રાજતરઙ્ગિની · શ્લોક 41-60

દાતું ભોક્તુમ્ અનીશસ્ય શ્રોત્રિયસ્યેવ સમ્પદમ્ ।
પ્રયાગજનકૌ ધૂર્તૌ રાજ્ઞો મુમુષતુશ્ શ્રિયમ્

તૌ હિ સ્વભૃત્યૈર્ નિસ્સત્યૌ કારિતૈ રાક્ષસાકૃતિમ્ ।
તમ્ અત્રાસયતાં રાત્રૌ રાત્રૌ ચિત્રેણ કર્મણા

મિથ્યાત્મનીનતાં તસ્ય નાટયન્તૌ કુમન્ત્રિણૌ ।
"રક્ષાસૂન્" ઇતિ તૌ વિત્તં ત્યાજયામ્ આસતુર્ નૃપમ્

સ્થાને ભિષાયકસ્યૈતાવ્ આદિશ્ય સ્વાનુજીવિનમ્ ।
તૃણચ્છન્નં મહારત્નૈશ્ ચૈત્ર્યાં પૂજયતસ્ સ્મ તૌ

સ પુનẖ કૃતસઙ્કેતḫ પશ્યત્સ્વ્ અથ જનેષ્વ્ અહો ।
રાજ્ઞẖ કૃત્વાશિષં રાત્રૌ સાલઙ્કારો યયૌ વનમ્

"ભિષાયકો બલિં યત્ તે ગૃહીત્વા વ્યધિતાશિષઃ ।
નિર્વિઘ્નં ભાવિ ત્વદ્રાજ્યમ્" ઇતિ તૌ ભૂપમ્ ઊચતુઃ

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 1]
ભિષાયકદિને ભૃત્યં સ્વં કૃત્વા તૌ ભિષાયકમ્ ।
રત્નૈર્ અભ્યર્ચ્ય વિપિનં નીત્વાથ પ્રત્યમુઞ્ચતામ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.47 ॥
"કુબેરસ્ ત્વયિ તુષ્ટો ઽદ્ય નાનારત્નવિભૂષિતઃ ।
કૃત્વા તવાશિષં લોકસમક્ષં સ તિરોહિતઃ" ॥ જ્ર્ત્_બ્.48 ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભૂપતેસ્ મુગ્ધસ્ય કૃપણસ્ય ચ ।
પ્રયાગજનકૌ ધૂર્તૌ પ્રસાદં પ્રત્યદાપિતામ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.49 ॥
એવં કદીશ્વરસ્યાસ્ય બાલસ્યેવ વિભીષિકાઃ ।
સન્દર્શ્ય કોશં નિશ્શેષં લુણ્ઠયાં ચક્રતુર્ વિટૌ

રાજા સાર્ધાન્ નવાબ્દાન્ સ ક્ષ્માં ભુક્ત્વા દિવસાન્ દશ ।
ચત્વારિંશાબ્દનાભસ્યસિતાષ્ટમ્યાં લયં યયૌ

3) વન્તિદેવ (લ્સ્ 4240-4247)
વન્તિદેવાભિધસ્ સપ્તચત્વારિંશે ઽથ વત્સરે ।
ભાદ્રશુક્લદશમ્યાં સ તસ્ય પુત્રો વ્યપદ્યત

4) વોપ્પદેવ (લ્સ્ 4247-4256)
વોપ્પદેવાભિધḫ પૌરૈર્ યોગ્યાલાભાન્ નૃપẖ કૃતઃ ।
પ્રાપિતો ઘાસરચિતḫ પૂજામ્ ઇવ ભિષાયકઃ

દૃષ્ટ્વા સ્થૂલશિલા હૃષ્ટો મૂઢસ્ સો ઽથ સ્વમન્ત્રિણઃ ।
આદિશત્ "સ્તન્યપાનેન વર્ધ્યન્તામ્ ઇતરા" ઇતિ

શ્રુત્વા તત્સ્થાનમાહાત્મ્યં બાલિશો મન્ત્રિભિસ્ સહ ।
આગાત્ સુરેશ્વરીક્ષેત્રં નૌપથેન સ જાતુચિત્

અપ્સુ સ્વપ્રતિબિમ્બે ઽસ્ય કુર્વતો મુખવૈકૃતમ્ ।
રુષા ચપેટાં દદતો ન્યપતન્ મણિમુદ્રિકા

"રાજ્ઞẖ ક્વ મણિમુદ્રે"તિ પૃચ્છતસ્ સો ઽભ્યધાદ્ ઇતિ ।
"પતિતા સા જલે રેખા તત્રાભિજ્ઞાનમ્" આચરન્

એવં નિદર્શનીભૂય મૂર્ખાણાં નામરાજતાં ।
નવાબ્દાંશ્ ચતુરો માસાન્ સાર્ધાન્ દ્વે ચ દિને વ્યધાત્

5) જસ્સક (લ્સ્ 4256-4274)
તસ્યાનુજો ઽથ ભૂભારમ્ અનિચ્છન્ન્ અપિ જસ્સકઃ ।
સ્વવૃદ્ધિકામૈર્ અત્યજ્ઞો લવન્યૈર્ અભ્યષિચ્યત

બધ્યન્તે ન શુકા ઇવોદિતવચસ્સંવાદિનો વાયસા
ભૂમિશ્ શર્કરિલોર્વરેવ ભજતે નો ઘર્ષણક્ષોદનમ્ ।
અશ્મા સૈન્ધવવન્ ન જાતુ ગમિતો નિષ્પિષ્ય ચૂર્ણીકૃતિં
કેષાઞ્ચિદ્ ગુણવદ્ ગુણાય મહતે દોષો ઽપિ સઞ્જાયતે

સોદરૌ ક્ષુક્ષભીમાખ્યૌ દ્વિજૌ તસ્ય મહીભુજઃ ।
ધૂર્તત્વેન પ્રિયાવ્ આજ્ઞામ્ અચિરાદ્ ઉદલઙ્ઘતામ્

"સમર્થાવ્ અતિસામર્થ્યૌ સ કથં નૌ સહિષ્યતે" ।
ભૂપં મત્વાપિ સામર્ષં નાન્યં વવ્રતુર્ ઇત્ય્ અમૂ

સ્વયં યચ્ ચ ન સંભેજે તયોર્ એકો નૃપશ્રિયમ્ ।
લવન્યોત્સિક્તતા હેતુર્ ન ત્વ્ અનૌચિત્યશઙ્કિતા