રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.53

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 53
મમ ત્વ્ અશ્વા નિવૃત્તસ્ય ન પ્રાવર્તન્ત વર્ત્મનિ ।
ઉષ્ણમ્ અશ્રુ વિમુઞ્ચન્તો રામે સમ્પ્રસ્થિતે વનમ્

ઉભાભ્યાં રાજપુત્રાભ્યામ્ અથ કૃત્વાહમ્ અઞ્જલિમ્ ।
પ્રસ્થિતો રથમ્ આસ્થાય તદ્ દુઃખમ્ અપિ ધારયન્

ગુહેન સાર્ધં તત્રૈવ સ્થિતો ઽસ્મિ દિવસાન્ બહૂન્ ।
આશયા યદિ માં રામઃ પુનઃ શબ્દાપયેદ્ ઇતિ

વિષયે તે મહારાજ રામવ્યસનકર્શિતાઃ ।
અપિ વૃક્ષાઃ પરિમ્લાનઃ સપુષ્પાઙ્કુરકોરકાઃ

ન ચ સર્પન્તિ સત્ત્વાનિ વ્યાલા ન પ્રસરન્તિ ચ ।
રામશોકાભિભૂતં તન્ નિષ્કૂજમ્ અભવદ્ વનમ્

લીનપુષ્કરપત્ત્રાશ્ ચ નરેન્દ્ર કલુષોદકાઃ ।
સંતપ્તપદ્માઃ પદ્મિન્યો લીનમીનવિહંગમાઃ

જલજાનિ ચ પુષ્પાણિ માલ્યાનિ સ્થલજાનિ ચ ।
નાદ્ય ભાન્ત્ય્ અલ્પગન્ધીનિ ફલાનિ ચ યથા પુરમ્

પ્રવિશન્તમ્ અયોધ્યાં માં ન કશ્ચિદ્ અભિનન્દતિ ।
નરા રામમ્ અપશ્યન્તો નિઃશ્વસન્તિ મુહુર્ મુહુઃ

હર્મ્યૈર્ વિમાનૈઃ પ્રાસાદૈર્ અવેક્ષ્ય રથમ્ આગતમ્ ।
હાહાકારકૃતા નાર્યો રામાદર્શનકર્શિતાઃ

આયતૈર્ વિમલૈર્ નેત્રૈર્ અશ્રુવેગપરિપ્લુતૈઃ ।
અન્યોન્યમ્ અભિવીક્ષન્તે વ્યક્તમ્ આર્તતરાઃ સ્ત્રિયઃ

નામિત્રાણાં ન મિત્રાણામ્ ઉદાસીનજનસ્ય ચ ।
અહમ્ આર્તતયા કંચિદ્ વિશેષં નોપલક્ષયે

અપ્રહૃષ્ટમનુષ્યા ચ દીનનાગતુરંગમા ।
આર્તસ્વરપરિમ્લાના વિનિઃશ્વસિતનિઃસ્વના

નિરાનન્દા મહારાજ રામપ્રવ્રાજનાતુરા ।
કૌસલ્યા પુત્રહીનેવ અયોધ્યા પ્રતિભાતિ મા

સૂતસ્ય વચનં શ્રુત્વા વાચા પરમદીનયા ।
બાષ્પોપહતયા રાજા તં સૂતમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

કૈકેય્યા વિનિયુક્તેન પાપાભિજનભાવયા ।
મયા ન મન્ત્રકુશલૈર્ વૃદ્ધૈઃ સહ સમર્થિતમ્

ન સુહૃદ્ભિર્ ન ચામાત્યૈર્ મન્ત્રયિત્વા ન નૈગમૈઃ ।
મયાયમ્ અર્થઃ સમ્મોહાત્ સ્ત્રીહેતોઃ સહસા કૃતઃ

ભવિતવ્યતયા નૂનમ્ ઇદં વા વ્યસનં મહત્ ।
કુલસ્યાસ્ય વિનાશાય પ્રાપ્તં સૂત યદૃચ્છયા

સૂત યદ્ય્ અસ્તિ તે કિંચિન્ મયાપિ સુકૃતં કૃતમ્ ।
ત્વં પ્રાપયાશુ માં રામં પ્રાણાઃ સંત્વરયન્તિ મામ્

યદ્ યદ્ યાપિ મમૈવાજ્ઞા નિવર્તયતુ રાઘવમ્ ।
ન શક્ષ્યામિ વિના રામં મુહૂર્તમ્ અપિ જીવિતુમ્

અથ વાપિ મહાબાહુર્ ગતો દૂરં ભવિષ્યતિ ।
મામ્ એવ રથમ્ આરોપ્ય શીઘ્રં રામાય દર્શય

વૃત્તદંષ્ટ્રો મહેષ્વાસઃ ક્વાસૌ લક્ષ્મણપૂર્વજઃ ।
યદિ જીવામિ સાધ્વ્ એનં પશ્યેયં સહ સીતયા

લોહિતાક્ષં મહાબાહુમ્ આમુક્તમણિકુણ્ડલમ્ ।
રામં યદિ ન પશ્યામિ ગમિષ્યામિ યમક્ષયમ્

અતો નુ કિં દુઃખતરં યો ઽહમ્ ઇક્ષ્વાકુનન્દનમ્ ।
ઇમામ્ અવસ્થામ્ આપન્નો નેહ પશ્યામિ રાઘવમ્

હા રામ રામાનુજ હા હા વૈદેહિ તપસ્વિનિ ।
ન માં જાનીત દુઃખેન મ્રિયમાણમ્ અનાથવત્ ।
દુસ્તરો જીવતા દેવિ મયાયં શોકસાગરઃ ॥ રમ્સ્_2,53.24* ॥
અશોભનં યો ઽહમ્ ઇહાદ્ય રાઘવં દિદૃક્ષમાણો ન લભે સલક્ષ્મણમ્ ।
ઇતીવ રાજા વિલપન્ મહાયશાઃ પપાત તૂર્ણં શયને સ મૂર્છિતઃ

ઇતિ વિલપતિ પાર્થિવે પ્રનષ્ટે કરુણતરં દ્વિગુણં ચ રામહેતોઃ ।
વચનમ્ અનુનિશમ્ય તસ્ય દેવી ભયમ્ અગમત્ પુનર્ એવ રામમાતા