રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.29

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 29
તતઃ શાસનમ્ આજ્ઞાય ભ્રાતુઃ શુભતરં પ્રિયમ્ ।
ગત્વા સ પ્રવિવેશાશુ સુયજ્ઞસ્ય નિવેશનમ્

તં વિપ્રમ્ અગ્ન્યગારસ્થં વન્દિત્વા લક્ષ્મણો ઽબ્રવીત્ ।
સખે ઽભ્યાગચ્છ પશ્ય ત્વં વેશ્મ દુષ્કરકારિણઃ

તતઃ સંધ્યામ્ ઉપાસ્યાશુ ગત્વા સૌમિત્રિણા સહ ।
જુષ્ટં તત્ પ્રાવિશલ્ લક્ષ્મ્યા રમ્યં રામનિવેશનમ્

તમ્ આગતં વેદવિદં પ્રાઞ્જલિઃ સીતયા સહ ।
સુયજ્ઞમ્ અભિચક્રામ રાઘવો ઽગ્નિમ્ ઇવાર્ચિતમ્

જાતરૂપમયૈર્ મુખ્યૈર્ અઙ્ગદૈઃ કુણ્ડલૈઃ શુભૈઃ ।
સહેમસૂત્રૈર્ મણિભિઃ કેયૂરૈર્ વલયૈર્ અપિ

અન્યૈશ્ ચ રત્નૈર્ બહુભિઃ કાકુત્સ્થઃ પ્રત્યપૂજયત્ ।
સુયજ્ઞં સ તદોવાચ રામઃ સીતાપ્રચોદિતઃ

હારં ચ હેમસૂત્રં ચ ભાર્યાયૈ સૌમ્ય હારય ।
રશનાં ચાધુના સીતા દાતુમ્ ઇચ્છતિ તે સખે

પર્યઙ્કમ્ અગ્ર્યાસ્તરણં નાનારત્નવિભૂષિતમ્ ।
તમ્ અપીચ્છતિ વૈદેહી પ્રતિષ્ઠાપયિતું ત્વયિ

નાગઃ શત્રુંજયો નામ માતુલો યં દદૌ મમ ।
તં તે ગજસહસ્રેણ દદામિ દ્વિજપુંગવ

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ હિ રામેણ સુયજ્ઞઃ પ્રતિગૃહ્ય તત્ ।
રામલક્ષ્મણસીતાનાં પ્રયુયોજાશિષઃ શિવાઃ

અથ ભ્રાતરમ્ અવ્યગ્રં પ્રિયં રામઃ પ્રિયંવદઃ ।
સૌમિત્રિં તમ્ ઉવાચેદં બ્રહ્મેવ ત્રિદશેશ્વરમ્

અગસ્ત્યં કૌશિકં ચૈવ તાવ્ ઉભૌ બ્રાહ્મણોત્તમૌ ।
અર્ચયાહૂય સૌમિત્રે રત્નૈઃ સસ્યમ્ ઇવામ્બુભિઃ

કૌસલ્યાં ચ ય આશીર્ભિર્ ભક્તઃ પર્યુપતિષ્ઠતિ ।
આચાર્યસ્ તૈત્તિરીયાણામ્ અભિરૂપશ્ ચ વેદવિત્

તસ્ય યાનં ચ દાસીશ્ ચ સૌમિત્રે સંપ્રદાપય ।
કૌશેયાનિ ચ વસ્ત્રાણિ યાવત્ તુષ્યતિ સ દ્વિજઃ

સૂતશ્ ચિત્રરથશ્ ચાર્યઃ સચિવઃ સુચિરોષિતઃ ।
તોષયૈનં મહાર્હૈશ્ ચ રત્નૈર્ વસ્ત્રૈર્ ધનૈસ્ તથા

શાલિવાહસહસ્રં ચ દ્વે શતે ભદ્રકાંસ્ તથા ।
વ્યઞ્જનાર્થં ચ સૌમિત્રે ગોસહસ્રમ્ ઉપાકુરુ

તતઃ સ પુરુષવ્યાઘ્રસ્ તદ્ ધનં લક્ષ્મણઃ સ્વયમ્ ।
યથોક્તં બ્રાહ્મણેન્દ્રાણામ્ અદદાદ્ ધનદો યથા

અથાબ્રવીદ્ બાષ્પકલાંસ્ તિષ્ઠતશ્ ચોપજીવિનઃ ।
સમ્પ્રદાય બહુ દ્રવ્યમ્ એકૈકસ્યોપજીવિનઃ

લક્ષ્મણસ્ય ચ યદ્ વેશ્મ ગૃહં ચ યદ્ ઇદં મમ ।
અશૂન્યં કાર્યમ્ એકૈકં યાવદાગમનં મમ

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા દુઃખિતં સર્વં જનં તમ્ ઉપજીવિનમ્ ।
ઉવાચેદં ધનાધ્યક્ષં ધનમ્ આનીયતામ્ ઇતિ ।
તતો ઽસ્ય ધનમ્ આજહ્રુઃ સર્વમ્ એવોપજીવિનઃ ॥ રમ્સ્_2,29.20* ॥
તતઃ સ પુરુષવ્યાઘ્રસ્ તદ્ ધનં સહલક્ષ્મણઃ ।
દ્વિજેભ્યો બાલવૃદ્ધેભ્યઃ કૃપણેભ્યો ઽભ્યદાપયત્

તત્રાસીત્ પિઙ્ગલો ગાર્ગ્યસ્ ત્રિજટો નામ વૈ દ્વિજઃ ।
આ પઞ્ચમાયાઃ કક્ષ્યાયા નૈનં કશ્ચિદ્ અવારયત્

સ રાજપુત્રમ્ આસાદ્ય ત્રિજટો વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ।
નિર્ધનો બહુપુત્રો ઽસ્મિ રાજપુત્ર મહાયશઃ ।
ઉઞ્છવૃત્તિર્ વને નિત્યં પ્રત્યવેક્ષસ્વ મામ્ ઇતિ ॥ રમ્સ્_2,29.23* ॥
તમ્ ઉવાચ તતો રામઃ પરિહાસસમન્વિતમ્ ।
ગવાં સહસ્રમ્ અપ્ય્ એકં ન તુ વિશ્રાણિતં મયા ।
પરિક્ષિપસિ દણ્ડેન યાવત્ તાવદ્ અવાપ્સ્યસિ ॥ રમ્સ્_2,29.24* ॥
સ શાટીં ત્વરિતઃ કટ્યાં સંભ્રાન્તઃ પરિવેષ્ટ્ય તામ્ ।
આવિધ્ય દણ્ડં ચિક્ષેપ સર્વપ્રાણેન વેગિતઃ

ઉવાચ ચ તતો રામસ્ તં ગાર્ગ્યમ્ અભિસાન્ત્વયન્ ।
મન્યુર્ ન ખલુ કર્તવ્યઃ પરિહાસો હ્ય્ અયં મમ

તતઃ સભાર્યસ્ ત્રિજટો મહામુનિર્ ગવામ્ અનીકં પ્રતિગૃહ્ય મોદિતઃ ।
યશોબલપ્રીતિસુખોપબૃંહિણીસ્ તદ્ આશિષઃ પ્રત્યવદન્ મહાત્મનઃ