રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.48

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 48
તે તુ તસ્મિન્ મહાવૃક્ષ ઉષિત્વા રજનીં શિવામ્ ।
વિમલે ઽભ્યુદિતે સૂર્યે તસ્માદ્ દેશાત્ પ્રતસ્થિરે

યત્ર ભાગીરથી ગઙ્ગા યમુનામ્ અભિવર્તતે ।
જગ્મુસ્ તં દેશમ્ ઉદ્દિશ્ય વિગાહ્ય સુમહદ્ વનમ્

તે ભૂમિમ્ આગાન્ વિવિધાન્ દેશાંશ્ ચાપિ મનોરમાન્ ।
અદૃષ્ટપૂર્વાન્ પશ્યન્તસ્ તત્ર તત્ર યશસ્વિનઃ

યથાક્ષેમેણ ગચ્છન્ સ પશ્યંશ્ ચ વિવિધાન્ દ્રુમાન્ ।
નિવૃત્તમાત્રે દિવસે રામઃ સૌમિત્રિમ્ અબ્રવીત્

પ્રયાગમ્ અભિતઃ પશ્ય સૌમિત્રે ધૂમમ્ ઉન્નતમ્ ।
અગ્નેર્ ભગવતઃ કેતું મન્યે સંનિહિતો મુનિઃ

નૂનં પ્રાપ્તાઃ સ્મ સમ્ભેદં ગઙ્ગાયમુનયોર્ વયમ્ ।
તથા હિ શ્રૂયતે શબ્દો વારિણો વારિઘટ્ટિતઃ

દારૂણિ પરિભિન્નાનિ વનજૈર્ ઉપજીવિભિઃ ।
ભરદ્વાજાશ્રમે ચૈતે દૃશ્યન્તે વિવિધા દ્રુમાઃ

ધન્વિનૌ તૌ સુખં ગત્વા લમ્બમાને દિવાકરે ।
ગઙ્ગાયમુનયોઃ સંધૌ પ્રાપતુર્ નિલયં મુનેઃ

રામસ્ ત્વ્ આશ્રમમ્ આસાદ્ય ત્રાસયન્ મૃગપક્ષિણઃ ।
ગત્વા મુહૂર્તમ્ અધ્વાનં ભરદ્વાજમ્ ઉપાગમત્

તતસ્ ત્વ્ આશ્રમમ્ આસાદ્ય મુનેર્ દર્શનકાઙ્ક્ષિણૌ ।
સીતયાનુગતૌ વીરૌ દૂરાદ્ એવાવતસ્થતુઃ

હુતાગ્નિહોત્રં દૃષ્ટ્વૈવ મહાભાગં કૃતાઞ્જલિઃ ।
રામઃ સૌમિત્રિણા સાર્ધં સીતયા ચાભ્યવાદયત્

ન્યવેદયત ચાત્માનં તસ્મૈ લક્ષ્મણપૂર્વજઃ ।
પુત્રૌ દશરથસ્યાવાં ભગવન્ રામલક્ષ્મણૌ

ભાર્યા મમેયં વૈદેહી કલ્યાણી જનકાત્મજા ।
માં ચાનુયાતા વિજનં તપોવનમ્ અનિન્દિતા

પિત્રા પ્રવ્રાજ્યમાનં માં સૌમિત્રિર્ અનુજઃ પ્રિયઃ ।
અયમ્ અન્વગમદ્ ભ્રાતા વનમ્ એવ દૃઢવ્રતઃ

પિત્રા નિયુક્તા ભગવન્ પ્રવેક્ષ્યામસ્ તપોવનમ્ ।
ધર્મમ્ એવાચરિષ્યામસ્ તત્ર મૂલફલાશનાઃ

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રાજપુત્રસ્ય ધીમતઃ ।
ઉપાનયત ધર્માત્મા ગામ્ અર્ઘ્યમ્ ઉદકં તતઃ

મૃગપક્ષિભિર્ આસીનો મુનિભિશ્ ચ સમન્તતઃ ।
રામમ્ આગતમ્ અભ્યર્ચ્ય સ્વાગતેનાહ તં મુનિઃ

પ્રતિગૃહ્ય ચ તામ્ અર્ચામ્ ઉપવિષ્ટં સરાઘવમ્ ।
ભરદ્વાજો ઽબ્રવીદ્ વાક્યં ધર્મયુક્તમ્ ઇદં તદા

ચિરસ્ય ખલુ કાકુત્સ્થ પશ્યામિ ત્વામ્ ઇહાગતમ્ ।
શ્રુતં તવ મયા ચેદં વિવાસનમ્ અકારણમ્

અવકાશો વિવિક્તો ઽયં મહાનદ્યોઃ સમાગમે ।
પુણ્યશ્ ચ રમણીયશ્ ચ વસત્વ્ ઇહ ભવાન્ સુખમ્

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ વચનં ભરદ્વાજેન રાઘવઃ ।
પ્રત્યુવાચ શુભં વાક્યં રામઃ સર્વહિતે રતઃ

ભગવન્ન્ ઇત આસન્નઃ પૌરજાનપદો જનઃ ।
આગમિષ્યતિ વૈદેહીં માં ચાપિ પ્રેક્ષકો જનઃ ।
અનેન કારણેનાહમ્ ઇહ વાસં ન રોચયે ॥ રમ્સ્_2,48.22* ॥
એકાન્તે પશ્ય ભગવન્ન્ આશ્રમસ્થાનમ્ ઉત્તમમ્ ।
રમતે યત્ર વૈદેહી સુખાર્હા જનકાત્મજા

એતચ્ છ્રુત્વા શુભં વાક્યં ભરદ્વાજો મહામુનિઃ ।
રાઘવસ્ય તતો વાક્યમ્ અર્થગ્રાહકમ્ અબ્રવીત્

દશક્રોશ ઇતસ્ તાત ગિરિર્ યસ્મિન્ નિવત્સ્યસિ ।
મહર્ષિસેવિતઃ પુણ્યઃ સર્વતઃ સુખદર્શનઃ

ગોલાઙ્ગૂલાનુચરિતો વાનરર્ક્ષનિષેવિતઃ ।
ચિત્રકૂટ ઇતિ ખ્યાતો ગન્ધમાદનસંનિભઃ

યાવતા ચિત્રકૂટસ્ય નરઃ શૃઙ્ગાણ્ય્ અવેક્ષતે ।
કલ્યાણાનિ સમાધત્તે ન પાપે કુરુતે મનઃ

ઋષયસ્ તત્ર બહવો વિહૃત્ય શરદાં શતમ્ ।
તપસા દિવમ્ આરૂઢાઃ કપાલશિરસા સહ

પ્રવિવિક્તમ્ અહં મન્યે તં વાસં ભવતઃ સુખમ્ ।
ઇહ વા વનવાસાય વસ રામ મયા સહ

સ રામં સર્વકામૈસ્ તં ભરદ્વાજઃ પ્રિયાતિથિમ્ ।
સભાર્યં સહ ચ ભ્રાત્રા પ્રતિજગ્રાહ ધર્મવિત્

તસ્ય પ્રયાગે રામસ્ય તં મહર્ષિમ્ ઉપેયુષઃ ।
પ્રપન્ના રજની પુણ્યા ચિત્રાઃ કથયતઃ કથાઃ

પ્રભાતાયાં રજન્યાં તુ ભરદ્વાજમ્ ઉપાગમત્ ।
ઉવાચ નરશાર્દૂલો મુનિં જ્વલિતતેજસમ્

શર્વરીં ભવન્ન્ અદ્ય સત્યશીલ તવાશ્રમે ।
ઉષિતાઃ સ્મેહ વસતિમ્ અનુજાનાતુ નો ભવાન્

રાત્ર્યાં તુ તસ્યાં વ્યુષ્ટાયાં ભરદ્વાજો ઽબ્રવીદ્ ઇદમ્ ।
મધુમૂલફલોપેતં ચિત્રકૂટં વ્રજેતિ હ

તત્ર કુઞ્જરયૂથાનિ મૃગયૂથાનિ ચાભિતઃ ।
વિચરન્તિ વનાન્તેષુ તાનિ દ્રક્ષ્યસિ રાઘવ

પ્રહૃષ્ટકોયષ્ટિકકોકિલસ્વનૈર્ વિનાદિતં તં વસુધાધરં શિવમ્ ।
મૃગૈશ્ ચ મત્તૈર્ બહુભિશ્ ચ કુઞ્જરૈઃ સુરમ્યમ્ આસાદ્ય સમાવસાશ્રમમ્