રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 3.50

તમ્ અલ્પજીવિતં ભૂમૌ સ્ફુરન્તં રાક્ષસાધિપઃ
દદર્શ ગૃધ્રં પતિતં સમીપે રાઘવાશ્રમાત્ ॥

સા તુ તારાધિપમુખી રાવણેન સમીક્ષ્ય તમ્
ગૃધ્રરાજં વિનિહતં વિલલાપ સુદુઃખિતા ॥

નિમિત્તં લક્ષણજ્ઞાનં શકુનિસ્વરદર્શનમ્
અવશ્યં સુખદુઃખેષુ નરાણાં પ્રતિદૃશ્યતે ॥

ન નૂનં રામ જાનાસિ મહદ્ વ્યસનમ્ આત્મનઃ
ધાવન્તિ નૂનં કાકુત્સ્થ મદર્થં મૃગપક્ષિણઃ ॥

ત્રાહિ મામ્ અદ્ય કાકુત્સ્થ લક્ષ્મણેતિ વરાઙ્ગના
સુસંત્રસ્તા સમાક્રન્દચ્ છૃણ્વતાં તુ યથાન્તિકે ॥

તાં ક્લિષ્ટમાલ્યાભરણાં વિલપન્તીમ્ અનાથવત્
અભ્યધાવત વૈદેહીં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ॥

તાં લતામ્ ઇવ વેષ્ટન્તીમ્ આલિઙ્ગન્તીં મહાદ્રુમાન્
મુઞ્ચ મુઞ્ચેતિ બહુશઃ પ્રવદન્ રાક્ષસાધિપઃ ॥

ક્રોશન્તીં રામ રામેતિ રામેણ રહિતાં વને
જીવિતાન્તાય કેશેષુ જગ્રાહાન્તકસંનિભઃ ॥

પ્રધર્ષિતાયાં વૈદેહ્યાં બભૂવ સચરાચરમ્
જગત્ સર્વમ્ અમર્યાદં તમસાન્ધેન સંવૃતમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા સીતાં પરામૃષ્ટાં દીનાં દિવ્યેન ચક્ષુષા
કૃતં કાર્યમ્ ઇતિ શ્રીમાન્ વ્યાજહાર પિતામહઃ ॥

પ્રહૃષ્ટા વ્યથિતાશ્ ચાસન્ સર્વે તે પરમર્ષયઃ
દૃષ્ટ્વા સીતાં પરામૃષ્ટાં દણ્ડકારણ્યવાસિનઃ ॥

સ તુ તાં રામ રામેતિ રુદન્તીં લક્ષ્મણેતિ ચ
જગામાકાશમ્ આદાય રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ॥

તપ્તાભરણસર્વાઙ્ગી પીતકૌશેયવાસની
રરાજ રાજપુત્રી તુ વિદ્યુત્ સૌદામની યથા ॥

ઉદ્ધૂતેન ચ વસ્ત્રેણ તસ્યાઃ પીતેન રાવણઃ
અધિકં પરિબભ્રાજ ગિરિર્ દીપ્ત ઇવાગ્નિના ॥

તસ્યાઃ પરમકલ્યાણ્યાસ્ તામ્રાણિ સુરભીણિ ચ
પદ્મપત્ત્રાણિ વૈદેહ્યા અભ્યકીર્યન્ત રાવણમ્ ॥

તસ્યાઃ કૌશેયમ્ ઉદ્ધૂતમ્ આકાશે કનકપ્રભમ્
બભૌ ચાદિત્યરાગેણ તામ્રમ્ અભ્રમ્ ઇવાતપે ॥

તસ્યાસ્ તદ્ વિમલં વક્ત્રમ્ આકાશે રાવણાઙ્કગમ્
ન રરાજ વિના રામં વિનાલમ્ ઇવ પઙ્કજમ્ ॥

બભૂવ જલદં નીલં ભિત્ત્વા ચન્દ્ર ઇવોદિતઃ
સુલલાટં સુકેશાન્તં પદ્મગર્ભાભમ્ અવ્રણમ્
શુક્લૈઃ સુવિમલૈર્ દન્તૈઃ પ્રભાવદ્ભિર્ અલંકૃતમ્ ॥

રુદિતં વ્યપમૃષ્ટાસ્રં ચન્દ્રવત્ પ્રિયદર્શનમ્
સુનાસં ચારુતામ્રૌષ્ઠમ્ આકાશે હાટકપ્રભમ્ ॥

રાક્ષસેન્દ્રસમાધૂતં તસ્યાસ્ તદ્ વચનં શુભમ્
શુશુભે ન વિના રામં દિવા ચન્દ્ર ઇવોદિતઃ ॥

સા હેમવર્ણા નીલાઙ્ગં મૈથિલી રાક્ષસાધિપમ્
શુશુભે કાઞ્ચની કાઞ્ચી નીલં મણિમ્ ઇવાશ્રિતા ॥

સા પદ્મગૌરી હેમાભા રાવણં જનકાત્મજા
વિદ્યુદ્ઘનમ્ ઇવાવિશ્ય શુશુભે તપ્તભૂષણા ॥

તસ્યા ભૂષણઘોષેણ વૈદેહ્યા રાક્ષસાધિપઃ
બભૂવ વિમલો નીલઃ સઘોષ ઇવ તોયદઃ ॥

ઉત્તમાઙ્ગચ્યુતા તસ્યાઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ સમન્તતઃ
સીતાયા હ્રિયમાણાયાઃ પપાત ધરણીતલે ॥

સા તુ રાવણવેગેન પુષ્પવૃષ્ટિઃ સમન્તતઃ
સમાધૂતા દશગ્રીવં પુનર્ એવાભ્યવર્તત ॥

અભ્યવર્તત પુષ્પાણાં ધારા વૈશ્રવણાનુજમ્
નક્ષત્રમાલાવિમલા મેરું નગમ્ ઇવોત્તમમ્ ॥

ચરણાન્ નૂપુરં ભ્રષ્ટં વૈદેહ્યા રત્નભૂષિતમ્
વિદ્યુન્મણ્ડલસંકાશં પપાત મધુરસ્વનમ્ ॥

તરુપ્રવાલરક્તા સા નીલાઙ્ગં રાક્ષસેશ્વરમ્
પ્રાશોભયત વૈદેહી ગજં કષ્યેવ કાઞ્ચની ॥

તાં મહોલ્કામ્ ઇવાકાશે દીપ્યમાનાં સ્વતેજસા
જહારાકાશમ્ આવિશ્ય સીતાં વૈશ્રવણાનુજઃ ॥

તસ્યાસ્ તાન્ય્ અગ્નિવર્ણાનિ ભૂષણાનિ મહીતલે
સઘોષાણ્ય્ અવકીર્યન્ત ક્ષીણાસ્ તારા ઇવામ્બરાત્ ॥

તસ્યાઃ સ્તનાન્તરાદ્ ભ્રષ્ટો હારસ્ તારાધિપદ્યુતિઃ
વૈદેહ્યા નિપતન્ ભાતિ ગઙ્ગેવ ગગનાચ્ ચ્યુતા ॥

ઉત્પાતવાતાભિહતા નાનાદ્વિજગણાયુતાઃ
મા ભૈર્ ઇતિ વિધૂતાગ્રા વ્યાજહ્રુર્ ઇવ પાદપાઃ ॥

નલિન્યો ધ્વસ્તકમલાસ્ ત્રસ્તમીનજલે ચરાઃ
સખીમ્ ઇવ ગતોત્સાહાં શોચન્તીવ સ્મ મૈથિલીમ્ ॥

સમન્તાદ્ અભિસંપત્ય સિંહવ્યાઘ્રમૃગદ્વિજાઃ
અન્વધાવંસ્ તદા રોષાત્ સીતાછાયાનુગામિનઃ ॥

જલપ્રપાતાસ્રમુખાઃ શૃઙ્ગૈર્ ઉચ્છ્રિતબાહવઃ
સીતાયાં હ્રિયમાણાયાં વિક્રોશન્તીવ પર્વતાઃ ॥

હ્રિયમાણાં તુ વૈદેહીં દૃષ્ટ્વા દીનો દિવાકરઃ
પ્રવિધ્વસ્તપ્રભઃ શ્રીમાન્ આસીત્ પાણ્ડુરમણ્ડલઃ ॥

નાસ્તિ ધર્મઃ કુતઃ સત્યં નાર્જવં નાનૃશંસતા
યત્ર રામસ્ય વૈદેહીં ભાર્યાં હરતિ રાવણઃ ॥

ઇતિ સર્વાણિ ભૂતાનિ ગણશઃ પર્યદેવયન્
વિત્રસ્તકા દીનમુખા રુરુદુર્ મૃગપોતકાઃ ॥

ઉદ્વીક્ષ્યોદ્વીક્ષ્ય નયનૈર્ આસ્રપાતાવિલેક્ષણાઃ
સુપ્રવેપિતગાત્રાશ્ ચ બભૂવુર્ વનદેવતાઃ ॥

વિક્રોશન્તીં દૃઢં સીતાં દૃષ્ટ્વા દુઃખં તથા ગતામ્
તાં તુ લક્ષ્મણ રામેતિ ક્રોશન્તીં મધુરસ્વરામ્ ॥

અવેક્ષમાણાં બહુશો વૈદેહીં ધરણીતલમ્
સ તામ્ આકુલકેશાન્તાં વિપ્રમૃષ્ટવિશેષકામ્
જહારાત્મવિનાશાય દશગ્રીવો મનસ્વિનીમ્ ॥

તતસ્ તુ સા ચારુદતી શુચિસ્મિતા વિનાકૃતા બન્ધુજનેન મૈથિલી
અપશ્યતી રાઘવલક્ષ્મણાવ્ ઉભૌ વિવર્ણવક્ત્રા ભયભારપીડિતા ॥