રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.7

જ્ઞાતિદાસી યતો જાતા કૈકેય્યાસ્ તુ સહોષિતા
પ્રાસાદં ચન્દ્રસંકાશમ્ આરુરોહ યદૃચ્છયા ॥

સિક્તરાજપથાં કૃત્સ્નાં પ્રકીર્ણકમલોત્પલામ્
અયોધ્યાં મન્થરા તસ્માત્ પ્રાસાદાદ્ અન્વવૈક્ષત ॥

પતાકાભિર્ વરાર્હાભિર્ ધ્વજૈશ્ ચ સમલંકૃતામ્
સિક્તાં ચન્દનતોયૈશ્ ચ શિરઃસ્નાતજનૈર્ વૃતામ્ ॥

અવિદૂરે સ્થિતાં દૃષ્ટ્વા ધાત્રીં પપ્રચ્છ મન્થરા
ઉત્તમેનાભિસંયુક્તા હર્ષેણાર્થપરા સતી ॥

રામમાતા ધનં કિં નુ જનેભ્યઃ સમ્પ્રયચ્છતિ
અતિમાત્રં પ્રહર્ષો ઽયં કિં જનસ્ય ચ શંસ મે
કારયિષ્યતિ કિં વાપિ સમ્પ્રહૃષ્ટો મહીપતિઃ ॥

વિદીર્યમાણા હર્ષેણ ધાત્રી પરમયા મુદા
આચચક્ષે ઽથ કુબ્જાયૈ ભૂયસીં રાઘવે શ્રિયમ્ ॥

શ્વઃ પુષ્યેણ જિતક્રોધં યૌવરાજ્યેન રાઘવમ્
રાજા દશરથો રામમ્ અભિષેચયિતાનઘમ્ ॥

ધાત્ર્યાસ્ તુ વચનં શ્રુત્વા કુબ્જા ક્ષિપ્રમ્ અમર્ષિતા
કૈલાસશિખરાકારાત્ પ્રાસાદાદ્ અવરોહત ॥

સા દહ્યમાના કોપેન મન્થરા પાપદર્શિની
શયાનામ્ એત્ય કૈકેયીમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥

ઉત્તિષ્ઠ મૂઢે કિં શેષે ભયં ત્વામ્ અભિવર્તતે
ઉપપ્લુતમહૌઘેન કિમ્ આત્માનં ન બુધ્યસે ॥

અનિષ્ટે સુભગાકારે સૌભાગ્યેન વિકત્થસે
ચલં હિ તવ સૌભાગ્યં નદ્યાઃ સ્રોત ઇવોષ્ણગે ॥

એવમ્ ઉક્તા તુ કૈકેયી રુષ્ટયા પરુષં વચઃ
કુબ્જયા પાપદર્શિન્યા વિષાદમ્ અગમત્ પરમ્ ॥

કૈકેયી ત્વ્ અબ્રવીત્ કુબ્જાં કચ્ચિત્ ક્ષેમં ન મન્થરે
વિષણ્ણવદનાં હિ ત્વાં લક્ષયે ભૃશદુઃખિતામ્ ॥

મન્થરા તુ વચઃ શ્રુત્વા કૈકેય્યા મધુરાક્ષરમ્
ઉવાચ ક્રોધસંયુક્તા વાક્યં વાક્યવિશારદા ॥

સા વિષણ્ણતરા ભૂત્વા કુબ્જા તસ્યા હિતૈષિણી
વિષાદયન્તી પ્રોવાચ ભેદયન્તી ચ રાઘવમ્ ॥

અક્ષેમં સુમહદ્ દેવિ પ્રવૃત્તં ત્વદ્વિનાશનમ્
રામં દશરથો રાજા યૌવરાજ્યે ઽભિષેક્ષ્યતિ ॥

સાસ્મ્ય્ અગાધે ભયે મગ્ના દુઃખશોકસમન્વિતા
દહ્યમાનાનલેનેવ ત્વદ્ધિતાર્થમ્ ઇહાગતા ॥

તવ દુઃખેન કૈકેયિ મમ દુઃખં મહદ્ ભવેત્
ત્વદ્વૃદ્ધૌ મમ વૃદ્ધિશ્ ચ ભવેદ્ અત્ર ન સંશયઃ ॥

નરાધિપકુલે જાતા મહિષી ત્વં મહીપતેઃ
ઉગ્રત્વં રાજધર્માણાં કથં દેવિ ન બુધ્યસે ॥

ધર્મવાદી શઠો ભર્તા શ્લક્ષ્ણવાદી ચ દારુણઃ
શુદ્ધભાવે ન જાનીષે તેનૈવમ્ અતિસંધિતા ॥

ઉપસ્થિતં પ્રયુઞ્જાનસ્ ત્વયિ સાન્ત્વમ્ અનર્થકમ્
અર્થેનૈવાદ્ય તે ભર્તા કૌસલ્યાં યોજયિષ્યતિ ॥

અપવાહ્ય સ દુષ્ટાત્મા ભરતં તવ બન્ધુષુ
કાલ્યં સ્થાપયિતા રામં રાજ્યે નિહતકણ્ટકે ॥

શત્રુઃ પતિપ્રવાદેન માત્રેવ હિતકામ્યયા
આશીવિષ ઇવાઙ્કેન બાલે પરિધૃતસ્ ત્વયા ॥

યથા હિ કુર્યાત્ સર્પો વા શત્રુર્ વા પ્રત્યુપેક્ષિતઃ
રાજ્ઞા દશરથેનાદ્ય સપુત્રા ત્વં તથા કૃતા ॥

પાપેનાનૃતસાન્ત્વેન બાલે નિત્યં સુખોચિતે
રામં સ્થાપયતા રાજ્યે સાનુબન્ધા હતા હ્ય્ અસિ ॥

સા પ્રાપ્તકાલં કૈકેયિ ક્ષિપ્રં કુરુ હિતં તવ
ત્રાયસ્વ પુત્રમ્ આત્માનં માં ચ વિસ્મયદર્શને ॥

મન્થરાયા વચઃ શ્રુત્વા શયનાત્ સ શુભાનના
એવમ્ આભરણં તસ્યૈ કુબ્જાયૈ પ્રદદૌ શુભમ્ ॥

દત્ત્વા ત્વ્ આભરણં તસ્યૈ કુબ્જાયૈ પ્રમદોત્તમા
કૈકેયી મન્થરાં હૃષ્ટા પુનર્ એવાબ્રવીદ્ ઇદમ્ ॥

ઇદં તુ મન્થરે મહ્યમ્ આખ્યાસિ પરમં પ્રિયમ્
એતન્ મે પ્રિયમ્ આખ્યાતુઃ કિં વા ભૂયઃ કરોમિ તે ॥

રામે વા ભરતે વાહં વિશેષં નોપલક્ષયે
તસ્માત્ તુષ્ટાસ્મિ યદ્ રાજા રામં રાજ્યે ઽભિષેક્ષ્યતિ ॥

ન મે પરં કિંચિદ્ ઇતસ્ ત્વયા પુનઃ પ્રિયં પ્રિયાર્હે સુવચં વચો વરમ્
તથા હ્ય્ અવોચસ્ ત્વમ્ અતઃ પ્રિયોત્તરં વરં પરં તે પ્રદદામિ તં વૃણુ ॥