રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.74

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 74
અથ ભૂમિપ્રદેશજ્ઞાઃ સૂત્રકર્મવિશારદાઃ ।
સ્વકર્માભિરતાઃ શૂરાઃ ખનકા યન્ત્રકાસ્ તથા

કર્માન્તિકાઃ સ્થપતયઃ પુરુષા યન્ત્રકોવિદાઃ ।
તથા વર્ધકયશ્ ચૈવ માર્ગિણો વૃક્ષતક્ષકાઃ

કૂપકારાઃ સુધાકારા વંશકર્મકૃતસ્ તથા ।
સમર્થા યે ચ દ્રષ્ટારઃ પુરતસ્ તે પ્રતસ્થિરે

સ તુ હર્ષાત્ તમ્ ઉદ્દેશં જનૌઘો વિપુલઃ પ્રયાન્ ।
અશોભત મહાવેગઃ સાગરસ્યેવ પર્વણિ

તે સ્વવારં સમાસ્થાય વર્ત્મકર્માણિ કોવિદાઃ ।
કરણૈર્ વિવિધોપેતૈઃ પુરસ્તાત્ સમ્પ્રતસ્થિરે

લતાવલ્લીશ્ ચ ગુલ્માંશ્ ચ સ્થાણૂન્ અશ્મન એવ ચ ।
જનાસ્ તે ચક્રિરે માર્ગં છિન્દન્તો વિવિધાન્ દ્રુમાન્

અવૃક્ષેષુ ચ દેશેષુ કેચિદ્ વૃક્ષાન્ અરોપયન્ ।
કેચિત્ કુઠારૈષ્ ટઙ્કૈશ્ ચ દાત્રૈશ્ છિન્દન્ ક્વચિત્ ક્વચિત્

અપરે વીરણસ્તમ્બાન્ બલિનો બલવત્તરાઃ ।
વિધમન્તિ સ્મ દુર્ગાણિ સ્થલાનિ ચ તતસ્ તતઃ

અપરે ઽપૂરયન્ કૂપાન્ પાંસુભિઃ શ્વભ્રમ્ આયતમ્ ।
નિમ્નભાગાંસ્ તથા કેચિત્ સમાંશ્ ચક્રુઃ સમન્તતઃ

બબન્ધુર્ બન્ધનીયાંશ્ ચ ક્ષોદ્યાન્ સંચુક્ષુદુસ્ તદા ।
બિભિદુર્ ભેદનીયાંશ્ ચ તાંસ્ તાન્ દેશાન્ નરાસ્ તદા

અચિરેણૈવ કાલેન પરિવાહાન્ બહૂદકાન્ ।
ચક્રુર્ બહુવિધાકારાન્ સાગરપ્રતિમાન્ બહૂન્ ।
ઉદપાનાન્ બહુવિધાન્ વેદિકાપરિમણ્ડિતાન્ ॥ રમ્સ્_2,74.11* ॥
સ સુધાકુટ્ટિમતલઃ પ્રપુષ્પિતમહીરુહઃ ।
મત્તોદ્ઘુષ્ટદ્વિજગણઃ પતાકાભિર્ અલંકૃતઃ

ચન્દનોદકસંસિક્તો નાનાકુસુમભૂષિતઃ ।
બહ્વ્ અશોભત સેનાયાઃ પન્થાઃ સ્વર્ગપથોપમઃ

આજ્ઞાપ્યાથ યથાજ્ઞપ્તિ યુક્તાસ્ તે ઽધિકૃતા નરાઃ ।
રમણીયેષુ દેશેષુ બહુસ્વાદુફલેષુ ચ

યો નિવેશસ્ ત્વ્ અભિપ્રેતો ભરતસ્ય મહાત્મનઃ ।
ભૂયસ્ તં શોભયામાસુર્ ભૂષાભિર્ ભૂષણોપમમ્

નક્ષત્રેષુ પ્રશસ્તેષુ મુહૂર્તેષુ ચ તદ્વિદઃ ।
નિવેશં સ્થાપયામાસુર્ ભરતસ્ય મહાત્મનઃ

બહુપાંસુચયાશ્ ચાપિ પરિખાપરિવારિતાઃ ।
તત્રેન્દ્રકીલપ્રતિમાઃ પ્રતોલીવરશોભિતાઃ

પ્રાસાદમાલાસંયુક્તાઃ સૌધપ્રાકારસંવૃતાઃ ।
પતાકાશોભિતાઃ સર્વે સુનિર્મિતમહાપથાઃ

વિસર્પદ્ભિર્ ઇવાકાશે વિટઙ્કાગ્રવિમાનકૈઃ ।
સમુચ્છ્રિતૈર્ નિવેશાસ્ તે બભુઃ શક્રપુરોપમાઃ

જાહ્નવીં તુ સમાસાદ્ય વિવિધદ્રુમકાનનામ્ ।
શીતલામલપાનીયાં મહામીનસમાકુલામ્

સચન્દ્રતારાગણમણ્ડિતં યથા નભઃ ક્ષપાયામ્ અમલં વિરાજતે ।
નરેન્દ્રમાર્ગઃ સ તથા વ્યરાજત ક્રમેણ રમ્યઃ શુભશિલ્પિનિર્મિતઃ