ્વરમ્

ઇમૌ મુની પાર્થિવલક્ષ્મણાન્વિતૌ કુશીલવૌ ચૈવ મહાતપસ્વિનૌ
મમાપિ તદ્ ભૂતિકરં પ્રચક્ષતે મહાનુભાવં ચરિતં નિબોધત

તતસ્ તુ તૌ રામવચઃ પ્રચોદિતાવ્ અગાયતાં માર્ગવિધાનસંપદા
સ ચાપિ રામઃ પરિષદ્ગતઃ શનૈર્ બુભૂષયાસક્તમના બભૂવ હ