રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.4

ગતેષ્વ્ અથ નૃપો ભૂયઃ પૌરેષુ સહ મન્ત્રિભિઃ
મન્ત્રયિત્વા તતશ્ ચક્રે નિશ્ચયજ્ઞઃ સ નિશ્ચયમ્ ॥

શ્વ એવ પુષ્યો ભવિતા શ્વો ઽભિષેચ્યસ્ તુ મે સુતઃ
રામો રાજીવતામ્રાક્ષો યૌવરાજ્ય ઇતિ પ્રભુઃ ॥

અથાન્તર્ગૃહમ્ આવિશ્ય રાજા દશરથસ્ તદા
સૂતમ્ આજ્ઞાપયામાસ રામં પુનર્ ઇહાનય ॥

પ્રતિગૃહ્ય સ તદ્વાક્યં સૂતઃ પુનર્ ઉપાયયૌ
રામસ્ય ભવનં શીઘ્રં રામમ્ આનયિતું પુનઃ ॥

દ્વાઃસ્થૈર્ આવેદિતં તસ્ય રામાયાગમનં પુનઃ
શ્રુત્વૈવ ચાપિ રામસ્ તં પ્રાપ્તં શઙ્કાન્વિતો ઽભવત્ ॥

પ્રવેશ્ય ચૈનં ત્વરિતં રામો વચનમ્ અબ્રવીત્
યદ્ આગમનકૃત્યં તે ભૂયસ્ તદ્ બ્રૂહ્ય્ અશેષતઃ ॥

તમ્ ઉવાચ તતઃ સૂતો રાજા ત્વાં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છતિ
શ્રુત્વા પ્રમાણમ્ અત્ર ત્વં ગમનાયેતરાય વા ॥

ઇતિ સૂતવચઃ શ્રુત્વા રામો ઽથ ત્વરયાન્વિતઃ
પ્રયયૌ રાજભવનં પુનર્ દ્રષ્ટું નરેશ્વરમ્ ॥

તં શ્રુત્વા સમનુપ્રાપ્તં રામં દશરથો નૃપઃ
પ્રવેશયામાસ ગૃહં વિવિક્ષુઃ પ્રિયમ્ ઉત્તમમ્ ॥

પ્રવિશન્ન્ એવ ચ શ્રીમાન્ રાઘવો ભવનં પિતુઃ
દદર્શ પિતરં દૂરાત્ પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલિઃ ॥

પ્રણમન્તં સમુત્થાપ્ય તં પરિષ્વજ્ય ભૂમિપઃ
પ્રદિશ્ય ચાસ્મૈ રુચિરમ્ આસનં પુનર્ અબ્રવીત્ ॥

રામ વૃદ્ધો ઽસ્મિ દીર્ઘાયુર્ ભુક્તા ભોગા મયેપ્સિતાઃ
અન્નવદ્ભિઃ ક્રતુશતૈસ્ તથેષ્ટં ભૂરિદક્ષિણૈઃ ॥

જાતમ્ ઇષ્ટમ્ અપત્યં મે ત્વમ્ અદ્યાનુપમં ભુવિ
દત્તમ્ ઇષ્ટમ્ અધીતં ચ મયા પુરુષસત્તમ ॥

અનુભૂતાનિ ચેષ્ટાનિ મયા વીર સુખાનિ ચ
દેવર્ષિપિતૃવિપ્રાણામ્ અનૃણો ઽસ્મિ તથાત્મનઃ ॥

ન કિંચિન્ મમ કર્તવ્યં તવાન્યત્રાભિષેચનાત્
અતો યત્ ત્વામ્ અહં બ્રૂયાં તન્ મે ત્વં કર્તુમ્ અર્હસિ ॥

અદ્ય પ્રકૃતયઃ સર્વાસ્ ત્વામ્ ઇચ્છન્તિ નરાધિપમ્
અતસ્ ત્વાં યુવરાજાનમ્ અભિષેક્ષ્યામિ પુત્રક ॥

અપિ ચાદ્યાશુભાન્ રામ સ્વપ્નાન્ પશ્યામિ દારુણાન્
સનિર્ઘાતા મહોલ્કાશ્ ચ પતન્તીહ મહાસ્વનાઃ ॥

અવષ્ટબ્ધં ચ મે રામ નક્ષત્રં દારુણૈર્ ગ્રહૈઃ
આવેદયન્તિ દૈવજ્ઞાઃ સૂર્યાઙ્ગારકરાહુભિઃ ॥

પ્રાયેણ હિ નિમિત્તાનામ્ ઈદૃશાનાં સમુદ્ભવે
રાજા વા મૃત્યુમ્ આપ્નોતિ ઘોરાં વાપદમ્ ઋચ્છતિ ॥

તદ્ યાવદ્ એવ મે ચેતો ન વિમુહ્યતિ રાઘવ
તાવદ્ એવાભિષિઞ્ચસ્વ ચલા હિ પ્રાણિનાં મતિઃ ॥

અદ્ય ચન્દ્રો ઽભ્યુપગતઃ પુષ્યાત્ પૂર્વં પુનર્ વસુમ્
શ્વઃ પુષ્યયોગં નિયતં વક્ષ્યન્તે દૈવચિન્તકાઃ ॥

તત્ર પુષ્યે ઽભિષિઞ્ચસ્વ મનસ્ ત્વરયતીવ મામ્
શ્વસ્ ત્વાહમ્ અભિષેક્ષ્યામિ યૌવરાજ્યે પરંતપ ॥

તસ્માત્ ત્વયાદ્ય વ્રતિના નિશેયં નિયતાત્મના
સહ વધ્વોપવસ્તવ્યા દર્ભપ્રસ્તરશાયિના ॥

સુહૃદશ્ ચાપ્રમત્તાસ્ ત્વાં રક્ષન્ત્વ્ અદ્ય સમન્તતઃ
ભવન્તિ બહુવિઘ્નાનિ કાર્યાણ્ય્ એવંવિધાનિ હિ ॥

વિપ્રોષિતશ્ ચ ભરતો યાવદ્ એવ પુરાદ્ ઇતઃ
તાવદ્ એવાભિષેકસ્ તે પ્રાપ્તકાલો મતો મમ ॥

કામં ખલુ સતાં વૃત્તે ભ્રાતા તે ભરતઃ સ્થિતઃ
જ્યેષ્ઠાનુવર્તી ધર્માત્મા સાનુક્રોશો જિતેન્દ્રિયઃ ॥

કિં તુ ચિત્તં મનુષ્યાણામ્ અનિત્યમ્ ઇતિ મે મતિઃ
સતાં ચ ધર્મનિત્યાનાં કૃતશોભિ ચ રાઘવ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સો ઽભ્યનુજ્ઞાતઃ શ્વોભાવિન્ય્ અભિષેચને
વ્રજેતિ રામઃ પિતરમ્ અભિવાદ્યાભ્યયાદ્ ગૃહમ્ ॥

પ્રવિશ્ય ચાત્મનો વેશ્મ રાજ્ઞોદ્દિષ્ટે ઽભિષેચને
તસ્મિન્ ક્ષણે વિનિર્ગત્ય માતુર્ અન્તઃપુરં યયૌ ॥

તત્ર તાં પ્રવણામ્ એવ માતરં ક્ષૌમવાસિનીમ્
વાગ્યતાં દેવતાગારે દદર્શ યાચતીં શ્રિયમ્ ॥

પ્રાગ્ એવ ચાગતા તત્ર સુમિત્રા લક્ષ્મણસ્ તથા
સીતા ચાનાયિતા શ્રુત્વા પ્રિયં રામાભિષેચનમ્ ॥

તસ્મિન્ કાલે હિ કૌસલ્યા તસ્થાવ્ આમીલિતેક્ષણા
સુમિત્રયાન્વાસ્યમાના સીતયા લક્ષ્મણેન ચ ॥

શ્રુત્વા પુષ્યેણ પુત્રસ્ય યૌવરાજ્યાભિષેચનમ્
પ્રાણાયામેન પુરુષં ધ્યાયમાના જનાર્દનમ્ ॥

તથા સનિયમામ્ એવ સો ઽભિગમ્યાભિવાદ્ય ચ
ઉવાચ વચનં રામો હર્ષયંસ્ તામ્ ઇદં તદા ॥

અમ્બ પિત્રા નિયુક્તો ઽસ્મિ પ્રજાપાલનકર્મણિ
ભવિતા શ્વો ઽભિષેકો મે યથા મે શાસનં પિતુઃ ॥

સીતયાપ્ય્ ઉપવસ્તવ્યા રજનીયં મયા સહ
એવમ્ ઋત્વિગુપાધ્યાયૈઃ સહ મામ્ ઉક્તવાન્ પિતા ॥

યાનિ યાન્ય્ અત્ર યોગ્યાનિ શ્વોભાવિન્ય્ અભિષેચને
તાનિ મે મઙ્ગલાન્ય્ અદ્ય વૈદેહ્યાશ્ ચૈવ કારય ॥

એતચ્ છ્રુત્વા તુ કૌસલ્યા ચિરકાલાભિકાઙ્ક્ષિતમ્
હર્ષબાષ્પકલં વાક્યમ્ ઇદં રામમ્ અભાષત ॥

વત્સ રામ ચિરં જીવ હતાસ્ તે પરિપન્થિનઃ
જ્ઞાતીન્ મે ત્વં શ્રિયા યુક્તઃ સુમિત્રાયાશ્ ચ નન્દય ॥

કલ્યાણે બત નક્ષત્રે મયિ જાતો ઽસિ પુત્રક
યેન ત્વયા દશરથો ગુણૈર્ આરાધિતઃ પિતા ॥

અમોઘં બત મે ક્ષાન્તં પુરુષે પુષ્કરેક્ષણે
યેયમ્ ઇક્ષ્વાકુરાજ્યશ્રીઃ પુત્ર ત્વાં સંશ્રયિષ્યતિ ॥

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તો માત્રેદં રામો ભ્રાતરમ્ અબ્રવીત્
પ્રાઞ્જલિં પ્રહ્વમ્ આસીનમ્ અભિવીક્ષ્ય સ્મયન્ન્ ઇવ ॥

લક્ષ્મણેમાં મયા સાર્ધં પ્રશાધિ ત્વં વસુંધરામ્
દ્વિતીયં મે ઽન્તરાત્માનં ત્વામ્ ઇયં શ્રીર્ ઉપસ્થિતા ॥

સૌમિત્રે ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાંસ્ ત્વમ્ ઇષ્ટાન્ રાજ્યફલાનિ ચ
જીવિતં ચ હિ રાજ્યં ચ ત્વદર્થમ્ અભિકામયે ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા લક્ષ્મણં રામો માતરાવ્ અભિવાદ્ય ચ
અભ્યનુજ્ઞાપ્ય સીતાં ચ જગામ સ્વં નિવેશનમ્ ॥