રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 3.69

નિદર્શયિત્વા રામાય સીતાયાઃ પ્રતિપાદને
વાક્યમ્ અન્વર્થમ્ અર્થજ્ઞઃ કબન્ધઃ પુનર્ અબ્રવીત્ ॥

એષ રામ શિવઃ પન્થા યત્રૈતે પુષ્પિતા દ્રુમાઃ
પ્રતીચીં દિશમ્ આશ્રિત્ય પ્રકાશન્તે મનોરમાઃ ॥

જમ્બૂપ્રિયાલપનસાઃ પ્લક્ષન્યગ્રોધતિન્દુકાઃ
અશ્વત્થાઃ કર્ણિકારાશ્ ચ ચૂતાશ્ ચાન્યે ચ પાદપાઃ ॥

તાન્ આરુહ્યાથવા ભૂમૌ પાતયિત્વા ચ તાન્ બલાત્
ફલાન્ય્ અમૃતકલ્પાનિ ભક્ષયન્તૌ ગમિષ્યથઃ ॥

ચઙ્ક્રમન્તૌ વરાન્ દેશાઞ્ શૈલાચ્ છૈલં વનાદ્ વનમ્
તતઃ પુષ્કરિણીં વીરૌ પમ્પાં નામ ગમિષ્યથઃ ॥

અશર્કરામ્ અવિભ્રંશાં સમતીર્થમ્ અશૈવલામ્
રામ સંજાતવાલૂકાં કમલોત્પલશોભિતામ્ ॥

તત્ર હંસાઃ પ્લવાઃ ક્રૌઞ્ચાઃ કુરરાશ્ ચૈવ રાઘવ
વલ્ગુસ્વરા નિકૂજન્તિ પમ્પાસલિલગોચરાઃ ॥

નોદ્વિજન્તે નરાન્ દૃષ્ટ્વા વધસ્યાકોવિદાઃ શુભાઃ
ઘૃતપિણ્ડોપમાન્ સ્થૂલાંસ્ તાન્ દ્વિજાન્ ભક્ષયિષ્યથઃ ॥

રોહિતાન્ વક્રતુણ્ડાંશ્ ચ નલમીનાંશ્ ચ રાઘવ
પમ્પાયામ્ ઇષુભિર્ મત્સ્યાંસ્ તત્ર રામ વરાન્ હતાન્ ॥

નિસ્ત્વક્પક્ષાન્ અયસ્તપ્તાન્ અકૃશાન્ એકકણ્ટકાન્
તવ ભક્ત્યા સમાયુક્તો લક્ષ્મણઃ સમ્પ્રદાસ્યતિ ॥

ભૃશં તે ખાદતો મત્સ્યાન્ પમ્પાયાઃ પુષ્પસંચયે
પદ્મગન્ધિ શિવં વારિ સુખશીતમ્ અનામયમ્ ॥

ઉદ્ધૃત્ય સ તદાક્લિષ્ટં રૂપ્યસ્ફટિકસંનિભમ્
અથ પુષ્કરપર્ણેન લક્ષ્મણઃ પાયયિષ્યતિ ॥

સ્થૂલાન્ ગિરિગુહાશય્યાન્ વરાહાન્ વનચારિણઃ
અપાં લોભાદ્ ઉપાવૃત્તાન્ વૃષભાન્ ઇવ નર્દતઃ
રૂપાન્વિતાંશ્ ચ પમ્પાયાં દ્રક્ષ્યસિ ત્વં નરોત્તમ ॥

સાયાહ્ને વિચરન્ રામ વિટપીન્માલ્યધારિણઃ
શીતોદકં ચ પમ્પાયાં દૃષ્ટ્વા શોકં વિહાસ્યસિ ॥

સુમનોભિશ્ ચિતાંસ્ તત્ર તિલકાન્ નક્તમાલકાન્
ઉત્પલાનિ ચ ફુલ્લાનિ પઙ્કજાનિ ચ રાઘવ ॥

ન તાનિ કશ્ચિન્ માલ્યાનિ તત્રારોપયિતા નરઃ
મતંગશિષ્યાસ્ તત્રાસન્ન્ ઋષયઃ સુસમાહિતઃ ॥

તેષાં ભારાભિતપ્તાનાં વન્યમ્ આહરતાં ગુરોઃ
યે પ્રપેતુર્ મહીં તૂર્ણં શરીરાત્ સ્વેદબિન્દવઃ ॥

તાનિ માલ્યાનિ જાતાનિ મુનીનાં તપસા તદા
સ્વેદબિન્દુસમુત્થાનિ ન વિનશ્યન્તિ રાઘવ ॥

તેષામ્ અદ્યાપિ તત્રૈવ દૃશ્યતે પરિચારિણી
શ્રમણી શબરી નામ કાકુત્સ્થ ચિરજીવિની ॥

ત્વાં તુ ધર્મે સ્થિતા નિત્યં સર્વભૂતનમસ્કૃતમ્
દૃષ્ટ્વા દેવોપમં રામ સ્વર્ગલોકં ગમિષ્યતિ ॥

તતસ્ તદ્ રામ પમ્પાયાસ્ તીરમ્ આશ્રિત્ય પશ્ચિમમ્
આશ્રમસ્થાનમ્ અતુલં ગુહ્યં કાકુત્સ્થ પશ્યસિ ॥

ન તત્રાક્રમિતું નાગાઃ શક્નુવન્તિ તમ્ આશ્રમમ્
ઋષેસ્ તસ્ય મતંગસ્ય વિધાનાત્ તચ્ ચ કાનનમ્ ॥

તસ્મિન્ નન્દનસંકાશે દેવારણ્યોપમે વને
નાનાવિહગસંકીર્ણે રંસ્યસે રામ નિર્વૃતઃ ॥

ઋષ્યમૂકસ્ તુ પમ્પાયાઃ પુરસ્તાત્ પુષ્પિતદ્રુમઃ
સુદુઃખારોહણો નામ શિશુનાગાભિરક્ષિતઃ
ઉદારો બ્રહ્મણા ચૈવ પૂર્વકાલે વિનિર્મિતઃ ॥

શયાનઃ પુરુષો રામ તસ્ય શૈલસ્ય મૂર્ધનિ
યત્ સ્વપ્ને લભતે વિત્તં તત્ પ્રબુદ્ધો ઽધિગચ્છતિ ॥

ન ત્વ્ એનં વિષમાચારઃ પાપકર્માધિરોહતિ
તત્રૈવ પ્રહરન્ત્ય્ એનં સુપ્તમ્ આદાય રાક્ષસાઃ ॥

તતો ઽપિ શિશુનાગાનામ્ આક્રન્દઃ શ્રૂયતે મહાન્
ક્રીડતાં રામ પમ્પાયાં મતંગારણ્યવાસિનામ્ ॥

સિક્તા રુધિરધારાભિઃ સંહત્ય પરમદ્વિપાઃ
પ્રચરન્તિ પૃથક્ કીર્ણા મેઘવર્ણાસ્ તરસ્વિનઃ ॥

તે તત્ર પીત્વા પાનીયં વિમલં શીતમ્ અવ્યયમ્
નિવૃત્તાઃ સંવિગાહન્તે વનાનિ વનગોચરાઃ ॥

રામ તસ્ય તુ શૈલસ્ય મહતી શોભતે ગુહા
શિલાપિધાના કાકુત્સ્થ દુઃખં ચાસ્યાઃ પ્રવેશનમ્ ॥

તસ્યા ગુહાયાઃ પ્રાગ્દ્વારે મહાઞ્ શીતોદકો હ્રદઃ
બહુમૂલફલો રમ્યો નાનાનગસમાવૃતઃ ॥

તસ્યાં વસતિ સુગ્રીવશ્ ચતુર્ભિઃ સહ વાનરૈઃ
કદાચિચ્છિખરે તસ્ય પર્વતસ્યાવતિષ્ઠતે ॥

કબન્ધસ્ ત્વ્ અનુશાસ્યૈવં તાવ્ ઉભૌ રામલક્ષ્મણૌ
સ્રગ્વી ભાસ્કરવર્ણાભઃ ખે વ્યરોચત વીર્યવાન્ ॥

તં તુ ખસ્થં મહાભાગં કબન્ધં રામલક્ષ્મણૌ
પ્રસ્થિતૌ ત્વં વ્રજસ્વેતિ વાક્યમ્ ઊચતુર્ અન્તિકાત્ ॥

ગમ્યતાં કાર્યસિદ્ધ્યર્થમ્ ઇતિ તાવ્ અબ્રવીચ્ ચ સઃ
સુપ્રીતૌ તાવ્ અનુજ્ઞાપ્ય કબન્ધઃ પ્રસ્થિતસ્ તદા ॥

સ તત્ કબન્ધઃ પ્રતિપદ્ય રૂપં વૃતઃ શ્રિયા ભાસ્કરતુલ્યદેહઃ
નિદર્શયન્ રામમ્ અવેક્ષ્ય ખસ્થઃ સખ્યં કુરુષ્વેતિ તદાભ્યુવાચ ॥