રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.109

રાઘવસ્ ત્વ્ અપયાતેષુ તપસ્વિષુ વિચિન્તયન્
ન તત્રારોચયદ્ વાસં કારણૈર્ બહુભિસ્ તદા ॥

ઇહ મે ભરતો દૃષ્ટો માતરશ્ ચ સનાગરાઃ
સા ચ મે સ્મૃતિર્ અન્વેતિ તાન્ નિત્યમ્ અનુશોચતઃ ॥

સ્કન્ધાવારનિવેશેન તેન તસ્ય મહાત્મનઃ
હયહસ્તિકરીષૈશ્ ચ ઉપમર્દઃ કૃતો ભૃશમ્ ॥

તસ્માદ્ અન્યત્ર ગચ્છામ ઇતિ સંચિન્ત્ય રાઘવઃ
પ્રાતિષ્ઠત સ વૈદેહ્યા લક્ષ્મણેન ચ સંગતઃ ॥

સો ઽત્રેર્ આશ્રમમ્ આસાદ્ય તં વવન્દે મહાયશાઃ
તં ચાપિ ભગવાન્ અત્રિઃ પુત્રવત્ પ્રત્યપદ્યત ॥

સ્વયમ્ આતિથ્યમ્ આદિશ્ય સર્વમ્ અસ્ય સુસત્કૃતમ્
સૌમિત્રિં ચ મહાભાગાં સીતાં ચ સમસાન્ત્વયત્ ॥

પત્નીં ચ સમનુપ્રાપ્તાં વૃદ્ધામ્ આમન્ત્ર્ય સત્કૃતામ્
સાન્ત્વયામાસ ધર્મજ્ઞઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ ॥

અનસૂયાં મહાભાગાં તાપસીં ધર્મચારિણીમ્
પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ વૈદેહીમ્ અબ્રવીદ્ ઋષિસત્તમઃ ॥

રામાય ચાચચક્ષે તાં તાપસીં ધર્મચારિણીમ્
દશ વર્ષાણ્ય્ અનાવૃષ્ટ્યા દગ્ધે લોકે નિરન્તરમ્ ॥

યયા મૂલફલે સૃષ્ટે જાહ્નવી ચ પ્રવર્તિતા
ઉગ્રેણ તપસા યુક્તા નિયમૈશ્ ચાપ્ય્ અલંકૃતા ॥

દશવર્ષસહસ્રાણિ યયા તપ્તં મહત્ તપઃ
અનસૂયાવ્રતૈસ્ તાત પ્રત્યૂહાશ્ ચ નિબર્હિતાઃ ॥

દેવકાર્યનિમિત્તં ચ યયા સંત્વરમાણયા
દશરાત્રં કૃત્વા રાત્રિઃ સેયં માતેવ તે ઽનઘ ॥

તામ્ ઇમાં સર્વભૂતાનાં નમસ્કાર્યાં યશસ્વિનીમ્
અભિગચ્છતુ વૈદેહી વૃદ્ધામ્ અક્રોધનાં સદા ॥

એવં બ્રુવાણં તમ્ ઋષિં તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સ રાઘવઃ
સીતામ્ ઉવાચ ધર્મજ્ઞામ્ ઇદં વચનમ્ ઉત્તમમ્ ॥

રાજપુત્રિ શ્રુતં ત્વ્ એતન્ મુનેર્ અસ્ય સમીરિતમ્
શ્રેયોઽર્થમ્ આત્મનઃ શીઘ્રમ્ અભિગચ્છ તપસ્વિનીમ્ ॥

અનસૂયેતિ યા લોકે કર્મભિઃ ખ્યાતિમ્ આગતા
તાં શીઘ્રમ્ અભિગચ્છ ત્વમ્ અભિગમ્યાં તપસ્વિનીમ્ ॥

સીતા ત્વ્ એતદ્ વચઃ શ્રુત્વા રાઘવસ્ય હિતૈષિણી
તામ્ અત્રિપત્નીં ધર્મજ્ઞામ્ અભિચક્રામ મૈથિલી ॥

શિથિલાં વલિતાં વૃદ્ધાં જરાપાણ્ડુરમૂર્ધજામ્
સતતં વેપમાનાઙ્ગીં પ્રવાતે કદલી યથા ॥

તાં તુ સીતા મહાભાગામ્ અનસૂયાં પતિવ્રતામ્
અભ્યવાદયદ્ અવ્યગ્રા સ્વં નામ સમુદાહરત્ ॥

અભિવાદ્ય ચ વૈદેહી તાપસીં તામ્ અનિન્દિતામ્
બદ્ધાઞ્જલિપુટા હૃષ્ટા પર્યપૃચ્છદ્ અનામયમ્ ॥

તતઃ સીતાં મહાભાગાં દૃષ્ટ્વા તાં ધર્મચારિણીમ્
સાન્ત્વયન્ત્ય્ અબ્રવીદ્ ધૃષ્ટા દિષ્ટ્યા ધર્મમ્ અવેક્ષસે ॥

ત્યક્ત્વા જ્ઞાતિજનં સીતે માનમ્ ઋદ્ધિં ચ માનિનિ
અવરુદ્ધં વને રામં દિષ્ટ્યા ત્વમ્ અનુગચ્છસિ ॥

નગરસ્થો વનસ્થો વા પાપો વા યદિ વાશુભઃ
યાસાં સ્ત્રીણાં પ્રિયો ભર્તા તાસાં લોકા મહોદયાઃ ॥

દુઃશીલઃ કામવૃત્તો વા ધનૈર્ વા પરિવર્જિતઃ
સ્ત્રીણામ્ આર્યસ્વભાવાનાં પરમં દૈવતં પતિઃ ॥

નાતો વિશિષ્ટં પશ્યામિ બાન્ધવં વિમૃશન્ત્ય્ અહમ્
સર્વત્ર યોગ્યં વૈદેહિ તપઃ કૃતમ્ ઇવાવ્યયમ્ ॥

ન ત્વ્ એવમ્ અવગચ્છન્તિ ગુણદોષમ્ અસત્સ્ત્રિયઃ
કામવક્તવ્યહૃદયા ભર્તૃનાથાશ્ ચરન્તિ યાઃ ॥

પ્રાપ્નુવન્ત્ય્ અયશશ્ ચૈવ ધર્મભ્રંશં ચ મૈથિલિ
અકાર્યવશમ્ આપન્નાઃ સ્ત્રિયો યાઃ ખલુ તદ્વિધાઃ ॥

ત્વદ્વિધાસ્ તુ ગુણૈર્ યુક્તા દૃષ્ટલોકપરાવરાઃ
સ્ત્રિયઃ સ્વર્ગે ચરિષ્યન્તિ યથા પુણ્યકૃતસ્ તથા ॥