રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.31

સ રામપ્રેષિતઃ ક્ષિપ્રં સંતાપકલુષેન્દ્રિયઃ
પ્રવિશ્ય નૃપતિં સૂતો નિઃશ્વસન્તં દદર્શ હ ॥

આલોક્ય તુ મહાપ્રાજ્ઞઃ પરમાકુલચેતસં
રામમ્ એવાનુશોચન્તં સૂતઃ પ્રાઞ્જલિર્ આસદત્ ॥

અયં સ પુરુષવ્યાઘ્ર દ્વારિ તિષ્ઠતિ તે સુતઃ
બ્રાહ્મણેભ્યો ધનં દત્ત્વા સર્વં ચૈવોપજીવિનામ્ ॥

સ ત્વા પશ્યતુ ભદ્રં તે રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
સર્વાન્ સુહૃદ આપૃચ્છ્ય ત્વામ્ ઇદાનીં દિદૃક્ષતે ॥

ગમિષ્યતિ મહારણ્યં તં પશ્ય જગતીપતે
વૃતં રાજગુણૈઃ સર્વૈર્ આદિત્યમ્ ઇવ રશ્મિભિઃ ॥

સ સત્યવાદી ધર્માત્મા ગામ્ભીર્યાત્ સાગરોપમઃ
આકાશ ઇવ નિષ્પઙ્કો નરેન્દ્રઃ પ્રત્યુવાચ તમ્ ॥

સુમન્ત્રાનય મે દારાન્ યે કેચિદ્ ઇહ મામકાઃ
દારૈઃ પરિવૃતઃ સર્વૈર્ દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ રાઘવમ્ ॥

સો ઽન્તઃપુરમ્ અતીત્યૈવ સ્ત્રિયસ્ તા વાક્યમ્ અબ્રવીત્
આર્યો હ્વયતિ વો રાજા ગમ્યતાં તત્ર માચિરમ્ ॥

એવમ્ ઉક્તાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાઃ સુમન્ત્રેણ નૃપાજ્ઞયા
પ્રચક્રમુસ્ તદ્ ભવનં ભર્તુર્ આજ્ઞાય શાસનમ્ ॥

અર્ધસપ્તશતાસ્ તાસ્ તુ પ્રમદાસ્ તામ્રલોચનાઃ
કૌસલ્યાં પરિવાર્યાથ શનૈર્ જગ્મુર્ ધૃતવ્રતાઃ ॥

આગતેષુ ચ દારેષુ સમવેક્ષ્ય મહીપતિઃ
ઉવાચ રાજા તં સૂતં સુમન્ત્રાનય મે સુતમ્ ॥

સ સૂતો રામમ્ આદાય લક્ષ્મણં મૈથિલીં તદા
જગામાભિમુખસ્ તૂર્ણં સકાશં જગતીપતેઃ ॥

સ રાજા પુત્રમ્ આયાન્તં દૃષ્ટ્વા દૂરાત્ કૃતાઞ્જલિમ્
ઉત્પપાતાસનાત્ તૂર્ણમ્ આર્તઃ સ્ત્રીજનસંવૃતઃ ॥

સો ઽભિદુદ્રાવ વેગેન રામં દૃષ્ટ્વા વિશાંપતિઃ
તમ્ અસંપ્રાપ્ય દુઃખાર્તઃ પપાત ભુવિ મૂર્છિતઃ ॥

તં રામો ઽભ્યપતત્ ક્ષિપ્રં લક્ષ્મણશ્ ચ મહારથઃ
વિસંજ્ઞમ્ ઇવ દુઃખેન સશોકં નૃપતિં તદા ॥

સ્ત્રીસહસ્રનિનાદશ્ ચ સંજજ્ઞે રાજવેશ્મનિ
હા હા રામેતિ સહસા ભૂષણધ્વનિમૂર્છિતઃ ॥

તં પરિષ્વજ્ય બાહુભ્યાં તાવ્ ઉભૌ રામલક્ષ્મણૌ
પર્યઙ્કે સીતયા સાર્ધં રુદન્તઃ સમવેશયન્ ॥

અથ રામો મુહૂર્તેન લબ્ધસંજ્ઞં મહીપતિમ્
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ ભૂત્વા શોકાર્ણવપરિપ્લુતમ્ ॥

આપૃચ્છે ત્વાં મહારાજ સર્વેષામ્ ઈશ્વરો ઽસિ નઃ
પ્રસ્થિતં દણ્ડકારણ્યં પશ્ય ત્વં કુશલેન મામ્ ॥

લક્ષ્મણં ચાનુજાનીહિ સીતા ચાન્વેતિ માં વનમ્
કારણૈર્ બહુભિસ્ તથ્યૈર્ વાર્યમાણૌ ન ચેચ્છતઃ ॥

અનુજાનીહિ સર્વાન્ નઃ શોકમ્ ઉત્સૃજ્ય માનદ
લક્ષ્મણં માં ચ સીતાં ચ પ્રજાપતિર્ ઇવ પ્રજાઃ ॥

પ્રતીક્ષમાણમ્ અવ્યગ્રમ્ અનુજ્ઞાં જગતીપતેઃ
ઉવાચ રાજા સમ્પ્રેક્ષ્ય વનવાસાય રાઘવમ્ ॥

અહં રાઘવ કૈકેય્યા વરદાનેન મોહિતઃ
અયોધ્યાયાસ્ ત્વમ્ એવાદ્ય ભવ રાજા નિગૃહ્ય મામ્ ॥

એવમ્ ઉક્તો નૃપતિના રામો ધર્મભૃતાં વરઃ
પ્રત્યુવાચાઞ્જલિં કૃત્વા પિતરં વાક્યકોવિદઃ ॥

ભવાન્ વર્ષસહસ્રાય પૃથિવ્યા નૃપતે પતિઃ
અહં ત્વ્ અરણ્યે વત્સ્યામિ ન મે કાર્યં ત્વયાનૃતમ્ ॥

શ્રેયસે વૃદ્ધયે તાત પુનરાગમનાય ચ
ગચ્છસ્વારિષ્ટમ્ અવ્યગ્રઃ પન્થાનમ્ અકુતોભયમ્ ॥

અદ્ય ત્વ્ ઇદાનીં રજનીં પુત્ર મા ગચ્છ સર્વથા
માતરં માં ચ સંપશ્યન્ વસેમામ્ અદ્ય શર્વરીમ્
તર્પિતઃ સર્વકામૈસ્ ત્વં શ્વઃકાલે સાધયિષ્યસિ ॥

અથ રામસ્ તથા શ્રુત્વા પિતુર્ આર્તસ્ય ભાષિતમ્
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા દીનો વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥

પ્રાપ્સ્યામિ યાન્ અદ્ય ગુણાન્ કો મે શ્વસ્તાન્ પ્રદાસ્યતિ
અપક્રમણમ્ એવાતઃ સર્વકામૈર્ અહં વૃણે ॥

ઇયં સરાષ્ટ્રા સજના ધનધાન્યસમાકુલા
મયા વિસૃષ્ટા વસુધા ભરતાય પ્રદીયતામ્ ॥

અપગચ્છતુ તે દુઃખં મા ભૂર્ બાષ્પપરિપ્લુતઃ
ન હિ ક્ષુભ્યતિ દુર્ધર્ષઃ સમુદ્રઃ સરિતાં પતિઃ ॥

નૈવાહં રાજ્યમ્ ઇચ્છામિ ન સુખં ન ચ મૈથિલીમ્
ત્વામ્ અહં સત્યમ્ ઇચ્છામિ નાનૃતં પુરુષર્ષભ ॥

પુરં ચ રાષ્ટ્રં ચ મહી ચ કેવલા મયા નિસૃષ્ટા ભરતાય દીયતામ્
અહં નિદેશં ભવતો ઽનુપાલયન્ વનં ગમિષ્યામિ ચિરાય સેવિતુમ્ ॥

મયા નિસૃષ્ટાં ભરતો મહીમ્ ઇમાં સશૈલખણ્ડાં સપુરાં સકાનનામ્
શિવાં સુસીમામ્ અનુશાસ્તુ કેવલં ત્વયા યદ્ ઉક્તં નૃપતે યથાસ્તુ તત્ ॥

ન મે તથા પાર્થિવ ધીયતે મનો મહત્સુ કામેષુ ન ચાત્મનઃ પ્રિયે
યથા નિદેશે તવ શિષ્ટસંમતે વ્યપૈતુ દુઃખં તવ મત્કૃતે ઽનઘ ॥

તદ્ અદ્ય નૈવાનઘ રાજ્યમ્ અવ્યયં ન સર્વકામાન્ ન સુખં ન મૈથિલીમ્
ન જીવિતં ત્વામ્ અનૃતેન યોજયન્ વૃણીય સત્યં વ્રતમ્ અસ્તુ તે તથા ॥

ફલાનિ મૂલાનિ ચ ભક્ષયન્ વને ગિરીંશ્ ચ પશ્યન્ સરિતઃ સરાંસિ ચ
વનં પ્રવિશ્યૈવ વિચિત્રપાદપં સુખી ભવિષ્યામિ તવાસ્તુ નિર્વૃતિઃ ॥