રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.3

તેષામ્ અઞ્જલિપદ્માનિ પ્રગૃહીતાનિ સર્વશઃ
પ્રતિગૃહ્યાબ્રવીદ્ રાજા તેભ્યઃ પ્રિયહિતં વચઃ ॥

અહો ઽસ્મિ પરમપ્રીતઃ પ્રભાવશ્ ચાતુલો મમ
યન્ મે જ્યેષ્ઠં પ્રિયં પુત્રં યૌવરાજ્યસ્થમ્ ઇચ્છથ ॥

ઇતિ પ્રત્યર્ચ્ય તાન્ રાજા બ્રાહ્મણાન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્
વસિષ્ઠં વામદેવં ચ તેષામ્ એવોપશૃણ્વતામ્ ॥

ચૈત્રઃ શ્રીમાન્ અયં માસઃ પુણ્યઃ પુષ્પિતકાનનઃ
યૌવરાજ્યાય રામસ્ય સર્વમ્ એવોપકલ્પ્યતામ્ ॥

કૃતમ્ ઇત્ય્ એવ ચાબ્રૂતામ્ અભિગમ્ય જગત્પતિમ્
યથોક્તવચનં પ્રીતૌ હર્ષયુક્તૌ દ્વિજર્ષભૌ ॥

તતઃ સુમન્ત્રં દ્યુતિમાન્ રાજા વચનમ્ અબ્રવીત્
રામઃ કૃતાત્મા ભવતા શીઘ્રમ્ આનીયતામ્ ઇતિ ॥

સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય સુમન્ત્રો રાજશાસનાત્
રામં તત્રાનયાંચક્રે રથેન રથિનાં વરમ્ ॥

અથ તત્ર સમાસીનાસ્ તદા દશરથં નૃપમ્
પ્રાચ્યોદીચ્યાઃ પ્રતીચ્યાશ્ ચ દાક્ષિણાત્યાશ્ ચ ભૂમિપાઃ ॥

મ્લેચ્છાશ્ ચાર્યાશ્ ચ યે ચાન્યે વનશૈલાન્તવાસિનઃ
ઉપાસાંચક્રિરે સર્વે તં દેવા ઇવ વાસવમ્ ॥

તેષાં મધ્યે સ રાજર્ષિર્ મરુતામ્ ઇવ વાસવઃ
પ્રાસાદસ્થો રથગતં દદર્શાયાન્તમ્ આત્મજમ્ ॥

ગન્ધર્વરાજપ્રતિમં લોકે વિખ્યાતપૌરુષમ્
દીર્ઘબાહું મહાસત્ત્વં મત્તમાતંગગામિનમ્ ॥

ચન્દ્રકાન્તાનનં રામમ્ અતીવ પ્રિયદર્શનમ્
રૂપૌદાર્યગુણૈઃ પુંસાં દૃષ્ટિચિત્તાપહારિણમ્ ॥

ઘર્માભિતપ્તાઃ પર્જન્યં હ્લાદયન્તમ્ ઇવ પ્રજાઃ
ન તતર્પ સમાયાન્તં પશ્યમાનો નરાધિપઃ ॥

અવતાર્ય સુમન્ત્રસ્ તં રાઘવં સ્યન્દનોત્તમાત્
પિતુઃ સમીપં ગચ્છન્તં પ્રાઞ્જલિઃ પૃષ્ઠતો ઽન્વગાત્ ॥

સ તં કૈલાસશૃઙ્ગાભં પ્રાસાદં નરપુંગવઃ
આરુરોહ નૃપં દ્રષ્ટું સહ સૂતેન રાઘવઃ ॥

સ પ્રાઞ્જલિર્ અભિપ્રેત્ય પ્રણતઃ પિતુર્ અન્તિકે
નામ સ્વં શ્રાવયન્ રામો વવન્દે ચરણૌ પિતુઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા પ્રણતં પાર્શ્વે કૃતાઞ્જલિપુટં નૃપઃ
ગૃહ્યાઞ્જલૌ સમાકૃષ્ય સસ્વજે પ્રિયમ્ આત્મજમ્ ॥

તસ્મૈ ચાભ્યુદ્યતં શ્રીમાન્ મણિકાઞ્ચનભૂષિતમ્
દિદેશ રાજા રુચિરં રામાય પરમાસનમ્ ॥

તદ્ આસનવરં પ્રાપ્ય વ્યદીપયત રાઘવઃ
સ્વયેવ પ્રભયા મેરુમ્ ઉદયે વિમલો રવિઃ ॥

તેન વિભ્રાજિતા તત્ર સા સભાભિવ્યરોચત
વિમલગ્રહનક્ષત્રા શારદી દ્યૌર્ ઇવેન્દુના ॥

તં પશ્યમાનો નૃપતિસ્ તુતોષ પ્રિયમ્ આત્મજમ્
અલંકૃતમ્ ઇવાત્માનમ્ આદર્શતલસંસ્થિતમ્ ॥

સ તં સસ્મિતમ્ આભાષ્ય પુત્રં પુત્રવતાં વરઃ
ઉવાચેદં વચો રાજા દેવેન્દ્રમ્ ઇવ કશ્યપઃ ॥

જ્યેષ્ઠાયામ્ અસિ મે પત્ન્યાં સદૃશ્યાં સદૃશઃ સુતઃ
ઉત્પન્નસ્ ત્વં ગુણશ્રેષ્ઠો મમ રામાત્મજઃ પ્રિયઃ ॥

ત્વયા યતઃ પ્રજાશ્ ચેમાઃ સ્વગુણૈર્ અનુરઞ્જિતાઃ
તસ્માત્ ત્વં પુષ્યયોગેન યૌવરાજ્યમ્ અવાપ્નુહિ ॥

કામતસ્ ત્વં પ્રકૃત્યૈવ વિનીતો ગુણવાન્ અસિ
ગુણવત્ય્ અપિ તુ સ્નેહાત્ પુત્ર વક્ષ્યામિ તે હિતમ્ ॥

ભૂયો વિનયમ્ આસ્થાય ભવ નિત્યં જિતેન્દ્રિયઃ
કામક્રોધસમુત્થાનિ ત્યજેથા વ્યસનાનિ ચ ॥

પરોક્ષયા વર્તમાનો વૃત્ત્યા પ્રત્યક્ષયા તથા
અમાત્યપ્રભૃતીઃ સર્વાઃ પ્રકૃતીશ્ ચાનુરઞ્જય ॥

તુષ્ટાનુરક્તપ્રકૃતિર્ યઃ પાલયતિ મેદિનીમ્
તસ્ય નન્દન્તિ મિત્રાણિ લબ્ધ્વામૃતમ્ ઇવામરાઃ
તસ્માત્ પુત્ર ત્વમ્ આત્માનં નિયમ્યૈવ સમાચર ॥

તચ્ છ્રુત્વા સુહૃદસ્ તસ્ય રામસ્ય પ્રિયકારિણઃ
ત્વરિતાઃ શીઘ્રમ્ અભ્યેત્ય કૌસલ્યાયૈ ન્યવેદયન્ ॥

સા હિરણ્યં ચ ગાશ્ ચૈવ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
વ્યાદિદેશ પ્રિયાખ્યેભ્યઃ કૌસલ્યા પ્રમદોત્તમા ॥

અથાભિવાદ્ય રાજાનં રથમ્ આરુહ્ય રાઘવઃ
યયૌ સ્વં દ્યુતિમદ્ વેશ્મ જનૌઘૈઃ પ્રતિપૂજિતઃ ॥

તે ચાપિ પૌરા નૃપતેર્ વચસ્ તચ્ છ્રુત્વા તદા લાભમ્ ઇવેષ્ટમ્ આપ્ય
નરેન્દ્રમ્ આમન્ત્ર્ય ગૃહાણિ ગત્વા દેવાન્ સમાનર્ચુર્ અતીવ હૃષ્ટાઃ ॥