રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.106

સ્નિગ્ધગમ્ભીરઘોષેણ સ્યન્દનેનોપયાન્ પ્રભુઃ
અયોધ્યાં ભરતઃ ક્ષિપ્રં પ્રવિવેશ મહાયશાઃ ॥

બિડાલોલૂકચરિતામ્ આલીનનરવારણામ્
તિમિરાભ્યાહતાં કાલીમ્ અપ્રકાશાં નિશામ્ ઇવ ॥

રાહુશત્રોઃ પ્રિયાં પત્નીં શ્રિયા પ્રજ્વલિતપ્રભામ્
ગ્રહેણાભ્યુત્થિતેનૈકાં રોહિણીમ્ ઇવ પીડિતામ્ ॥

અલ્પોષ્ણક્ષુબ્ધસલિલાં ઘર્મોત્તપ્તવિહંગમામ્
લીનમીનઝષગ્રાહાં કૃશાં ગિરિનદીમ્ ઇવ ॥

વિધૂમામ્ ઇવ હેમાભામ્ અધ્વરાગ્નિસમુત્થિતામ્
હવિરભ્યુક્ષિતાં પશ્ચાચ્ છિખાં વિપ્રલયં ગતામ્ ॥

વિધ્વસ્તકવચાં રુગ્ણ ગજવાજિરથધ્વજામ્
હતપ્રવીરામ્ આપન્નાં ચમૂમ્ ઇવ મહાહવે ॥

સફેનાં સસ્વનાં ભૂત્વા સાગરસ્ય સમુત્થિતામ્
પ્રશાન્તમારુતોદ્ધૂતાં જલોર્મિમ્ ઇવ નિઃસ્વનામ્ ॥

ત્યક્તાં યજ્ઞાયુધૈઃ સર્વૈર્ અભિરૂપૈશ્ ચ યાજકૈઃ
સુત્યાકાલે વિનિર્વૃત્તે વેદિં ગતરવામ્ ઇવ ॥

ગોષ્ઠમધ્યે સ્થિતામ્ આર્તામ્ અચરન્તીં નવં તૃણમ્
ગોવૃષેણ પરિત્યક્તાં ગવાં પત્નીમ્ ઇવોત્સુકામ્ ॥

પ્રભાકરાલૈઃ સુસ્નિગ્ધૈઃ પ્રજ્વલદ્ભિર્ ઇવોત્તમૈઃ
વિયુક્તાં મણિભિર્ જાત્યૈર્ નવાં મુક્તાવલીમ્ ઇવ ॥

સહસા ચલિતાં સ્થાનાન્ મહીં પુણ્યક્ષયાદ્ ગતામ્
સંહૃતદ્યુતિવિસ્તારાં તારામ્ ઇવ દિવશ્ ચ્યુતામ્ ॥

પુષ્પનદ્ધાં વસન્તાન્તે મત્તભ્રમરશાલિનીમ્
દ્રુતદાવાગ્નિવિપ્રુષ્ટાં ક્લાન્તાં વનલતામ્ ઇવ ॥

સંમૂઢનિગમાં સર્વાં સંક્ષિપ્તવિપણાપણામ્
પ્રચ્છન્નશશિનક્ષત્રાં દ્યામ્ ઇવામ્બુધરૈર્ વૃતામ્ ॥

ક્ષીણપાનોત્તમૈર્ ભિન્નૈઃ શરાવૈર્ અભિસંવૃતામ્
હતશૌણ્ડામ્ ઇવાકાશે પાનભૂમિમ્ અસંસ્કૃતામ્ ॥

વૃક્ણભૂમિતલાં નિમ્નાં વૃક્ણપાત્રૈઃ સમાવૃતામ્
ઉપયુક્તોદકાં ભગ્નાં પ્રપાં નિપતિતામ્ ઇવ ॥

વિપુલાં વિતતાં ચૈવ યુક્તપાશાં તરસ્વિનામ્
ભૂમૌ બાણૈર્ વિનિષ્કૃત્તાં પતિતાં જ્યામ્ ઇવાયુધાત્ ॥

સહસા યુદ્ધશૌણ્ડેન હયારોહેણ વાહિતામ્
નિક્ષિપ્તભાણ્ડામ્ ઉત્સૃષ્ટાં કિશોરીમ્ ઇવ દુર્બલામ્ ॥

પ્રાવૃષિ પ્રવિગાઢાયાં પ્રવિષ્ટસ્યાભ્રમણ્ડલમ્
પ્રચ્છન્નાં નીલજીમૂતૈર્ ભાસ્કરસ્ય પ્રભામ્ ઇવ ॥

ભરતસ્ તુ રથસ્થઃ સઞ્ શ્રીમાન્ દશરથાત્મજઃ
વાહયન્તં રથશ્રેષ્ઠં સારથિં વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

કિં નુ ખલ્વ્ અદ્ય ગમ્ભીરો મૂર્છિતો ન નિશમ્યતે
યથાપુરમ્ અયોધ્યાયાં ગીતવાદિત્રનિઃસ્વનઃ ॥

વારુણીમદગન્ધાશ્ ચ માલ્યગન્ધશ્ ચ મૂર્છિતઃ
ધૂપિતાગરુગન્ધશ્ ચ ન પ્રવાતિ સમન્તતઃ ॥

યાનપ્રવરઘોષશ્ ચ સ્નિગ્ધશ્ ચ હયનિઃસ્વનઃ
પ્રમત્તગજનાદશ્ ચ મહાંશ્ ચ રથનિઃસ્વનઃ
નેદાનીં શ્રૂયતે પુર્યામ્ અસ્યાં રામે વિવાસિતે ॥

તરુણૈશ્ ચારુવેષૈશ્ ચ નરૈર્ ઉન્નતગામિભિઃ
સંપતદ્ભિર્ અયોધ્યાયાં ન વિભાન્તિ મહાપથાઃ ॥

એવં બહુવિધં જલ્પન્ વિવેશ વસતિં પિતુઃ
તેન હીનાં નરેન્દ્રેણ સિંહહીનાં ગુહામ્ ઇવ ॥