રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.2

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 2
તતઃ પરિષદં સર્વામ્ આમન્ત્ર્ય વસુધાધિપઃ ।
હિતમ્ ઉદ્ધર્ષણં ચેદમ્ ઉવાચાપ્રતિમં વચઃ

દુન્દુભિસ્વનકલ્પેન ગમ્ભીરેણાનુનાદિના ।
સ્વરેણ મહતા રાજા જીમૂત ઇવ નાદયન્

સો ઽહમ્ ઇક્ષ્વાકુભિઃ પૂર્વૈર્ નરેન્દ્રૈઃ પરિપાલિતમ્ ।
શ્રેયસા યોક્તુકામો ઽસ્મિ સુખાર્હમ્ અખિલં જગત્

મયાપ્ય્ આચરિતં પૂર્વૈઃ પન્થાનમ્ અનુગચ્છતા ।
પ્રજા નિત્યમ્ અતન્દ્રેણ યથાશક્ત્ય્ અભિરક્ષતા

ઇદં શરીરં કૃત્સ્નસ્ય લોકસ્ય ચરતા હિતમ્ ।
પાણ્ડુર્ અસ્યાતપત્રસ્ય છાયાયાં જરિતં મયા

પ્રાપ્ય વર્ષસહસ્રાણિ બહૂન્ય્ આયૂંષિ જીવિતઃ ।
જીર્ણસ્યાસ્ય શરીરસ્ય વિશ્રાન્તિમ્ અભિરોચયે

રાજપ્રભાવજુષ્ટાં હિ દુર્વહામ્ અજિતેન્દ્રિયૈઃ ।
પરિશ્રાન્તો ઽસ્મિ લોકસ્ય ગુર્વીં ધર્મધુરં વહન્

સો ઽહં વિશ્રમમ્ ઇચ્છામિ પુત્રં કૃત્વા પ્રજાહિતે ।
સંનિકૃષ્ટાન્ ઇમાન્ સર્વાન્ અનુમાન્ય દ્વિજર્ષભાન્

અનુજાતો હિ મે સર્વૈર્ ગુણૈર્ જ્યેષ્ઠો મમાત્મજઃ ।
પુરંદરસમો વીર્યે રામઃ પરપુરંજયઃ

તં ચન્દ્રમ્ ઇવ પુષ્યેણ યુક્તં ધર્મભૃતાં વરમ્ ।
યૌવરાજ્યેન યોક્તાસ્મિ પ્રીતઃ પુરુષપુંગવમ્

અનુરૂપઃ સ વો નાથો લક્ષ્મીવાંલ્ લક્ષ્મણાગ્રજઃ ।
ત્રૈલોક્યમ્ અપિ નાથેન યેન સ્યાન્ નાથવત્તરમ્

અનેન શ્રેયસા સદ્યઃ સંયોજ્યાહમ્ ઇમાં મહીમ્ ।
ગતક્લેશો ભવિષ્યામિ સુતે તસ્મિન્ નિવેશ્ય વૈ

ઇતિ બ્રુવન્તં મુદિતાઃ પ્રત્યનન્દન્ નૃપા નૃપમ્ ।
વૃષ્ટિમન્તં મહામેઘં નર્દન્તમ્ ઇવ બર્હિણઃ

તસ્ય ધર્માર્થવિદુષો ભાવમ્ આજ્ઞાય સર્વશઃ ।
ઊચુશ્ ચ મનસા જ્ઞાત્વા વૃદ્ધં દશરથં નૃપમ્

અનેકવર્ષસાહસ્રો વૃદ્ધસ્ ત્વમ્ અસિ પાર્થિવ ।
સ રામં યુવરાજાનમ્ અભિષિઞ્ચસ્વ પાર્થિવમ્

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા રાજા તેષાં મનઃપ્રિયમ્ ।
અજાનન્ન્ ઇવ જિજ્ઞાસુર્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

કથં નુ મયિ ધર્મેણ પૃથિવીમ્ અનુશાસતિ ।
ભવન્તો દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છન્તિ યુવરાજં મમાત્મજમ્

તે તમ્ ઊચુર્ મહાત્માનં પૌરજાનપદૈઃ સહ ।
બહવો નૃપ કલ્યાણા ગુણાઃ પુત્રસ્ય સન્તિ તે

દિવ્યૈર્ ગુણૈઃ શક્રસમો રામઃ સત્યપરાક્રમઃ ।
ઇક્ષ્વાકુભ્યો હિ સર્વેભ્યો ઽપ્ય્ અતિરક્તો વિશામ્પતે

રામઃ સત્પુરુષો લોકે સત્યધર્મપરાયણઃ ।
ધર્મજ્ઞઃ સત્યસંધશ્ ચ શીલવાન્ અનસૂયકઃ

ક્ષાન્તઃ સાન્ત્વયિતા શ્લક્ષ્ણઃ કૃતજ્ઞો વિજિતેન્દ્રિયઃ ।
મૃદુશ્ ચ સ્થિરચિત્તશ્ ચ સદા ભવ્યો ઽનસૂયકઃ

પ્રિયવાદી ચ ભૂતાનાં સત્યવાદી ચ રાઘવઃ ।
બહુશ્રુતાનાં વૃદ્ધાનાં બ્રાહ્મણાનામ્ ઉપાસિતા

તેનાસ્યેહાતુલા કીર્તિર્ યશસ્ તેજશ્ ચ વર્ધતે ।
દેવાસુરમનુષ્યાણાં સર્વાસ્ત્રેષુ વિશારદઃ

યદા વ્રજતિ સંગ્રામં ગ્રામાર્થે નગરસ્ય વા ।
ગત્વા સૌમિત્રિસહિતો નાવિજિત્ય નિવર્તતે

સંગ્રામાત્ પુનર્ આગમ્ય કુઞ્જરેણ રથેન વા ।
પૌરાન્ સ્વજનવન્ નિત્યં કુશલં પરિપૃચ્છતિ

પુત્રેષ્વ્ અગ્નિષુ દારેષુ પ્રેષ્યશિષ્યગણેષુ ચ ।
નિખિલેનાનુપૂર્વ્યા ચ પિતા પુત્રાન્ ઇવૌરસાન્

શુશ્રૂષન્તે ચ વઃ શિષ્યાઃ કચ્ચિત્ કર્મસુ દંશિતાઃ ।
ઇતિ નઃ પુરુષવ્યાઘ્રઃ સદા રામો ઽભિભાષતે

વ્યસનેષુ મનુષ્યાણાં ભૃશં ભવતિ દુઃખિતઃ ।
ઉત્સવેષુ ચ સર્વેષુ પિતેવ પરિતુષ્યતિ

સત્યવાદી મહેષ્વાસો વૃદ્ધસેવી જિતેન્દ્રિયઃ ।
વત્સઃ શ્રેયસિ જાતસ્ તે દિષ્ટ્યાસૌ તવ રાઘવઃ ।
દિષ્ટ્યા પુત્રગુણૈર્ યુક્તો મારીચ ઇવ કશ્યપઃ

બલમ્ આરોગ્યમ્ આયુશ્ ચ રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ ।
આશંસતે જનઃ સર્વો રાષ્ટ્રે પુરવરે તથા

અભ્યન્તરશ્ ચ બાહ્યશ્ ચ પૌરજાનપદો જનઃ ।
સ્ત્રિયો વૃદ્ધાસ્ તરુણ્યશ્ ચ સાયમ્પ્રાતઃ સમાહિતાઃ

સર્વાન્ દેવાન્ નમસ્યન્તિ રામસ્યાર્થે યશસ્વિનઃ ।
તેષામ્ આયાચિતં દેવ ત્વત્પ્રસાદાત્ સમૃધ્યતામ્

રામમ્ ઇન્દીવરશ્યામં સર્વશત્રુનિબર્હણમ્ ।
પશ્યામો યૌવરાજ્યસ્થં તવ રાજોત્તમાત્મજમ્

તં દેવદેવોપમમ્ આત્મજં તે સર્વસ્ય લોકસ્ય હિતે નિવિષ્ટમ્ ।
હિતાય નઃ ક્ષિપ્રમ્ ઉદારજુષ્ટં મુદાભિષેક્તું વરદ ત્વમ્ અર્હસિ