રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.35

અથ રામશ્ ચ સીતા ચ લક્ષ્મણશ્ ચ કૃતાઞ્જલિઃ
ઉપસંગૃહ્ય રાજાનં ચક્રુર્ દીનાઃ પ્રદક્ષિણમ્ ॥

તં ચાપિ સમનુજ્ઞાપ્ય ધર્મજ્ઞઃ સીતયા સહ
રાઘવઃ શોકસંમૂઢો જનનીમ્ અભ્યવાદયત્ ॥

અન્વક્ષં લક્ષ્મણો ભ્રાતુઃ કૌસલ્યામ્ અભ્યવાદયત્
અથ માતુઃ સુમિત્રાયા જગ્રાહ ચરણૌ પુનઃ ॥

તં વન્દમાનં રુદતી માતા સૌમિત્રિમ્ અબ્રવીત્
હિતકામા મહાબાહું મૂર્ધ્ન્ય્ ઉપાઘ્રાય લક્ષ્મણમ્ ॥

સૃષ્ટસ્ ત્વં વનવાસાય સ્વનુરક્તઃ સુહૃજ્જને
રામે પ્રમાદં મા કાર્ષીઃ પુત્ર ભ્રાતરિ ગચ્છતિ ॥

વ્યસની વા સમૃદ્ધો વા ગતિર્ એષ તવાનઘ
એષ લોકે સતાં ધર્મો યજ્ જ્યેષ્ઠવશગો ભવેત્ ॥

ઇદં હિ વૃત્તમ્ ઉચિતં કુલસ્યાસ્ય સનાતનમ્
દાનં દીક્ષા ચ યજ્ઞેષુ તનુત્યાગો મૃધેષુ ચ ॥

રામં દશરથં વિદ્ધિ માં વિદ્ધિ જનકાત્મજામ્
અયોધ્યામ્ અટવીં વિદ્ધિ ગચ્છ તાત યથાસુખમ્ ॥

તતઃ સુમન્ત્રઃ કાકુત્સ્થં પ્રાઞ્જલિર્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્
વિનીતો વિનયજ્ઞશ્ ચ માતલિર્ વાસવં યથા ॥

રથમ્ આરોહ ભદ્રં તે રાજપુત્ર મહાયશઃ
ક્ષિપ્રં ત્વાં પ્રાપયિષ્યામિ યત્ર માં રામ વક્ષ્યસિ ॥

ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ વસ્તવ્યાનિ વને ત્વયા
તાન્ય્ ઉપક્રમિતવ્યાનિ યાનિ દેવ્યાસિ ચોદિતઃ ॥

તં રથં સૂર્યસંકાશં સીતા હૃષ્ટેન ચેતસા
આરુરોહ વરારોહા કૃત્વાલંકારમ્ આત્મનઃ ॥

તથૈવાયુધજાતાનિ ભ્રાતૃભ્યાં કવચાનિ ચ
રથોપસ્થે પ્રતિન્યસ્ય સચર્મકઠિનં ચ તત્ ॥

સીતાતૃતીયાન્ આરૂઢાન્ દૃષ્ટ્વા ધૃષ્ટમ્ અચોદયત્
સુમન્ત્રઃ સંમતાન્ અશ્વાન્ વાયુવેગસમાઞ્ જવે ॥

પ્રયાતે તુ મહારણ્યં ચિરરાત્રાય રાઘવે
બભૂવ નગરે મૂર્છા બલમૂર્છા જનસ્ય ચ ॥

તત્ સમાકુલસંભ્રાન્તં મત્તસંકુપિતદ્વિપમ્
હયશિઞ્જિતનિર્ઘોષં પુરમ્ આસીન્ મહાસ્વનમ્ ॥

તતઃ સબાલવૃદ્ધા સા પુરી પરમપીડિતા
રામમ્ એવાભિદુદ્રાવ ઘર્માર્તઃ સલિલં યથા ॥

પાર્શ્વતઃ પૃષ્ઠતશ્ ચાપિ લમ્બમાનાસ્ તદુન્મુખાઃ
બાષ્પપૂર્ણમુખાઃ સર્વે તમ્ ઊચુર્ ભૃશદુઃખિતાઃ ॥

સંયચ્છ વાજિનાં રશ્મીન્ સૂત યાહિ શનૈઃ શનૈઃ
મુખં દ્રક્ષ્યામિ રામસ્ય દુર્દર્શં નો ભવિષ્યતિ ॥

આયસં હૃદયં નૂનં રામમાતુર્ અસંશયમ્
યદ્ દેવગર્ભપ્રતિમે વનં યાતિ ન ભિદ્યતે ॥

કૃતકૃત્યા હિ વૈદેહી છાયેવાનુગતા પતિમ્
ન જહાતિ રતા ધર્મે મેરુમ્ અર્કપ્રભા યથા ॥

અહો લક્ષ્મણ સિદ્ધાર્થઃ સતતં પ્રિયવાદિનમ્
ભ્રાતરં દેવસંકાશં યસ્ ત્વં પરિચરિષ્યસિ ॥

મહત્ય્ એષા હિ તે સિદ્ધિર્ એષ ચાભ્યુદયો મહાન્
એષ સ્વર્ગસ્ય માર્ગશ્ ચ યદ્ એનમ્ અનુગચ્છસિ
એવં વદન્તસ્ તે સોઢું ન શેકુર્ બાષ્પમ્ આગતમ્ ॥

અથ રાજા વૃતઃ સ્ત્રીભિર્ દીનાભિર્ દીનચેતનઃ
નિર્જગામ પ્રિયં પુત્રં દ્રક્ષ્યામીતિ બ્રુવન્ ગૃહાત્ ॥

શુશ્રુવે ચાગ્રતઃ સ્ત્રીણાં રુદન્તીનાં મહાસ્વનઃ
યથા નાદઃ કરેણૂનાં બદ્ધે મહતિ કુઞ્જરે ॥

પિતા ચ રાજા કાકુત્સ્થઃ શ્રીમાન્ સન્નસ્ તદા બભૌ
પરિપૂર્ણઃ શશી કાલે ગ્રહેણોપપ્લુતો યથા ॥

તતો હલહલાશબ્દો જજ્ઞે રામસ્ય પૃષ્ઠતઃ
નરાણાં પ્રેક્ષ્ય રાજાનં સીદન્તં ભૃશદુઃખિતમ્ ॥

હા રામેતિ જનાઃ કેચિદ્ રામમાતેતિ ચાપરે
અન્તઃપુરં સમૃદ્ધં ચ ક્રોશન્તં પર્યદેવયન્ ॥

અન્વીક્ષમાણો રામસ્ તુ વિષણ્ણં ભ્રાન્તચેતસમ્
રાજાનં માતરં ચૈવ દદર્શાનુગતૌ પથિ
ધર્મપાશેન સંક્ષિપ્તઃ પ્રકાશં નાભ્યુદૈક્ષત ॥

પદાતિનૌ ચ યાનાર્હાવ્ અદુઃખાર્હૌ સુખોચિતૌ
દૃષ્ટ્વા સંચોદયામાસ શીઘ્રં યાહીતિ સારથિમ્ ॥

ન હિ તત્ પુરુષવ્યાઘ્રો દુઃખદં દર્શનં પિતુઃ
માતુશ્ ચ સહિતું શક્તસ્ તોત્રાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ ॥

તથા રુદન્તીં કૌસલ્યાં રથં તમ્ અનુધાવતીમ્
ક્રોશન્તીં રામ રામેતિ હા સીતે લક્ષ્મણેતિ ચ
અસકૃત્ પ્રૈક્ષત તદા નૃત્યન્તીમ્ ઇવ માતરમ્ ॥

તિષ્ઠેતિ રાજા ચુક્રોશ યાહિ યાહીતિ રાઘવઃ
સુમન્ત્રસ્ય બભૂવાત્મા ચક્રયોર્ ઇવ ચાન્તરા ॥

નાશ્રૌષમ્ ઇતિ રાજાનમ્ ઉપાલબ્ધો ઽપિ વક્ષ્યસિ
ચિરં દુઃખસ્ય પાપિષ્ઠમ્ ઇતિ રામસ્ તમ્ અબ્રવીત્ ॥

રામસ્ય સ વચઃ કુર્વન્ન્ અનુજ્ઞાપ્ય ચ તં જનમ્
વ્રજતો ઽપિ હયાઞ્ શીઘ્રં ચોદયામાસ સારથિઃ ॥

ન્યવર્તત જનો રાજ્ઞો રામં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્
મનસાપ્ય્ અશ્રુવેગૈશ્ ચ ન ન્યવર્તત માનુષમ્ ॥

યમ્ ઇચ્છેત્ પુનર્ આયાન્તં નૈનં દૂરમ્ અનુવ્રજેત્
ઇત્ય્ અમાત્યા મહારાજમ્ ઊચુર્ દશરથં વચઃ ॥

તેષાં વચઃ સર્વગુણોપપન્નં પ્રસ્વિન્નગાત્રઃ પ્રવિષણ્ણરૂપઃ
નિશમ્ય રાજા કૃપણઃ સભાર્યો વ્યવસ્થિતસ્ તં સુતમ્ ઈક્ષમાણઃ ॥