રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 3.49

ઇત્ય્ ઉક્તસ્ય યથાન્યાયં રાવણસ્ય જટાયુષા
ક્રુદ્ધસ્યાગ્નિનિભાઃ સર્વા રેજુર્ વિંશતિદૃષ્ટયઃ ॥

સંરક્તનયનઃ કોપાત્ તપ્તકાઞ્ચનકુણ્ડલઃ
રાક્ષસેન્દ્રો ઽભિદુદ્રાવ પતગેન્દ્રમ્ અમર્ષણઃ ॥

સ સમ્પ્રહારસ્ તુમુલસ્ તયોસ્ તસ્મિન્ મહાવને
બભૂવ વાતોદ્ધતયોર્ મેઘયોર્ ગગને યથા ॥

તદ્ બભૂવાદ્ભુતં યુદ્ધં ગૃધ્રરાક્ષસયોસ્ તદા
સપક્ષયોર્ માલ્યવતોર્ મહાપર્વતયોર્ ઇવ ॥

તતો નાલીકનારાચૈસ્ તીક્ષ્ણાગ્રૈશ્ ચ વિકર્ણિભિઃ
અભ્યવર્ષન્ મહાઘોરૈર્ ગૃધ્રરાજં મહાબલઃ ॥

સ તાનિ શરજાલાનિ ગૃધ્રઃ પત્ત્રરથેશ્વરઃ
જટાયુઃ પ્રતિજગ્રાહ રાવણાસ્ત્રાણિ સંયુગે ॥

તસ્ય તીક્ષ્ણનખાભ્યાં તુ ચરણાભ્યાં મહાબલઃ
ચકાર બહુધા ગાત્રે વ્રણાન્ પતગસત્તમઃ ॥

અથ ક્રોધાદ્ દશગ્રીવો જગ્રાહ દશમાર્ગણાન્
મૃત્યુદણ્ડનિભાન્ ઘોરાઞ્ શત્રુમર્દનકાઙ્ક્ષયા ॥

સ તૈર્ બાણૈર્ મહાવીર્યઃ પૂર્ણમુક્તૈર્ અજિહ્મગૈઃ
બિભેદ નિશિતૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ ગૃધ્રં ઘોરૈઃ શિલીમુખૈઃ ॥

સ રાક્ષસરથે પશ્યઞ્ જાનકીં બાષ્પલોચનામ્
અચિન્તયિત્વા બાણાંસ્ તાન્ રાક્ષસં સમભિદ્રવત્ ॥

તતો ઽસ્ય સશરં ચાપં મુક્તામણિવિભૂષિતમ્
ચરણાભ્યાં મહાતેજા બભઞ્જ પતગેશ્વરઃ ॥

તચ્ ચાગ્નિસદૃશં દીપ્તં રાવણસ્ય શરાવરમ્
પક્ષાભ્યાં ચ મહાતેજા વ્યધુનોત્ પતગેશ્વરઃ ॥

કાઞ્ચનોરશ્છદાન્ દિવ્યાન્ પિશાચવદનાન્ ખરાન્
તાંશ્ ચાસ્ય જવસમ્પન્નાઞ્ જઘાન સમરે બલી ॥

વરં ત્રિવેણુસમ્પન્નં કામગં પાવકાર્ચિષમ્
મણિહેમવિચિત્રાઙ્ગં બભઞ્જ ચ મહારથમ્
પૂર્ણચન્દ્રપ્રતીકાશં છત્ત્રં ચ વ્યજનૈઃ સહ ॥

સ ભગ્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ
અઙ્કેનાદાય વૈદેહીં પપાત ભુવિ રાવણઃ ॥

દૃષ્ટ્વા નિપતિતં ભૂમૌ રાવણં ભગ્નવાહનમ્
સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ ભૂતાનિ ગૃધ્રરાજમ્ અપૂજયન્ ॥

પરિશ્રાન્તં તુ તં દૃષ્ટ્વા જરયા પક્ષિયૂથપમ્
ઉત્પપાત પુનર્ હૃષ્ટો મૈથિલીં ગૃહ્ય રાવણઃ ॥

તં પ્રહૃષ્ટં નિધાયાઙ્કે ગચ્છન્તં જનકાત્મજામ્
ગૃધ્રરાજઃ સમુત્પત્ય જટાયુર્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥

વજ્રસંસ્પર્શબાણસ્ય ભાર્યાં રામસ્ય રાવણ
અલ્પબુદ્ધે હરસ્ય્ એનાં વધાય ખલુ રક્ષસામ્ ॥

સમિત્રબન્ધુઃ સામાત્યઃ સબલઃ સપરિચ્છદઃ
વિષપાનં પિબસ્ય્ એતત્ પિપાસિત ઇવોદકમ્ ॥

અનુબન્ધમ્ અજાનન્તઃ કર્મણામ્ અવિચક્ષણાઃ
શીઘ્રમ્ એવ વિનશ્યન્તિ યથા ત્વં વિનશિષ્યસિ ॥

બદ્ધસ્ ત્વં કાલપાશેન ક્વ ગતસ્ તસ્ય મોક્ષ્યસે
વધાય બડિશં ગૃહ્ય સામિષં જલજો યથા ॥

ન હિ જાતુ દુરાધર્ષૌ કાકુત્સ્થૌ તવ રાવણ
ધર્ષણં ચાશ્રમસ્યાસ્ય ક્ષમિષ્યેતે તુ રાઘવૌ ॥

યથા ત્વયા કૃતં કર્મ ભીરુણા લોકગર્હિતમ્
તસ્કરાચરિતો માર્ગો નૈષ વીરનિષેવિતઃ ॥

યુધ્યસ્વ યદિ શૂરો ઽસિ મુહૂર્તં તિષ્ઠ રાવણ
શયિષ્યસે હતો ભૂમૌ યથા ભ્રાતા ખરસ્ તથા ॥

પરેતકાલે પુરુષો યત્ કર્મ પ્રતિપદ્યતે
વિનાશાયાત્મનો ઽધર્મ્યં પ્રતિપન્નો ઽસિ કર્મ તત્ ॥

પાપાનુબન્ધો વૈ યસ્ય કર્મણઃ કો નુ તત્ પુમાન્
કુર્વીત લોકાધિપતિઃ સ્વયમ્ભૂર્ ભગવાન્ અપિ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા શુભં વાક્યં જટાયુસ્ તસ્ય રક્ષસઃ
નિપપાત ભૃશં પૃષ્ઠે દશગ્રીવસ્ય વીર્યવાન્ ॥

તં ગૃહીત્વા નખૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ વિરરાદ સમન્તતઃ
અધિરૂઢો ગજારોહો યથા સ્યાદ્ દુષ્ટવારણમ્ ॥

વિરરાદ નખૈર્ અસ્ય તુણ્ડં પૃષ્ઠે સમર્પયન્
કેશાંશ્ ચોત્પાટયામાસ નખપક્ષમુખાયુધઃ ॥

સ તથા ગૃધ્રરાજેન ક્લિશ્યમાનો મુહુર્ મુહુઃ
અમર્ષસ્ફુરિતૌષ્ઠઃ સન્ પ્રાકમ્પત સ રાક્ષસઃ ॥

સમ્પરિષ્વજ્ય વૈદેહીં વામેનાઙ્કેન રાવણઃ
તલેનાભિજઘાનાર્તો જટાયું ક્રોધમૂર્છિતઃ ॥

જટાયુસ્ તમ્ અતિક્રમ્ય તુણ્ડેનાસ્ય ખરાધિપઃ
વામબાહૂન્ દશ તદા વ્યપાહરદ્ અરિંદમઃ ॥

તતઃ ક્રુદ્ધો દશગ્રીવઃ સીતામ્ ઉત્સૃજ્ય વીર્યવાન્
મુષ્ટિભ્યાં ચરણાભ્યાં ચ ગૃધ્રરાજમ્ અપોથયત્ ॥

તતો મુહૂર્તં સંગ્રામો બભૂવાતુલવીર્યયોઃ
રાક્ષસાનાં ચ મુખ્યસ્ય પક્ષિણાં પ્રવરસ્ય ચ ॥

તસ્ય વ્યાયચ્છમાનસ્ય રામસ્યાર્થે ઽથ રાવણઃ
પક્ષૌ પાદૌ ચ પાર્શ્વૌ ચ ખડ્ગમ્ ઉદ્ધૃત્ય સોચ્છિનત્ ॥

સ છિન્નપક્ષઃ સહસા રક્ષસા રૌદ્રકર્મણા
નિપપાત હતો ગૃધ્રો ધરણ્યામ્ અલ્પજીવિતઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા પતિતં ભૂમૌ ક્ષતજાર્દ્રં જટાયુષમ્
અભ્યધાવત વૈદેહી સ્વબન્ધુમ્ ઇવ દુઃખિતા ॥

તં નીલજીમૂતનિકાશકલ્પં સુપાણ્ડુરોરસ્કમ્ ઉદારવીર્યમ્
દદર્શ લઙ્કાધિપતિઃ પૃથિવ્યાં જટાયુષં શાન્તમ્ ઇવાગ્નિદાવમ્ ॥

તતસ્ તુ તં પત્ત્રરથં મહીતલે નિપાતિતં રાવણવેગમર્દિતમ્
પુનઃ પરિષ્વજ્ય શશિપ્રભાનના રુરોદ સીતા જનકાત્મજા તદા ॥