રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 3.63

પૂર્વજો ઽપ્ય્ ઉક્તમાત્રસ્ તુ લક્ષ્મણેન સુભાષિતમ્
સારગ્રાહી મહાસારં પ્રતિજગ્રાહ રાઘવઃ ॥

સંનિગૃહ્ય મહાબાહુઃ પ્રવૃદ્ધં કોપમ્ આત્મનઃ
અવષ્ટભ્ય ધનુશ્ ચિત્રં રામો લક્ષ્મણમ્ અબ્રવીત્ ॥

કિં કરિષ્યાવહે વત્સ ક્વ વા ગચ્છાવ લક્ષ્મણ
કેનોપાયેન પશ્યેયં સીતામ્ ઇતિ વિચિન્તય ॥

તં તથા પરિતાપાર્તં લક્ષ્મણો રામમ્ અબ્રવીત્
ઇદમ્ એવ જનસ્થાનં ત્વમ્ અન્વેષિતુમ્ અર્હસિ ॥

રાક્ષસૈર્ બહુભિઃ કીર્ણં નાનાદ્રુમલતાયુતમ્
સન્તીહ ગિરિદુર્ગાણિ નિર્દરાઃ કન્દરાણિ ચ ॥

ગુહાશ્ ચ વિવિધા ઘોરા નાનામૃગગણાકુલાઃ
આવાસાઃ કિંનરાણાં ચ ગન્ધર્વભવનાનિ ચ ॥

તાનિ યુક્તો મયા સાર્ધં ત્વમ્ અન્વેષિતુમ્ અર્હસિ
ત્વદ્વિધા બુદ્ધિસમ્પન્ના મહાત્માનો નરર્ષભ ॥

આપત્સુ ન પ્રકમ્પન્તે વાયુવેગૈર્ ઇવાચલાઃ
ઇત્ય્ ઉક્તસ્ તદ્ વનં સર્વં વિચચાર સલક્ષ્મણઃ ॥

ક્રુદ્ધો રામઃ શરં ઘોરં સંધાય ધનુષિ ક્ષુરમ્
તતઃ પર્વતકૂટાભં મહાભાગં દ્વિજોત્તમમ્ ॥

દદર્શ પતિતં ભૂમૌ ક્ષતજાર્દ્રં જટાયુષમ્
તં દૃષ્ટ્વા ગિરિશૃઙ્ગાભં રામો લક્ષ્મણમ્ અબ્રવીત્
અનેન સીતા વૈદેહી ભક્ષિતા નાત્ર સંશયઃ ॥

ગૃધ્રરૂપમ્ ઇદં વ્યક્તં રક્ષો ભ્રમતિ કાનનમ્
ભક્ષયિત્વા વિશાલાક્ષીમ્ આસ્તે સીતાં યથાસુખમ્
એનં વધિષ્યે દીપ્તાગ્રૈર્ ઘોરૈર્ બાણૈર્ અજિહ્મગૈઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વાભ્યપતદ્ ગૃધ્રં સંધાય ધનુષિ ક્ષુરમ્
ક્રુદ્ધો રામઃ સમુદ્રાન્તાં ચાલયન્ન્ ઇવ મેદિનીમ્ ॥

તં દીનદીનયા વાચા સફેનં રુધિરં વમન્
અભ્યભાષત પક્ષી તુ રામં દશરથાત્મજમ્ ॥

યામ્ ઓષધિમ્ ઇવાયુષ્મન્ન્ અન્વેષસિ મહાવને
સા દેવી મમ ચ પ્રાણા રાવણેનોભયં હૃતમ્ ॥

ત્વયા વિરહિતા દેવી લક્ષ્મણેન ચ રાઘવ
હ્રિયમાણા મયા દૃષ્ટા રાવણેન બલીયસા ॥

સીતામ્ અભ્યવપન્નો ઽહં રાવણશ્ ચ રણે મયા
વિધ્વંસિતરથચ્છત્ત્રઃ પાતિતો ધરણીતલે ॥

એતદ્ અસ્ય ધનુર્ ભગ્નમ્ એતદ્ અસ્ય શરાવરમ્
અયમ્ અસ્ય રણે રામ ભગ્નઃ સાંગ્રામિકો રથઃ ॥

પરિશ્રાન્તસ્ય મે પક્ષૌ છિત્ત્વા ખડ્ગેન રાવણઃ
સીતામ્ આદાય વૈદેહીમ્ ઉત્પપાત વિહાયસમ્
રક્ષસા નિહતં પૂર્વં ન માં હન્તું ત્વમ્ અર્હસિ ॥

રામસ્ તસ્ય તુ વિજ્ઞાય સીતાસક્તાં પ્રિયાં કથામ્
ગૃધ્રરાજં પરિષ્વજ્ય રુરોદ સહલક્ષ્મણઃ ॥

એકમ્ એકાયને દુર્ગે નિઃશ્વસન્તં કથંચન
સમીક્ષ્ય દુઃખિતો રામઃ સૌમિત્રિમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥

રાજ્યાદ્ ભ્રંશો વને વાસઃ સીતા નષ્ટા હતો દ્વિજઃ
ઈદૃશીયં મમાલક્ષ્મીર્ નિર્દહેદ્ અપિ પાવકમ્ ॥

સમ્પૂર્ણમ્ અપિ ચેદ્ અદ્ય પ્રતરેયં મહોદધિમ્
સો ઽપિ નૂનં મમાલક્ષ્મ્યા વિશુષ્યેત્ સરિતાં પતિઃ ॥

નાસ્ત્ય્ અભાગ્યતરો લોકે મત્તો ઽસ્મિન્ સચરાચરે
યેનેયં મહતી પ્રાપ્તા મયા વ્યસનવાગુરા ॥

અયં પિતૃવયસ્યો મે ગૃધ્રરાજો જરાન્વિતઃ
શેતે વિનિહતો ભૂમૌ મમ ભાગ્યવિપર્યયાત્ ॥

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા બહુશો રાઘવઃ સહલક્ષ્મણઃ
જટાયુષં ચ પસ્પર્શ પિતૃસ્નેહં નિદર્શયન્ ॥

નિકૃત્તપક્ષં રુધિરાવસિક્તં તં ગૃધ્રરાજં પરિરભ્ય રામઃ
ક્વ મૈથિલિ પ્રાણસમા મમેતિ વિમુચ્ય વાચં નિપપાત ભૂમૌ ॥