રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.44

વિશાલાન્ કોસલાન્ રમ્યાન્ યાત્વા લક્ષ્મણપૂર્વજઃ
આસસાદ મહાબાહુઃ શૃઙ્ગવેરપુરં પ્રતિ ॥

તત્ર ત્રિપથગાં દિવ્યાં શિવતોયામ્ અશૈવલામ્
દદર્શ રાઘવો ગઙ્ગાં પુણ્યામ્ ઋષિનિષેવિતામ્ ॥

હંસસારસસંઘુષ્ટાં ચક્રવાકોપકૂજિતામ્
શિશુમારૈશ્ ચ નક્રૈશ્ ચ ભુજંગૈશ્ ચ નિષેવિતામ્ ॥

તામ્ ઊર્મિકલિલાવર્તામ્ અન્વવેક્ષ્ય મહારથઃ
સુમન્ત્રમ્ અબ્રવીત્ સૂતમ્ ઇહૈવાદ્ય વસામહે ॥

અવિદૂરાદ્ અયં નદ્યા બહુપુષ્પપ્રવાલવાન્
સુમહાન્ ઇઙ્ગુદીવૃક્ષો વસામો ઽત્રૈવ સારથે ॥

લક્ષણશ્ ચ સુમન્ત્રશ્ ચ બાઢમ્ ઇત્ય્ એવ રાઘવમ્
ઉક્ત્વા તમ્ ઇઙ્ગુદીવૃક્ષં તદોપયયતુર્ હયૈઃ ॥

રામો ઽભિયાય તં રમ્યં વૃક્ષમ્ ઇક્ષ્વાકુનન્દનઃ
રથાદ્ અવાતરત્ તસ્માત્ સભાર્યઃ સહલક્ષ્મણઃ ॥

સુમન્ત્રો ઽપ્ય્ અવતીર્યૈવ મોચયિત્વા હયોત્તમાન્
વૃક્ષમૂલગતં રામમ્ ઉપતસ્થે કૃતાઞ્જલિઃ ॥

તત્ર રાજા ગુહો નામ રામસ્યાત્મસમઃ સખા
નિષાદજાત્યો બલવાન્ સ્થપતિશ્ ચેતિ વિશ્રુતઃ ॥

સ શ્રુત્વા પુરુષવ્યાઘ્રં રામં વિષયમ્ આગતમ્
વૃદ્ધૈઃ પરિવૃતો ઽમાત્યૈર્ જ્ઞાતિભિશ્ ચાપ્ય્ ઉપાગતઃ ॥

તતો નિષાદાધિપતિં દૃષ્ટ્વા દૂરાદ્ અવસ્થિતમ્
સહ સૌમિત્રિણા રામઃ સમાગચ્છદ્ ગુહેન સઃ ॥

તમ્ આર્તઃ સમ્પરિષ્વજ્ય ગુહો રાઘવમ્ અબ્રવીત્
યથાયોધ્યા તથેદં તે રામ કિં કરવાણિ તે ॥

તતો ગુણવદન્નાદ્યમ્ ઉપાદાય પૃથગ્વિધમ્
અર્ઘ્યં ચોપાનયત્ ક્ષિપ્રં વાક્યં ચેદમ્ ઉવાચ હ ॥

સ્વાગતં તે મહાબાહો તવેયમ્ અખિલા મહી
વયં પ્રેષ્યા ભવાન્ ભર્તા સાધુ રાજ્યં પ્રશાધિ નઃ ॥

ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ પેયં ચ લેહ્યં ચેદમ્ ઉપસ્થિતમ્
શયનાનિ ચ મુખ્યાનિ વાજિનાં ખાદનં ચ તે ॥

ગુહમ્ એવ બ્રુવાણં તં રાઘવઃ પ્રત્યુવાચ હ
અર્ચિતાશ્ ચૈવ હૃષ્ટાશ્ ચ ભવતા સર્વથા વયમ્ ॥

પદ્ભ્યામ્ અભિગમાચ્ ચૈવ સ્નેહસંદર્શનેન ચ
ભુજાભ્યાં સાધુવૃત્તાભ્યાં પીડયન્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

દિષ્ટ્યા ત્વાં ગુહ પશ્યામિ અરોગં સહ બાન્ધવૈઃ
અપિ તે કુશલં રાષ્ટ્રે મિત્રેષુ ચ ધનેષુ ચ ॥

યત્ ત્વ્ ઇદં ભવતા કિંચિત્ પ્રીત્યા સમુપકલ્પિતમ્
સર્વં તદ્ અનુજાનામિ ન હિ વર્તે પ્રતિગ્રહે ॥

કુશચીરાજિનધરં ફલમૂલાશનં ચ મામ્
વિદ્ધિ પ્રણિહિતં ધર્મે તાપસં વનગોચરમ્ ॥

અશ્વાનાં ખાદનેનાહમ્ અર્થી નાન્યેન કેનચિત્
એતાવતાત્રભવતા ભવિષ્યામિ સુપૂજિતઃ ॥

એતે હિ દયિતા રાજ્ઞઃ પિતુર્ દશરથસ્ય મે
એતૈઃ સુવિહિતૈર્ અશ્વૈર્ ભવિષ્યામ્ય્ અહમ્ અર્ચિતઃ ॥

અશ્વાનાં પ્રતિપાનં ચ ખાદનં ચૈવ સો ઽન્વશાત્
ગુહસ્ તત્રૈવ પુરુષાંસ્ ત્વરિતં દીયતામ્ ઇતિ ॥

તતશ્ ચીરોત્તરાસઙ્ગઃ સંધ્યામ્ અન્વાસ્ય પશ્ચિમામ્
જલમ્ એવાદદે ભોજ્યં લક્ષ્મણેનાહૃતં સ્વયમ્ ॥

તસ્ય ભૂમૌ શયાનસ્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય લક્ષ્મણઃ
સભાર્યસ્ય તતો ઽભ્યેત્ય તસ્થૌ વૃક્ષમ્ ઉપાશ્રિતઃ ॥

ગુહો ઽપિ સહ સૂતેન સૌમિત્રિમ્ અનુભાષયન્
અન્વજાગ્રત્ તતો રામમ્ અપ્રમત્તો ધનુર્ધરઃ ॥

તથા શયાનસ્ય તતો ઽસ્ય ધીમતો યશસ્વિનો દાશરથેર્ મહાત્મનઃ
અદૃષ્ટદુઃખસ્ય સુખોચિતસ્ય સા તદા વ્યતીયાય ચિરેણ શર્વરી ॥