રઘુવંશ · અધ્યાય 14

ઉત્તિષ્ઠ વત્સે નનુ સાનુજો ઽસૌ દશાન્તરં તત્ર સમં પ્રપન્ને
અપશ્યતાં દાશરથી જનન્યૌ છેદાદ્ ઇવોપઘ્નતરોર્ વ્રતત્યૌ ॥

ઉભાવ્ ઉભાભ્યાં પ્રણતૌ હતારી યથાક્રમં વિક્રમશોભિનૌ તૌ
વિસ્પષ્ટમ્ અસ્રાન્ધતયા ન દૃષ્ટૌ જ્ઞાતૌ સુતસ્પર્શસુખોપલમ્ભાત્ ॥

આનન્દજઃ શોકજમ્ અશ્રુ બાષ્પસ્ તયોર્ અશીતં શિશિરો બિભેદ
ગઙ્ગાસરય્વોર્ જલમ્ ઉષ્ણત્પતં હિમાદ્રિનિસ્યન્દ ઇવાવતીર્ણઃ ॥

તે પુત્રયોર્ નૈરૃતશસ્ત્રમાર્ગાન્ આર્દ્રાન્ ઇવાઙ્ગે સદયં સ્પૃશન્ત્યૌ
અપીપ્સિતં ક્ષત્રકુલાઙ્ગનાનાં ન વીરસૂશબ્દમ્ અકામયેતામ્ ॥

ક્લેશાવહા ભર્તુર્ અલક્ષણાહં સીતેતિ નામ સ્વમ્ ઉદીરયન્તી
સ્વર્ગપ્રતિષ્ઠસ્ય ગુરોર્ મહિષ્યાવ્ અભક્તિભેદેન વધૂર્ વવન્દે ॥

ઉત્તિષ્ઠ વત્સે નનુ સાનુજો ઽસૌ વૃત્તેન ભર્તા શુચિના તવૈવ
કૃચ્છ્રં મહત્ તીર્ણ ઇતિ પ્રિયાર્હાં તામ્ ઊચતુસ્ તે પ્રિયમ્ અપ્ય્ અમિથ્યા ॥

અથાભિષેકં રઘુવંશકેતોઃ પ્રારબ્ધમ્ આનન્દજલૈર્ જનન્યોઃ
નિર્ વર્તયામ્ આસુર્ અમાત્યવૃદ્ધાસ્ તીર્થાહૃતૈઃ કાઞ્ચનકુમ્ભતોયૈઃ ॥

સરિત્સમુદ્રાન્ સરસીશ્ ચ ગત્વા રક્ષઃકપીન્દ્રૈર્ ઉપપાદિતાનિ
તસ્યાપતન્ મૂર્ધ્નિ જલાનિ જિષ્ણોર્ વિન્ધ્યસ્ય મેઘપ્રભવા ઇવાપઃ ॥

તપસ્વિવેષક્રિયયાપિ તાવદ્ યઃ પ્રેક્ષણીયઃ સુતરાં બભૂવ
રાજેન્દ્રનેપથ્યવિધાનશોભા રસ્યોદિતાસીત્ પુનરુક્તદોષા ॥

સ મૌલરક્ષો હરિમિશ્રસૈન્યસ્ તૂર્યસ્વનાનન્દિતપૌરવર્ગ્ અઃ
વિવેષ સૌધોદ્ગતલાજવર્ષામ્ ઉત્તોરણામ્ અન્વયરાજધાનીમ્ ॥

સૌમિત્રિણા સાવરજેન મન્દમ્ આધૂતવાલવ્યજનો રથસ્થઃ
ધૃતાતપત્રો ભરતેન સાક્ષાદ્ ઉપાયસંઘાત ઇવ પ્ર વૃદ્ધઃ ॥

પ્રાસાદકાલાગુરુધૂમરાજિસ્ તસ્યાઃ પુરો વાયુવશેન ભિન્ના
વનાન્ નિવૃત્તેન રઘ્ ઊદ્વહેન મુક્તા સ્વયં વેણિર્ ઇવાભાસે ॥

શ્વશ્રૂજનાનુષ્ઠિતચારુવેષાં કર્ણીરથસ્થાં રઘુવીરપત્નીમ્
પ્રાસાદ વાતાયનદૃશ્યબન્ધૈઃ સાકેતનાર્યો ઽઞ્જલિભિઃ પ્રણેમુઃ ॥

સ્ફુરત્પ્રભામણ્ડલમ્ આન્ ઉ સૂયં સા બિભ્રતી શાશ્વતમ્ અઙ્ગરાગમ્
રરાજ શુદ્ધેતિ પુનઃ સ્વપુર્યૈ સંદર્શિત વહ્નિગતેવ ભર્ત્રા ॥

વેશ્માનિ રામઃ પરિબર્હવન્તિ વિશ્રાણ્ય સૌહાર્ધનિધિઃ સુહૃદ્બ્યઃ
બાષ્પાયમાણો બલિમન્નિકેતમ્ આલેખ્યશેષસ્ય પિતુર્ વિવેશ ॥

કૃતાઞ્જલિસ્ તત્ર યદ્ અમ્બ સત્યાન્ નાભ્રશ્યત સ્વર્ગફલાદ્ ગુરુર્ નઃ
તચ્ ચિન્ત્યમાનં સુકૃતં તવેતિ જહાર લજ્જાં ભરતસ્ય માતુઃ ॥

તથ્ આ ચ સુગ્રીવવિભીશણાદીન્ ઉપાચરત્ કૃત્રિમસંવિધાભિઃ
સંકલ્પમાત્રોદિતસિદ્ધયસ્ તે ક્રાન્તા યથા ચેતસિ વિસ્મયેન ॥

સભાજનાયોપગતાન્ સ દિવ્યાન્ મુનીન્ પુરસ્કૃત્ય હતસ્ય શત્રોઃ
શુશ્રાવ તેભ્યઃ પ્રભવાદ્ ઇ વૃત્તં સ્વવિક્રમે ગૌરવમ્ આદધાન્ અમ્ ॥

પ્રતિપ્રયાતેષુ તપોધનેષુ સુખાદ્ અવિજ્ઞાતગતાર્ધમાસાન્
સીતાસ્વહસ્તોપહૃતાગ્ર્યપૂજાન્ રક્ષઃકપીન્દ્રાન્ વિસસર્જ રામઃ ॥

તચ્ ચ્ આત્મચિન્તાસુલભં વિમાનં હૃતં સુરારેઃ સહ જીવિતેન
કૈલાસનાથોદ્વહનાય ભૂયઃ પુષ્પં દિવઃ પુષ્પકમ્ અન્વમંસ્ત ॥

પિતુર્ નિયોગાદ્ વન વાસમ્ એવં નિસ્તીર્ય રામઃ પ્રતિપન્નરાજ્યઃ
ધર્માર્થકામેષુ સમ્ આં પ્રપેદે યથા તથૈવાવરજેષુ વૃત્તિમ્ ॥

સર્વાસુ માતૃષ્વ્ અપિ વત્સલત્વાત્ સ નિર્વિશેષપ્રતિપત્તિર્ આસીત્
ષડાનનાપીતપયોધરાસુ નેતા ચમૂનામ્ ઇવ કૃત્તિકાસુ ॥

તેનાર્થવાંલ્ લોભપરાઙ્મુખેન તેન ઘ્નતા વિઘ્નભયં ક્રિયાવાન્
તેનાસ લોકઃ પિતૃમાન્ વિનેત્રા તેનૈવ શોકાપનુદેન પુત્રી ॥

સ પૌરકાર્યાણિ સમીક્ષ્ય કાલે રેમે વિદેહાધિપતેર્ દુહિત્રા
ઉપસ્થિત્ અશ્ ચાર્ ઉ વપુસ્ તદીયં કૃત્વોપભોગોત્સુકયેવ લક્ષ્મ્યા ॥

તયોર્ યથાપ્રાર્થિતમ્ ઇન્દ્રિયાર્થ્ આન્ આસેદુષોઃ સદ્મસુ ચિત્રવત્સુ
પ્રાપ્તાનિ દુઃખાન્ય્ અપિ દણ્ડકેષુ સંચિન્ત્યમાનાનિ સુખાન્ય્ અભૂવન્ ॥

અથાધિક સ્નિગ્ધ વિલોચનેન મુખેન સીતા શરપાણ્ડુરેણ
આનન્દયિત્રી પરિણેતુર્ આસીદ્ અનક્ષરવ્યઞ્જિત દોહદેન ॥

તામ્ અઙ્કમ્ આરોપ્ય કૃશાઙ્ગયષ્ટિં વર્ણાન્તરાક્રાન્તપયોધરાગ્રામ્
વિલજ્જમાનાં રહસિ પ્રતીતઃ પ્રપ્રચ્છ રામાં રમણો ઽભિલાષમ્ ॥

સા દષ્ટ નીવાર બલીનિ હિંસ્રૈઃ સંબદ્ધ વૈખાનસકન્યકાનિ
ઇયેષ ભૂયઃ કુશવન્તિ ગન્તું ભાગીરથીતીરતપોવનાનિ ॥

તસ્યૈ પ્રતિશ્રુત્ય રઘુપ્રવીરસ્ તદ્ (?) ઈપ્સિતં પાર્શ્વચરાનુયાતઃ
આલોકયિષ્યન્ મુદિતામ્ અયોધ્યાં પ્રાસાદમ્ અભ્રંલિહમ્ આરુરોહ ॥

ઋદ્ધાપણં રાજપથં સ પશ્યન્ વિગાહ્યમાનાં સરયૂં ચ નૌભિઃ
વિલાસિભિશ્ ચાધ્યુષિતાનિ પૌરૈઃ પુરોપકણ્ઠોપવનાનિ રેમે ॥

સ કિંવદન્તીં વદતાં પુરોગઃ સ્વઋત્તમ્ ઉદ્દિશ્ય વિશુદ્ધવૃત્તઃ
સર્પાધિરાજોરુભુજો ઽપસર્પં પપ્રચ્છ ભદ્રં વિજિતારિભદ્રઃ ॥

નિર્બન્ધપૃષ્ટઃ સ જગાદ સર્વં સ્તુવન્તિ પૌરાશ્ ચરિતં ત્વદીયમ્
અન્યત્ર રક્ષોભવનોષિતાયાઃ પરિગ્રહાન્ માનવદેવ દેવ્યાઃ ॥

કલત્રનિન્દાગુરુણા કિલૈવમ્ અભ્યાહતં કીર્તિવિપર્યયેણ
અયોઘનેનાય ઇવાભિતપ્તં વૈદેહિબન્ધોર્ હૃદયં વિદદ્રે ॥

કિમ્ આત્મનિર્વાદકથામ્ ઉપેક્ષ્ એ જાયામ્ અદોષામ્ ઉત સંત્યજા મિ
ઇત્ય્ એકપક્ષાશ્રયવિક્લવત્વાદ્ આસીત્ સ દોલાચલચિત્તવૃત્તિઃ ॥

નિશ્ચિત્ય ચાનન્યનિવૃત્તિ વાચ્યં ત્યાગેન પત્ન્યાઃ પરિમાર્ષ્ટુમ્ ઐચ્છત્
અપિ સ્વદેહાત્ કિમ્ ઉતેન્દ્રિયાર્થાદ્ યશોધનાનાં હિ યશો ગરીયઃ ॥

સ સંનિપાત્યાવરજાન્ હતૌજાસ્ તદ્વિક્રિયાદર્શનલુપ્તહર્ષાન્
કૌલીનમ્ આત્માશ્રયમ્ આચચક્ષે તેભ્યઃ પુનશ્ ચેદમ્ ઉવાચ વાક્યમ્ ॥

રાજર્ષિવંશસ્ય રવિપ્રસૂતેર્ ઉપસ્થિતઃ પશ્યત કીદૃશો ઽયમ્
મત્તઃ સદાચારશુચેઃ કલઙ્કઃ પયોદવાતાદ્ ઇવ દર્પણસ્ય ॥

પૌરેષુ સો ઽહં વહુલીભવન્તમ્ અપાં તરઙ્ગેષ્વ્ ઇવ તૈલબિન્દુમ્
સોઢું ન તત્પૂર્વમ્ અવર્ણમ્ ઈશ્ એ આલાનિકં સ્થાણુમ્ ઇવ દ્વિએપેન્દ્રઃ ॥

તસ્યાપનોદાય ફલપ્રવૃત્તાવ્ ઉપસ્થિતાયામ્ અપિ નિર્વ્યપેક્ષઃ
ત્યક્ષ્યામિ વૈદેહસુતાં પુરસ્તાત્ સમુદ્રનેમિં પિતુર્ આજ્ઞયેવ ॥

અવૈમિ ચૈનામ્ અનઘેતિ કિં તુ લોકાપવાદો બલવાન્ મતો મે
છાયા હિ ભૂમેઃ શશિનો મલત્વ્ એન્- -આરોપિતા શુદ્ધિમતઃ પ્રજાભિઃ ॥

રક્ષોવધ્ આન્તો ન ચ મે પ્રયાસો વ્યર્થઃ સ વૈરપ્રતિમોચનાય
અમર્ષણઃ શોણિતકાઙ્ક્ષયા કિં પદા સ્પૃશન્તં દશતિ દ્વિજિહ્વઃ ॥

તદ્ એષ સર્ગઃ કરુણાર્દ્રચિત્તૈર્ ન મે ભવદ્ભિઃ પ્રતિષેધનીયઃ
યદ્ય્ અર્થિતા નિર્ હૃત વાચ્યશલ્યાન્ પ્રાણાન્ મયા ધારય્ ઇતું ચિરં વઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવન્તં જનકાત્મજાયાં નિતાન્તરૂક્ષાભિનિવેશમ્ ઈશમ્
ન કશ્ચન ભ્રાતૃષુ તેષુ શક્તો નિષેદ્ધુમ્ આસીદ્ અનુ વર્તિતું વા ॥

સ લક્ષ્મણં લક્ષ્મણપૂર્વજન્મા વિલોક્ય લોકત્રયગીતકીર્તિઃ
સૌમ્યેતિ ચાભાષ્ય યથાર્થભાષ્ ઈ સ્થિતં નિદેશે પૃથગ્ આદિદેશ ॥

પ્રજાવતી દોહદ શંસિની તે તપોવન્ એષુ સ્પૃહયાલુર્ એવ
સૌમ્યેતિ ચાભાષ્ય યથાર્થભાષ્ ઈ પ્રાપય્ય વાલ્મીકિપદં ત્યજૈનામ્ ॥

સ શુશ્રુવાન્ માતરિ ભાર્ગવેણ પિતુર્ નિયોગાત્ પ્રહૃતમ્ દ્વિષદ્વત્
પ્રત્યગ્રહીદ્ અગ્રજશાસનં તદ્ આજ્ઞા ગુરૂણાં હ્ય્ અવિચારણીયા ॥

અથાનુકૂલશ્રવણપ્રતીતામ્ અત્રસ્નુભિર્ યુક્તધુરં તુરંગૈઃ
રથં સુમન્ત્ર પ્રતિપન્નરશ્મિમ્ આરોપ્ય વૈદેહસુતાં પ્રતસ્થે ॥

સા નીયમાના રુચિર્ આન્ પ્રદેશાન્ પ્રિયંકરો મે પ્રિય ઇત્ય્ અનન્દત્
નાબુદ્ધ કલ્પદ્રુમતાં વિહાય જાતં તમ્ આત્મન્ય્ અસિપત્ત્રવૃક્ષમ્ ॥

જુગૂહ તસ્યાઃ પથિ લક્ષ્મણો યત્ સવ્યેતરેણ સ્ફુરતા તદ્ અક્ષ્ણા
આખ્યાતમ્ અસ્યૈ ગુર્ ઉ ભાવ્ ઇ દુઃખમ્ અત્યન્તલુપ્તપ્રિય દર્શનેન ॥

સા દુર્નિમિત્ત્ ઓપગતાદ્ વિષાદાત્ સદ્ય ઃ પરિમ્લાનમુખારવિન્દા
રાજ્ઞઃ શિવં સાવરજસ્ય ભૂયાદ્ ઇત્ય્ આશશંસે કરણૈર્ અબાહ્યૈઃ ॥

ગુરોર્ નિયોગાદ્ વનિતાં વનાન્તે સાધ્વીં સુમિત્રાતનયો વિહાસ્યન્
અવાર્યત્ એવ્ ઓત્થિત વીચિહસ્તૈર્ જહ્નોર્ દુહિત્રા સ્હિતયા પુરસ્તાત્ ॥

રથાત્ સ યન્ત્રા નિગૃહીતવાહાત્ તાં ભ્રાતૃહ્યાયાં પુલિને ઽવતાર્ય
ગઙ્ગાં નિષાદાહૃતનૌવિશેષસ્ તતાર સંધામ્ ઇવ સત્યસંધઃ ॥

અથ વ્યવસ્થાપિતવાક્ કથંચિત્ સૌમિત્રિર્ અન્તર્ગતબાષ્પકણ્ઠઃ
ઔત્પાતિક્ ઓ મેઘ ઇવાશ્મવર્ષં મહીપતેઃ શાસનમ્ ઉજ્જગાર ॥

તતો ઽભિષઙ્ગાનિલવિપ્રવિદ્ધા પ્રભ્રશ્યમાનાભરણસ્પ્રસૂના
સ્વમૂર્તિલાભપ્રકૃતિં ધરિત્રીં લતેવ સીતા સહસા જગામ ॥

ઇક્ષ્વાકુવંશપ્રભવઃ કથં ત્વાં ત્યજેદ્ અકસ્માત્ પતિર્ આર્યવૃત્તઃ
ઇતિ ક્ષિતિઃ સંશયિતેવ તસ્યૈ દદૌ પ્રવેશં જનની ન તાવત્ ॥

સા લુપ્તસંજ્ઞા ન વિવેદ દુઃખં પ્રત્યાગતાસુઃ સમતપ્યત્ આન્તઃ
તસ્યાઃ સુમિત્રાત્મજયત્નલબ્ધો મોહાદ્ અભૂત્ કષ્ટતરઃ પ્રબોધઃ ॥

ન ચાવદદ્ ભર્તુર્ અવર્ણમ્ આર્યા નિરાકરિષ્ણોર્ વૃજિનાદ્ ઋતે ઽપિ
આત્માનમ્ એવ સ્થિરદુઃખબાજં પુનઃ પુનર્ દુષ્કૃતિનં નિનિન્દ ॥

આશ્વાસ્ય રામાવરજઃ સતીં તામ્ આખ્યાતવાલ્મીકિનિકેતમાર્ગઃ
નિઘ્નસ્ય મે ભર્તૃનિદેશ રૌક્ષ્યં દેવિ ક્ષમસ્વેતિ બભૂવ નમ્રઃ ॥

સીતા સમુત્થાપ્ય જગાદ વાક્યં પ્રીતાસ્મિ તે સૌમ્ય ચિરાય જીવ
વિડૌજસા વિષ્ણુર્ ઇવાગ્રજેન ભ્રાત્રા યદ્ ઇત્થં પરવાન્ અસિ ત્વમ્ ॥

શ્વશ્રૂજનં સર્વમ્ અનુક્રમેણ વિજ્ઞાપય્ અ પ્રાપિતમત્પ્રણામઃ
પ્રજાનિશેકં મયિ વર્તમાનં સૂનોર્ અનુધ્યાયત ચેતસેતિ ॥

વાચ્યસ્ ત્વયા મદ્વચનાત્ સ રાજા વહ્નૌ વિશુદ્ધામ્ અપિ યત્ સમક્ષમ્
માં લોકવાદશ્રવણાદ્ અહાસીઃ શ્રુતસ્ય કિં તત્ સદૃશં કુલસ્ય ॥

કલ્યાણબુદ્ધેર્ અથ વા તવાયં ન કામચારો મયિ શઙ્કનીયઃ
મમૈવ જન્માન્તરપાતકાનાં વિપાકવિસ્ફૂર્જથુર્ અપ્રસહ્યઃ ॥

ઉપસ્થિતાં પૂર્વમ્ અપાસ્ય લક્ષ્મીં વનં મયા સાર્ધમ્ અસિ પ્રપન્નઃ
તદ્ આસ્પદં પ્રાપ્ય તય્ આતિરોષાત્ સોઢાસ્મિ ન ત્વદ્ભવને વસન્તી ॥

નિશાચરોપપ્લુતભર્તૃકાણાં તપસ્વિનીનાં ભવતઃ પ્રસાદાત્
ભૂત્વા શરણ્યા શરણાર્થમ્ અન્ય્ આં કથં પ્રપત્સ્યે ત્વયિ દીપ્યમાને ॥

કિં વા તવાત્યન્તવિયોગમોઘે કુર્યામ્ ઉપેક્ષાં હતજીવિતે ઽસ્મિન્
સ્યાદ્ રક્ષણીયં યદિ મે ન તેજસ્ ત્વદીયમ્ અન્તર્ ગતમ્ અન્તરાયઃ ॥

સાહં તપઃ સૂર્ય નિવિષ્ટ દૃષ્ટિર્ ઊર્ધ્વં પ્રસૂતેસ્ ચરિતુમ્ યતિષ્યે
તથા યથા મે જનનાન્તરે ઽપિ ત્વમ્ એવ ભર્તા ન ચ વિપ્રયોગઃ ॥

નૃપસ્ય વર્ણાશ્રમ રક્ષણં યત્ સ એવ ધર્મો મનુના પ્રણીતઃ
નિર્વાસિતાપ્ય્ એવમ્ અતસ્ ત્વયાહં તપસ્વિસામાન્યમ્ અવેક્ષણીયા ॥

તથેતિ તસ્યાઃ પ્રતિગૃહ્ય વાચં રામાનુજે દૃશ્ટિપથં વ્યતીતે
સા મુક્તકણ્ઠં વ્યસનાતિભારાચ્ ચક્રન્દ વિગ્ના કુરરીવ ભૂયઃ ॥

નૃત્યં મયૂરાઃ કુસુમાનિ વૃક્ષા દર્ભાન્ ઉપાત્તાન્ વિજહુર્ હરિણ્યઃ
તસ્યાઃ પ્રપન્ને સમદુઃખભાવમ્ અત્યન્તમ્ આસીદ્ રુદિતં વને ઽપિ ॥

તામ્ અભ્યગચ્છદ્ રુદિતાનુસારી કવિઃ કુશેધ્માહરણાય યાતઃ
નિષાદવિદ્ધાણ્ડજદર્શનોત્થઃ શ્લોકત્વમ્ આપદ્યત યસ્ય શોકઃ ॥

તમ્ અશ્રુ નેત્રાવરણં પ્રમૃજ્ય સીતા વિલાપાદ્ વિરતા વવન્દે
તસ્યૈ મુનિર્ દોહદલિઙ્ગદર્શી દાશ્વાન્ સુપુર્ત્રાશિષમ્ ઇત્ય્ ઉવાચ ॥

જાને વિષૃશ્ટાં પ્રણિધાનતસ્ ત્વાં મિથ્યાપવાદક્ષુભિતેન ભર્ત્રા
તન્ મા વ્યથિષ્ઠા વિષયાન્તરસ્થં પ્રાપ્તાસિ વૈદેહિ પિતુર્ નિકેતમ્ ॥

ઉથ્કાતલોકત્રયકણ્ટકે ઽપિ સત્યપ્રતિજ્ઞે ઽપ્ય્ અવિકત્થને ઽપિ
ત્વાં પ્રત્ય્ અકસ્માત્ કલુષપ્રવૃત્તાવ્ અસ્ત્ય્ એવ મન્યુર્ ભરતાગ્રજે મે ॥

તવ્ એન્દુ કીર્તિઃ શ્વશુરઃ સખા મે સતાં ભવોચ્છેદકરઃ પિતા તે
ધુરિ સ્થિતા ત્વં પતિદેવતાનાં કિં તન્ ન યેનાસિ મમાનુકમ્પ્યા ॥

તપસ્વિસંસર્ગવિનિતત્સત્ત્વે તપોવને વીતભયા વસાસ્મિન્
ઇતો ભવિષ્યત્ય્ અનઘપ્રસૂતેર્ અપત્યસંસ્કારમયો વિધિસ્ તે ॥

અશૂન્યતીરાં મુનિસંનિવેશૈસ્ તમોઽપહન્ત્રીં તમસાં વિ ગાહ્ય
તત્સૈકતોત્સઙ્ગબલિક્રિયાભિઃ સંપત્સ્યતે તે મનસઃ પ્રસાદઃ ॥

પુષ્પં ફલં ચાર્તવમ્ આહરન્ત્યો બીજં ચ બાલેયમ્ અકૃષ્ટરોહિ
વિનોદયિષ્યન્તિ નવાભિષઙ્ગામ્ ઉદારવાચો મુનિકન્યકાસ્ ત્વામ્ ॥

પયોઘટૈર્ આશ્રમબાલવૃક્ષાન્ સંવર્ધયન્તી સ્વબલાનુરૂપ્ ઐઃ
અસંશયં પ્રાક્ તનયોપપત્તેઃ સ્તનંધયપ્રીતિમ્ અવાપ્સ્યસિ ત્વમ્ ॥

અનુગ્રહપ્રત્યભિનન્દિનીં તાં વાલ્મીકિર્ આદાય દયાર્દ્રચેતાઃ
સાયં મૃગાધ્યાસિતવેદિપાર્શ્વં સ્વમ્ આશ્રમં શાન્તમૃગં નિનાય ॥

તામ્ અર્પયામ્ આસ ચ શોકદીનાં તદાગમપ્રીતિષુ તાપસીષુ
નિર્વિષ્ટસારાં પિતૃભિર્ હિમાંશોર્ અન્ત્યાં કલાં દર્શ ઇવૌષધીષુ ॥

તા ઇઙ્ગુદીસ્નેહકૃતપ્રદીપમ્ આસ્તીર્ણમેધ્યાજિનતલ્પમ્ અન્તઃ
તસ્યૈ સપર્યાનુપદં દિનાન્તે નિવાસહેતોર્ ઉટજં વિતેરુઃ ॥

તત્રાભિષેકપ્રયતા વસન્તી પ્રયુક્તપૂજા વિધિન્ આતિથિભ્યઃ
વન્યેન સા વલ્કલિની શરીરં પત્યુઃ પ્રજાસંતતયે બભાર ॥

અપિ પ્રભુઃ સાનુશયો ઽધુના સ્યાત્ કિમ્ ઉત્સુકઃ શક્રજિતો ઽપિ હન્તા
શશંસ સીતા પરિદેવન્ આન્તમ્ અનુષ્ઠિતં શાસનમ્ અગ્રજાય ॥

બભૂવ રામઃ સહસા સ બાષ્પસ્ તુષારવર્ષીવ સહસ્યચન્દ્રઃ
કૌલીનભીતેન ગૃહાન્ નિરસ્તા ન તેન વૈદેહસુતા મનસ્તઃ ॥

નિગૃહ્ય શોકં સ્વયમ્ એવ ધીમાન્ વર્ણાશ્રમાવેક્ષણજાગરૂકઃ
સ ભ્રાતૃસાધારણભોગમ્ ઋદ્ધં રાજ્યં રજોરિક્તમનાઃ શશાસ ॥

તામ્ એકભાર્યાં પરિવાદભીરોઃ સાધ્વીમ્ અપિ ત્યક્તવતો નૃપસ્ય
વક્ષસ્ય્ અસંઘટ્ટ સુખં વસન્તી રેજે સપત્નીરહિતેવ લક્ષ્મીઃ ॥

સીતાં હિત્વા દશમુખરિપુર્ નોપયેમ યદ્ અન્યાં તસ્યા એવ પ્રતિકૃતિસખો યત્ ક્રતૂન્ આજહાર
વૃત્તાન્તેન શ્રવણવિષયપ્રાપિણા તેન ભર્તુઃ સા દુર્વારં કથમ્ અપિ પરિત્યાગદુઃખં વિષેહે ॥

પ્રત્યાગતૌ તત્ર ચિરપ્રવાસાદ્ અપશ્યતાં દાશરથી જનન્યૌ
કુમુદ્વતી શીતમરીચિલેખે દિવેવ રૂપાન્તરદુર્વિભાવ્યે ॥

કેયં વને લક્ષ્મણ લક્ષ્મણેતિ દીનાક્ષરં રોદિતિ યોષિદ્ ઉચ્ચૈઃ
આં જ્ઞાતમ્ એષા જનકાત્મજેતિ કવિર્ વિચિન્ત્યાન્તિકમ્ આજગામ ॥