રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 3.15

અસતસ્ તસ્ય તુ સુખં રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ
શરદ્વ્યપાયે હેમન્ત ઋતુર્ ઇષ્ટઃ પ્રવર્તતે ॥

સ કદાચિત્ પ્રભાતાયાં શર્વર્યાં રઘુનન્દનઃ
પ્રયયાવ્ અભિષેકાર્થં રમ્યાં ગોદાવરીં નદીમ્ ॥

પ્રહ્વઃ કલશહસ્તસ્ તં સીતયા સહ વીર્યવાન્
પૃષ્ઠતો ઽનુવ્રજન્ ભ્રાતા સૌમિત્રિર્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥

અયં સ કાલઃ સમ્પ્રાપ્તઃ પ્રિયો યસ્ તે પ્રિયંવદ
અલંકૃત ઇવાભાતિ યેન સંવત્સરઃ શુભઃ ॥

નીહારપરુષો લોકઃ પૃથિવી સસ્યમાલિની
જલાન્ય્ અનુપભોગ્યાનિ સુભગો હવ્યવાહનઃ ॥

નવાગ્રયણપૂજાભિર્ અભ્યર્ચ્ય પિતૃદેવતાઃ
કૃતાગ્રયણકાઃ કાલે સન્તો વિગતકલ્મષાઃ ॥

પ્રાજ્યકામા જનપદાઃ સમ્પન્નતરગોરસાઃ
વિચરન્તિ મહીપાલા યાત્રાર્થં વિજિગીષવઃ ॥

સેવમાને દૃઢં સૂર્યે દિશમ્ અન્તકસેવિતામ્
વિહીનતિલકેવ સ્ત્રી નોત્તરા દિક્ પ્રકાશતે ॥

પ્રકૃત્યા હિમકોશાઢ્યો દૂરસૂર્યશ્ ચ સામ્પ્રતમ્
યથાર્થનામા સુવ્યક્તં હિમવાન્ હિમવાન્ ગિરિઃ ॥

અત્યન્તસુખસંચારા મધ્યાહ્ને સ્પર્શતઃ સુખાઃ
દિવસાઃ સુભગાદિત્યાશ્ છાયાસલિલદુર્ભગાઃ ॥

મૃદુસૂર્યાઃ સનીહારાઃ પટુશીતાઃ સમારુતાઃ
શૂન્યારણ્યા હિમધ્વસ્તા દિવસા ભાન્તિ સામ્પ્રતમ્ ॥

નિવૃત્તાકાશશયનાઃ પુષ્યનીતા હિમારુણાઃ
શીતા વૃદ્ધતરાયામાસ્ ત્રિયામા યાન્તિ સામ્પ્રતમ્ ॥

રવિસંક્રાન્તસૌભાગ્યસ્ તુષારારુણમણ્ડલઃ
નિઃશ્વાસાન્ધ ઇવાદર્શશ્ ચન્દ્રમા ન પ્રકાશતે ॥

જ્યોત્સ્ના તુષારમલિના પૌર્ણમાસ્યાં ન રાજતે
સીતેવ ચાતપશ્યામા લક્ષ્યતે ન તુ શોભતે ॥

પ્રકૃત્યા શીતલસ્પર્શો હિમવિદ્ધશ્ ચ સામ્પ્રતમ્
પ્રવાતિ પશ્ચિમો વાયુઃ કાલે દ્વિગુણશીતલઃ ॥

બાષ્પચ્છન્નાન્યરણ્યાનિ યવગોધૂમવન્તિ ચ
શોભન્તે ઽભ્યુદિતે સૂર્યે નદદ્ભિઃ ક્રૌઞ્ચસારસૈઃ ॥

ખર્જૂરપુષ્પાકૃતિભિઃ શિરોભિઃ પૂર્ણતણ્ડુલૈઃ
શોભન્તે કિંચિદાલમ્બાઃ શાલયઃ કનકપ્રભાઃ ॥

મયૂખૈર્ ઉપસર્પદ્ભિર્ હિમનીહારસંવૃતૈઃ
દૂરમ્ અભ્યુદિતઃ સૂર્યઃ શશાઙ્ક ઇવ લક્ષ્યતે ॥

અગ્રાહ્યવીર્યઃ પૂર્વાહ્ણે મધ્યાહ્ને સ્પર્શતઃ સુખઃ
સંરક્તઃ કિંચિદ્ આપાણ્ડુર્ આતપઃ શોભતે ક્ષિતૌ ॥

અવશ્યાયનિપાતેન કિંચિત્ પ્રક્લિન્નશાદ્વલા
વનાનાં શોભતે ભૂમિર્ નિવિષ્ટતરુણાતપા ॥

અવશ્યાયતમોનદ્ધા નીહારતમસાવૃતાઃ
પ્રસુપ્તા ઇવ લક્ષ્યન્તે વિપુષ્પા વનરાજયઃ ॥

બાષ્પસંછન્નસલિલા રુતવિજ્ઞેયસારસાઃ
હિમાર્દ્રવાલુકૈસ્ તીરૈઃ સરિતો ભાન્તિ સામ્પ્રતમ્ ॥

તુષારપતનાચ્ ચૈવ મૃદુત્વાદ્ ભાસ્કરસ્ય ચ
શૈત્યાદ્ અગાગ્રસ્થમ્ અપિ પ્રાયેણ રસવજ્ જલમ્ ॥

જરાજર્જરિતૈઃ પર્ણૈઃ શીર્ણકેસરકર્ણિકૈઃ
નાલશેષા હિમધ્વસ્તા ન ભાન્તિ કમલાકરાઃ ॥

અસ્મિંસ્ તુ પુરુષવ્યાઘ્ર કાલે દુઃખસમન્વિતઃ
તપશ્ ચરતિ ધર્માત્મા ત્વદ્ભક્ત્યા ભરતઃ પુરે ॥

ત્યક્ત્વા રાજ્યં ચ માનં ચ ભોગાંશ્ ચ વિવિધાન્ બહૂન્
તપસ્વી નિયતાહારઃ શેતે શીતે મહીતલે ॥

સો ઽપિ વેલામ્ ઇમાં નૂનમ્ અભિષેકાર્થમ્ ઉદ્યતઃ
વૃતઃ પ્રકૃતિભિર્ નિત્યં પ્રયાતિ સરયૂં નદીમ્ ॥

અત્યન્તસુખસંવૃદ્ધઃ સુકુમારો હિમાર્દિતઃ
કથં ત્વ્ અપરરાત્રેષુ સરયૂમ્ અવગાહતે ॥

પદ્મપત્ત્રેક્ષણઃ શ્યામઃ શ્રીમાન્ નિરુદરો મહાન્
ધર્મજ્ઞઃ સત્યવાદી ચ હ્રીનિષેધો જિતેન્દ્રિયઃ ॥

પ્રિયાભિભાષી મધુરો દીર્ઘબાહુર્ અરિંદમઃ
સંત્યજ્ય વિવિધાન્ ભોગાન્ આર્યં સર્વાત્મનાશ્રિતઃ ॥

જિતઃ સ્વર્ગસ્ તવ ભ્રાત્રા ભરતેન મહાત્મના
વનસ્થમ્ અપિ તાપસ્યે યસ્ ત્વામ્ અનુવિધીયતે ॥

ન પિત્ર્યમ્ અનુવર્તન્તે માતૃકં દ્વિપદા ઇતિ
ખ્યાતો લોકપ્રવાદો ઽયં ભરતેનાન્યથાકૃતઃ ॥

ભર્તા દશરથો યસ્યાઃ સાધુશ્ ચ ભરતઃ સુતઃ
કથં નુ સામ્બા કૈકેયી તાદૃશી ક્રૂરદર્શિની ॥

ઇત્ય્ એવં લક્ષ્મણે વાક્યં સ્નેહાદ્ બ્રુવતિ ધાર્મિકે
પરિવાદં જનન્યાસ્ તમ્ અસહન્ રાઘવો ઽબ્રવીત્ ॥

ન તે ઽમ્બા મધ્યમા તાત ગર્હિતવ્યા કથંચન
તામ્ એવેક્ષ્વાકુનાથસ્ય ભરતસ્ય કથાં કુરુ ॥

નિશ્ચિતાપિ હિ મે બુદ્ધિર્ વનવાસે દૃઢવ્રતા
ભરતસ્નેહસંતપ્તા બાલિશી ક્રિયતે પુનઃ ॥

ઇત્ય્ એવં વિલપંસ્ તત્ર પ્રાપ્ય ગોદાવરીં નદીમ્
ચક્રે ઽભિષેકં કાકુત્સ્થઃ સાનુજઃ સહ સીતયા ॥

તર્પયિત્વાથ સલિલૈસ્ તે પિતૄન્ દૈવતાનિ ચ
સ્તુવન્તિ સ્મોદિતં સૂર્યં દેવતાશ્ ચ સમાહિતાઃ ॥

કૃતાભિષેકઃ સ રરાજ રામઃ સીતાદ્વિતીયઃ સહ લક્ષ્મણેન
કૃતાભિષેકસ્ ત્વ્ અગરાજપુત્ર્યા રુદ્રઃ સનન્દી ભગવાન્ ઇવેશઃ ॥