રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.21

તં સમીક્ષ્ય ત્વ્ અવહિતં પિતુર્ નિર્દેશપાલને
કૌસલ્યા બાષ્પસંરુદ્ધા વચો ધર્મિષ્ઠમ્ અબ્રવીત્ ॥

અદૃષ્ટદુઃખો ધર્માત્મા સર્વભૂતપ્રિયંવદઃ
મયિ જાતો દશરથાત્ કથમ્ ઉઞ્છેન વર્તયેત્ ॥

યસ્ય ભૃત્યાશ્ ચ દાસાશ્ ચ મૃષ્ટાન્ય્ અન્નાનિ ભુઞ્જતે
કથં સ ભોક્ષ્યતે નાથો વને મૂલફલાન્ય્ અયમ્ ॥

ક એતચ્છ્રદ્દધેચ્છ્રુત્વા કસ્ય વા ન ભવેદ્ ભયમ્
ગુણવાન્ દયિતો રાજ્ઞો રાઘવો યદ્ વિવાસ્યતે ॥

ત્વયા વિહીનામ્ ઇહ માં શોકાગ્નિર્ અતુલો મહાન્
પ્રધક્ષ્યતિ યથા કક્ષં ચિત્રભાનુર્ હિમાત્યયે ॥

કથં હિ ધેનુઃ સ્વં વત્સં ગચ્છન્તં નાનુગચ્છતિ
અહં ત્વાનુગમિષ્યામિ યત્ર પુત્ર ગમિષ્યસિ ॥

તથા નિગદિતં માત્રા તદ્ વાક્યં પુરુષર્ષભઃ
શ્રુત્વા રામો ઽબ્રવીદ્ વાક્યં માતરં ભૃશદુઃખિતામ્ ॥

કૈકેય્યા વઞ્ચિતો રાજા મયિ ચારણ્યમ્ આશ્રિતે
ભવત્યા ચ પરિત્યક્તો ન નૂનં વર્તયિષ્યતિ ॥

ભર્તુઃ કિલ પરિત્યાગો નૃશંસઃ કેવલં સ્ત્રિયાઃ
સ ભવત્યા ન કર્તવ્યો મનસાપિ વિગર્હિતઃ ॥

યાવજ્ જીવતિ કાકુત્સ્થઃ પિતા મે જગતીપતિઃ
શુશ્રૂષા ક્રિયતાં તાવત્ સ હિ ધર્મઃ સનાતનઃ ॥

એવમ્ ઉક્તા તુ રામેણ કૌસલ્યા શુભદર્શના
તથેત્ય્ ઉવાચ સુપ્રીતા રામમ્ અક્લિષ્ટકારિણમ્ ॥

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ વચનં રામો ધર્મભૃતાં વરઃ
ભૂયસ્ તામ્ અબ્રવીદ્ વાક્યં માતરં ભૃશદુઃખિતામ્ ॥

મયા ચૈવ ભવત્યા ચ કર્તવ્યં વચનં પિતુઃ
રાજા ભર્તા ગુરુઃ શ્રેષ્ઠઃ સર્વેષામ્ ઈશ્વરઃ પ્રભુઃ ॥

ઇમાનિ તુ મહારણ્યે વિહૃત્ય નવ પઞ્ચ ચ
વર્ષાણિ પરમપ્રીતઃ સ્થાસ્યામિ વચને તવ ॥

એવમ્ ઉક્તા પ્રિયં પુત્રં બાષ્પપૂર્ણાનના તદા
ઉવાચ પરમાર્તા તુ કૌસલ્યા પુત્રવત્સલા ॥

આસાં રામ સપત્નીનાં વસ્તું મધ્યે ન મે ક્ષમમ્
નય મામ્ અપિ કાકુત્સ્થ વનં વન્યાં મૃગીં યથા
યદિ તે ગમને બુદ્ધિઃ કૃતા પિતુર્ અપેક્ષયા ॥

તાં તથા રુદતીં રામો રુદન્ વચનમ્ અબ્રવીત્
જીવન્ત્યા હિ સ્ત્રિયા ભર્તા દૈવતં પ્રભુર્ એવ ચ
ભવત્યા મમ ચૈવાદ્ય રાજા પ્રભવતિ પ્રભુઃ ॥

ભરતશ્ ચાપિ ધર્માત્મા સર્વભૂતપ્રિયંવદઃ
ભવતીમ્ અનુવર્તેત સ હિ ધર્મરતઃ સદા ॥

યથા મયિ તુ નિષ્ક્રાન્તે પુત્રશોકેન પાર્થિવઃ
શ્રમં નાવાપ્નુયાત્ કિંચિદ્ અપ્રમત્તા તથા કુરુ ॥

વ્રતોપવાસનિરતા યા નારી પરમોત્તમા
ભર્તારં નાનુવર્તેત સા ચ પાપગતિર્ ભવેત્ ॥

શુશ્રૂષામ્ એવ કુર્વીત ભર્તુઃ પ્રિયહિતે રતા
એષ ધર્મઃ પુરા દૃષ્ટો લોકે વેદે શ્રુતઃ સ્મૃતઃ ॥

પૂજ્યાસ્ તે મત્કૃતે દેવિ બ્રાહ્મણાશ્ ચૈવ સુવ્રતાઃ
એવં કાલં પ્રતીક્ષસ્વ મમાગમનકાઙ્ક્ષિણી ॥

પ્રાપ્સ્યસે પરમં કામં મયિ પ્રત્યાગતે સતિ
યદિ ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠો ધારયિષ્યતિ જીવિતમ્ ॥

એવમ્ ઉક્તા તુ રામેણ બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણા
કૌસલ્યા પુત્રશોકાર્તા રામં વચનમ્ અબ્રવીત્
ગચ્છ પુત્ર ત્વમ્ એકાગ્રો ભદ્રં તે ઽસ્તુ સદા વિભો ॥

તથા હિ રામં વનવાસનિશ્ચિતં સમીક્ષ્ય દેવી પરમેણ ચેતસા
ઉવાચ રામં શુભલક્ષણં વચો બભૂવ ચ સ્વસ્ત્યયનાભિકાઙ્ક્ષિણી ॥