Prasannapada · અધ્યાય 61

સંકલ્પો વિતર્કઃ । સંકલ્પાત્ પ્રભવતીતિ સંકલ્પપ્રભવઃ ।
કામ જાનામિ તે મૂલં સંકલ્પાત્કિલ જાયસે ।
ન ત્વાં સંકલ્પયિષ્યામિ તતો મે ન ભવિષ્યસિ ॥
ઇતિ ગાથાભિધાનાત્
સંકલ્પપ્રભવો રાગો દ્વેષો મોહશ્ચ કથ્યતે ।
એતન્મૂલકત્વાદન્યેષાં ક્લેશાનાં મુખ્યત્વાદેષામેવોપાદાનં ત્રયાણામ્ । એતે ચ ત્રયઃ ક્લેશાઃ-
શુભાશુભવિપર્યાસાન્ સંભવન્તિ પ્રતીત્ય હિ ।
તત્ર હિ શુભમાકારં પ્રતીત્ય રાગ ઉત્પદ્યતે, અશુભં પ્રતીત્ય દ્વેષઃ, વિપર્યાસાન્ પ્રતીત્ય મોહ ઉત્પદ્યતે । સંકલ્પસ્તુ એષાં ત્રયાણામપિ સાધારણકારણમુત્પત્તૌ । કથં પુનર્મોહઃ સંકલ્પપ્રભવઃ? ઉચ્યતે । ઉક્તં હિ પ્રતીત્યસમુત્પાદે ભગવતા-
અવિદ્યાપિ ભિક્ષવઃ સહેતુકા સપ્રત્યયા સનિદાના । કશ્ચ ભિક્ષવઃ અવિદ્યાયા હેતુઃ? અયોનિશો ભિક્ષવો મનસ્કારો ઽવિદ્યાયા હેતુઃ । આવિલો મોહજો મનસ્કારો ભિક્ષવો ઽવિદ્યાયા હેતુઃ ॥ ઇત્યતઃ અવિદ્યા સંકલ્પપ્રભવા ભવતિ

તતશ્ચ-
શુભાશુભવિપર્યાસાન્ સંભવન્તિ પ્રતીત્ય યે ।
તે સ્વભાવાન્ન વિદ્યન્તે તસ્માત્ ક્લેશા ન તત્ત્વતઃ