રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.76

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 76
તામ્ આર્યગણસમ્પૂર્ણાં ભરતઃ પ્રગ્રહાં સભામ્ ।
દદર્શ બુદ્ધિસમ્પન્નઃ પૂર્ણચન્દ્રાં નિશામ્ ઇવ

આસનાનિ યથાન્યાયમ્ આર્યાણાં વિશતાં તદા ।
અદૃશ્યત ઘનાપાયે પૂર્ણચન્દ્રેવ શર્વરી

રાજ્ઞસ્ તુ પ્રકૃતીઃ સર્વાઃ સમગ્રાઃ પ્રેક્ષ્ય ધર્મવિત્ ।
ઇદં પુરોહિતો વાક્યં ભરતં મૃદુ ચાબ્રવીત્

તાત રાજા દશરથઃ સ્વર્ગતો ધર્મમ્ આચરન્ ।
ધનધાન્યવતીં સ્ફીતાં પ્રદાય પૃથિવીં તવ

રામસ્ તથા સત્યધૃતિઃ સતાં ધર્મમ્ અનુસ્મરન્ ।
નાજહાત્ પિતુર્ આદેશં શશી જ્યોત્સ્નામ્ ઇવોદિતઃ

પિત્રા ભ્રાત્રા ચ તે દત્તં રાજ્યં નિહતકણ્ટકમ્ ।
તદ્ ભુઙ્ક્ષ્વ મુદિતામાત્યઃ ક્ષિપ્રમ્ એવાભિષેચય

ઉદીચ્યાશ્ ચ પ્રતીચ્યાશ્ ચ દાક્ષિણાત્યાશ્ ચ કેવલાઃ ।
કોટ્યાપરાન્તાઃ સામુદ્રા રત્નાન્ય્ અભિહરન્તુ તે

તચ્ છ્રુત્વા ભરતો વાક્યં શોકેનાભિપરિપ્લુતઃ ।
જગામ મનસા રામં ધર્મજ્ઞો ધર્મકાઙ્ક્ષયા

સ બાષ્પકલયા વાચા કલહંસસ્વરો યુવા ।
વિલલાપ સભામધ્યે જગર્હે ચ પુરોહિતમ્

ચરિતબ્રહ્મચર્યસ્ય વિદ્યા સ્નાતસ્ય ધીમતઃ ।
ધર્મે પ્રયતમાનસ્ય કો રાજ્યં મદ્વિધો હરેત્

કથં દશરથાજ્ જાતો ભવેદ્ રાજ્યાપહારકઃ ।
રાજ્યં ચાહં ચ રામસ્ય ધર્મં વક્તુમ્ ઇહાર્હસિ

જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠશ્ ચ ધર્માત્મા દિલીપનહુષોપમઃ ।
લબ્ધુમ્ અર્હતિ કાકુત્સ્થો રાજ્યં દશરથો યથા

અનાર્યજુષ્ટમ્ અસ્વર્ગ્યં કુર્યાં પાપમ્ અહં યદિ ।
ઇક્ષ્વાકૂણામ્ અહં લોકે ભવેયં કુલપાંસનઃ

યદ્ધિ માત્રા કૃતં પાપં નાહં તદ્ અભિરોચયે ।
ઇહસ્થો વનદુર્ગસ્થં નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ

રામમ્ એવાનુગચ્છામિ સ રાજા દ્વિપદાં વરઃ ।
ત્રયાણામ્ અપિ લોકાનાં રાઘવો રાજ્યમ્ અર્હતિ

તદ્ વાક્યં ધર્મસંયુક્તં શ્રુત્વા સર્વે સભાસદઃ ।
હર્ષાન્ મુમુચુર્ અશ્રૂણિ રામે નિહિતચેતસઃ

યદિ ત્વ્ આર્યં ન શક્ષ્યામિ વિનિવર્તયિતું વનાત્ ।
વને તત્રૈવ વત્સ્યામિ યથાર્યો લક્ષ્મણસ્ તથા

સર્વોપાયં તુ વર્તિષ્યે વિનિવર્તયિતું બલાત્ ।
સમક્ષમ્ આર્યમિશ્રાણાં સાધૂનાં ગુણવર્તિનામ્

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ ધર્માત્મા ભરતો ભ્રાતૃવત્સલઃ ।
સમીપસ્થમ્ ઉવાચેદં સુમન્ત્રં મન્ત્રકોવિદમ્

તૂર્ણમ્ ઉત્થાય ગચ્છ ત્વં સુમન્ત્ર મમ શાસનાત્ ।
યાત્રામ્ આજ્ઞાપય ક્ષિપ્રં બલં ચૈવ સમાનય

એવમ્ ઉક્તઃ સુમન્ત્રસ્ તુ ભરતેન મહાત્મના ।
પ્રહૃષ્ટઃ સો ઽદિશત્ સર્વં યથા સંદિષ્ટમ્ ઇષ્ટવત્

તાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ પ્રકૃતયો બલાધ્યક્ષા બલસ્ય ચ ।
શ્રુત્વા યાત્રાં સમાજ્ઞપ્તાં રાઘવસ્ય નિવર્તને

તતો યોધાઙ્ગનાઃ સર્વા ભર્ત્ઃન્ સર્વાન્ ગૃહે ગૃહે ।
યાત્રાગમનમ્ આજ્ઞાય ત્વરયન્તિ સ્મ હર્ષિતાઃ

તે હયૈર્ ગોરથૈઃ શીઘ્રૈઃ સ્યન્દનૈશ્ ચ મનોજવૈઃ ।
સહ યોધૈર્ બલાધ્યક્ષા બલં સર્વમ્ અચોદયન્

સજ્જં તુ તદ્ બલં દૃષ્ટ્વા ભરતો ગુરુસંનિધૌ ।
રથં મે ત્વરયસ્વેતિ સુમન્ત્રં પાર્શ્વતો ઽબ્રવીત્

ભરતસ્ય તુ તસ્યાજ્ઞાં પ્રતિગૃહ્ય પ્રહર્ષિતઃ ।
રથં ગૃહીત્વા પ્રયયૌ યુક્તં પરમવાજિભિઃ

સ રાઘવઃ સત્યધૃતિઃ પ્રતાપવાન્ બ્રુવન્ સુયુક્તં દૃઢસત્યવિક્રમઃ ।
ગુરું મહારણ્યગતં યશસ્વિનં પ્રસાદયિષ્યન્ ભરતો ઽબ્રવીત્ તદા

તૂર્ણં સમુત્થાય સુમન્ત્ર ગચ્છ બલસ્ય યોગાય બલપ્રધાનાન્ ।
આનેતુમ્ ઇચ્છામિ હિ તં વનસ્થં પ્રસાદ્ય રામં જગતો હિતાય

સ સૂતપુત્રો ભરતેન સમ્યગ્ આજ્ઞાપિતઃ સંપરિપૂર્ણકામઃ ।
શશાસ સર્વાન્ પ્રકૃતિપ્રધાનાન્ બલસ્ય મુખ્યાંશ્ ચ સુહૃજ્જનં ચ

તતઃ સમુત્થાય કુલે કુલે તે રાજન્યવૈશ્યા વૃષલાશ્ ચ વિપ્રાઃ ।
અયૂયુજન્ન્ ઉષ્ટ્રરથાન્ ખરાંશ્ ચ નાગાન્ હયાંશ્ ચૈવ કુલપ્રસૂતાન્