રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 3.8

સુતીક્ષ્ણેનાભ્યનુજ્ઞાતં પ્રસ્થિતં રઘુનન્દનમ્
વૈદેહી સ્નિગ્ધયા વાચા ભર્તારમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥

અયં ધર્મઃ સુસૂક્ષ્મેણ વિધિના પ્રાપ્યતે મહાન્
નિવૃત્તેન ચ શક્યો ઽયં વ્યસનાત્ કામજાદ્ ઇહ ॥

ત્રીણ્ય્ એવ વ્યસનાન્ય્ અત્ર કામજાનિ ભવન્ત્ય્ ઉત
મિથ્યાવાક્યં પરમકં તસ્માદ્ ગુરુતરાવ્ ઉભૌ
પરદારાભિગમનં વિના વૈરં ચ રૌદ્રતા ॥

મિથ્યાવાક્યં ન તે ભૂતં ન ભવિષ્યતિ રાઘવ
કુતો ઽભિલષણં સ્ત્રીણાં પરેષાં ધર્મનાશનમ્ ॥

તચ્ ચ સર્વં મહાબાહો શક્યં વોઢું જિતેન્દ્રિયૈઃ
તવ વશ્યેન્દ્રિયત્વં ચ જાનામિ શુભદર્શન ॥

તૃતીયં યદ્ ઇદં રૌદ્રં પરપ્રાણાભિહિંસનમ્
નિર્વૈરં ક્રિયતે મોહાત્ તચ્ ચ તે સમુપસ્થિતમ્ ॥

પ્રતિજ્ઞાતસ્ ત્વયા વીર દણ્ડકારણ્યવાસિનામ્
ઋષીણાં રક્ષણાર્થાય વધઃ સંયતિ રક્ષસામ્ ॥

એતન્નિમિત્તં ચ વનં દણ્ડકા ઇતિ વિશ્રુતમ્
પ્રસ્થિતસ્ ત્વં સહ ભ્રાત્રા ધૃતબાણશરાસનઃ ॥

તતસ્ ત્વાં પ્રસ્થિતં દૃષ્ટ્વા મમ ચિન્તાકુલં મનઃ
ત્વદ્વૃત્તં ચિન્તયન્ત્યા વૈ ભવેન્ નિઃશ્રેયસં હિતમ્ ॥

ન હિ મે રોચતે વીર ગમનં દણ્ડકાન્ પ્રતિ
કારણં તત્ર વક્ષ્યામિ વદન્ત્યાઃ શ્રૂયતાં મમ ॥

ત્વં હિ બાણધનુષ્પાણિર્ ભ્રાત્રા સહ વનં ગતઃ
દૃષ્ટ્વા વનચરાન્ સર્વાન્ કચ્ચિત્ કુર્યાઃ શરવ્યયમ્ ॥

ક્ષત્રિયાણામ્ ઇહ ધનુર્ હુતાશસ્યેન્ધનાનિ ચ
સમીપતઃ સ્થિતં તેજો બલમ્ ઉચ્છ્રયતે ભૃશમ્ ॥

પુરા કિલ મહાબાહો તપસ્વી સત્યવાક્ શુચિઃ
કસ્મિંશ્ચિદ્ અભવત્ પુણ્યે વને રતમૃગદ્વિજે ॥

તસ્યૈવ તપસો વિઘ્નં કર્તુમ્ ઇન્દ્રઃ શચીપતિઃ
ખડ્ગપાણિર્ અથાગચ્છદ્ આશ્રમં ભટરૂપધૃક્ ॥

તસ્મિંસ્ તદાશ્રમપદે નિહિતઃ ખડ્ગ ઉત્તમઃ
સ ન્યાસવિધિના દત્તઃ પુણ્યે તપસિ તિષ્ઠતઃ ॥

સ તચ્ છસ્ત્રમ્ અનુપ્રાપ્ય ન્યાસરક્ષણતત્પરઃ
વને તુ વિચરત્ય્ એવ રક્ષન્ પ્રત્યયમ્ આત્મનઃ ॥

યત્ર ગચ્છત્ય્ ઉપાદાતું મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ
ન વિના યાતિ તં ખડ્ગં ન્યાસરક્ષણતત્પરઃ ॥

નિત્યં શસ્ત્રં પરિવહન્ ક્રમેણ સ તપોધનઃ
ચકાર રૌદ્રીં સ્વાં બુદ્ધિં ત્યક્ત્વા તપસિ નિશ્ચયમ્ ॥

તતઃ સ રૌદ્રાભિરતઃ પ્રમત્તો ઽધર્મકર્ષિતઃ
તસ્ય શસ્ત્રસ્ય સંવાસાજ્ જગામ નરકં મુનિઃ ॥

સ્નેહાચ્ ચ બહુમાનાચ્ ચ સ્મારયે ત્વાં ન શિક્ષયે
ન કથંચન સા કાર્યા ગૃહીતધનુષા ત્વયા ॥

બુદ્ધિર્ વૈરં વિના હન્તું રાક્ષસાન્ દણ્ડકાશ્રિતાન્
અપરાધં વિના હન્તું લોકાન્ વીર ન કામયે ॥

ક્ષત્રિયાણાં તુ વીરાણાં વનેષુ નિયતાત્મનામ્
ધનુષા કાર્યમ્ એતાવદ્ આર્તાનામ્ અભિરક્ષણમ્ ॥

ક્વ ચ શસ્ત્રં ક્વ ચ વનં ક્વ ચ ક્ષાત્રં તપઃ ક્વ ચ
વ્યાવિદ્ધમ્ ઇદમ્ અસ્માભિર્ દેશધર્મસ્ તુ પૂજ્યતામ્ ॥

તદાર્ય કલુષા બુદ્ધિર્ જાયતે શસ્ત્રસેવનાત્
પુનર્ ગત્વા ત્વ્ અયોધ્યાયાં ક્ષત્રધર્મં ચરિષ્યસિ ॥

અક્ષયા તુ ભવેત્ પ્રીતિઃ શ્વશ્રૂશ્વશુરયોર્ મમ
યદિ રાજ્યં હિ સંન્યસ્ય ભવેસ્ ત્વં નિરતો મુનિઃ ॥

ધર્માદ્ અર્થઃ પ્રભવતિ ધર્માત્ પ્રભવતે સુખમ્
ધર્મેણ લભતે સર્વં ધર્મસારમ્ ઇદં જગત્ ॥

આત્માનં નિયમૈસ્ તૈસ્ તૈઃ કર્ષયિત્વા પ્રયત્નતઃ
પ્રાપ્યતે નિપુણૈર્ ધર્મો ન સુખાલ્ લભ્યતે સુખમ્ ॥

નિત્યં શુચિમતિઃ સૌમ્ય ચર ધર્મં તપોવને
સર્વં હિ વિદિતં તુભ્યં ત્રૈલોક્યમ્ અપિ તત્ત્વતઃ ॥

સ્ત્રીચાપલાદ્ એતદ્ ઉદાહૃતં મે ધર્મં ચ વક્તું તવ કઃ સમર્થઃ
વિચાર્ય બુદ્ધ્યા તુ સહાનુજેન યદ્ રોચતે તત્ કુરુ માચિરેણ ॥