રામાયણ · અધ્યાય 1.003

શ્રુત્વા વસ્ તુ સમગ્રં તદ્ ધર્માત્મા ધર્મસંહિતમ્
વ્યક્તમ્ અન્વેષતે ભૂયો યદ્ વૃત્તં તસ્ય ધીમતઃ

ઉપસ્પૃશ્યોદકં સંયન્ મુનિઃ સ્થિત્વા કૃતાઞ્જલિઃ
પ્રાચીનાગ્રેષુ દર્ભેષુ ધર્મેણાન્વેષતે ગતિમ્

જન્મ રામસ્ય સુમહદ્ વીર્યં સર્વાનુકૂલતામ્
લોકસ્ય પ્રિયતાં ક્ષાન્તિં સૌમ્યતાં સત્યશીલતામ્

નાનાચિત્રાઃ કથાશ્ ચાન્યા વિશ્વામિત્રસહાયને
જાનક્યાશ્ ચ વિવાહં ચ ધનુષશ્ ચ વિભેદનમ્

રામરામવિવાદં ચ ગુણાન્ દાશરથેસ્ તથા
તથાભિષેકં રામસ્ય કૈકેય્યા દુષ્ટભાવતામ્

વ્યાઘાતં ચાભિષેકસ્ય રામસ્ય ચ વિવાસનમ્
રાજ્ઞઃ શોકવિલાપં ચ પરલોકસ્ય ચાશ્રયમ્

પ્રકૃતીનાં વિષાદં ચ પ્રકૃતીનાં વિસર્જનમ્
નિષાદાધિપસંવાદં સૂતોપાવર્તનં તથા

ગઙ્ગાયાશ્ ચાપિ સંતારં ભરદ્વાજસ્ય દર્શનમ્
ભરદ્વાજાભ્યનુજ્ઞાનાચ્ ચિત્રકૂટસ્ય દર્શનમ્

વાસ્તુકર્મનિવેશં ચ ભરતાગમનં તથા
પ્રસાદનં ચ રામસ્ય પિતુશ્ ચ સલિલક્રિયામ્

પાદુકાગ્ર્યાભિષેકં ચ નન્દિગ્રામ નિવાસનમ્
દણ્ડકારણ્યગમનં સુતીક્ષ્ણેન સમાગમમ્

અનસૂયાસમસ્યાં ચ અઙ્ગરાગસ્ય ચાર્પણમ્
શૂર્પણખ્યાશ્ ચ સંવાદં વિરૂપકરણં તથા

વધં ખરત્રિશિરસોર્ ઉત્થાનં રાવણસ્ય ચ
મારીચસ્ય વધં ચૈવ વૈદેહ્યા હરણં તથા

રાઘવસ્ય વિલાપં ચ ગૃધ્રરાજનિબર્હણમ્
કબન્ધદર્શનં ચૈવ પમ્પાયાશ્ ચાપિ દર્શનમ્

શર્બર્યા દર્શનં ચૈવ હનૂમદ્દર્શનં તથા
વિલાપં ચૈવ પમ્પાયાં રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ

ઋષ્યમૂકસ્ય ગમનં સુગ્રીવેણ સમાગમમ્
પ્રત્યયોત્પાદનં સખ્યં વાલિસુગ્રીવવિગ્રહમ્

વાલિપ્રમથનં ચૈવ સુગ્રીવપ્રતિપાદનમ્
તારાવિલાપસમયં વર્ષરાત્રિનિવાસનમ્

કોપં રાઘવસિંહસ્ય બલાનામ્ ઉપસંગ્રહમ્
દિશઃ પ્રસ્થાપનં ચૈવ પૃથિવ્યાશ્ ચ નિવેદનમ્

અઙ્ગુલીયકદાનં ચ ઋક્ષસ્ય બિલદર્શનમ્
પ્રાયોપવેશનં ચૈવ સંપાતેશ્ ચાપિ દર્શનમ્

પર્વતારોહણં ચૈવ સાગરસ્ય ચ લઙ્ઘનમ્
રાત્રૌ લઙ્કાપ્રવેશં ચ એકસ્યાપિ વિચિન્તનમ્

આપાનભૂમિગમનમ્ અવરોધસ્ય દર્શનમ્
અશોકવનિકાયાનં સીતાયાશ્ ચાપિ દર્શનમ્

અભિજ્ઞાનપ્રદાનં ચ સીતાયાશ્ ચાપિ ભાષણમ્
રાક્ષસીતર્જનં ચૈવ ત્રિજટાસ્વપ્નદર્શનમ્

મણિપ્રદાનં સીતાયા વૃક્ષભઙ્ગં તથૈવ ચ
રાક્ષસીવિદ્રવં ચૈવ કિંકરાણાં નિબર્હણમ્

ગ્રહણં વાયુસૂનોશ્ ચ લઙ્કાદાહાભિગર્જનમ્
પ્રતિપ્લવનમ્ એવાથ મધૂનાં હરણં તથા

રાઘવાશ્વાસનં ચૈવ મણિનિર્યાતનં તથા
સંગમં ચ સમુદ્રસ્ય નલસેતોશ્ ચ બન્ધનમ્

પ્રતારં ચ સમુદ્રસ્ય રાત્રૌ લઙ્કાવરોધનમ્
વિભીષણેન સંસર્ગં વધોપાયનિવેદનમ્

કુમ્ભકર્ણસ્ય નિધનં મેઘનાદનિબર્હણમ્
રાવણસ્ય વિનાશં ચ સીતાવાપ્તિમ્ અરેઃ પુરે

બિભીષણાભિષેકં ચ પુષ્પકસ્ય ચ દર્શનમ્
અયોધ્યાયાશ્ ચ ગમનં ભરતેન સમાગમમ્

રામાભિષેકાભ્યુદયં સર્વસૈન્યવિસર્જનમ્
સ્વરાષ્ટ્રરઞ્જનં ચૈવ વૈદેહ્યાશ્ ચ વિસર્જનમ્

અનાગતં ચ યત્ કિં ચિદ્ રામસ્ય વસુધાતલે
તચ્ ચકારોત્તરે કાવ્યે વાલ્મીકિર્ ભગવાન્ ઋષિઃ