Prasannapada · અધ્યાય 57

ઇત્યાચાર્યચન્દ્રકીર્તિપાદોપરચિતાયાં પ્રસન્નપદાયાં મધ્યમકવૃત્તૌ સંભવવિભવપરીક્ષા નામ એકવિંશતિતમં પ્રકરણમ્ ॥
22
તથાગતપરીક્ષા દ્વાવિંશતિતમં પ્રકરણમ્ ।
અત્રાહ- વિદ્યત એવ ભવસંતતિઃ, તથાગતસદ્ભાવાત્ । ઇહ હિ ભગવતા મહાકરુણોપાયપ્રજ્ઞાદ્વયધારિણા સકલત્રૈધાતુકાશેષસત્ત્વજાત્યાદિદુઃખવ્યુપશમૈકમનસા ત્રિભિઃ કલ્પાસંખ્યેયૈઃ સપ્તભિર્વા નૈરન્તર્યક્રમેણોદ્યચ્છતા તૈસ્તૈર્નિરતિશયૈરતિવિચિત્રૈઃ પુણ્યક્રિયાપ્રારમ્ભૈઃ સકલજગદ્ધિતોદયૈકક્રિયાલક્ષણૈઃ પ્રિયૈકપુત્રાદપ્યધિકતરનિરવશેષજગદનુગ્રહતત્પરેણ મહાકરુણાપરવશેન તત્રતત્રોપપત્ત્યાયતને ક્ષિતિસલિલજ્વલનપવનસાધારણભૈષજ્યમહામહીરુહવજ્જનાનાં સ્વેચ્છાત ઉપભોગ્યતામાત્માનમુપગમયતા મહાકાલેન સાર્વજ્ઞં સર્વાકારપરિચ્છેદિ પદમધિગતમ્ । સ એવમધિગતસર્વજ્ઞજ્ઞાનો ભગવાન્ યથા ધર્માણાં તત્ત્વં વ્યવસ્થિતં તથૈવ અશેષતો ગતત્વાદ્ બુદ્ધત્વાત્ તથાગત ઇત્યુચ્યતે । યદિ ભવસંતતિર્ન સ્યાત્, તદા તથાગતો ઽપિ ન સ્યાત્ । ન હિ એકેન જન્મના શક્યં તથાગતત્વમનુપ્રાપ્તુમ્ । તસ્માદ્વિદ્યત એવ ભવસંતતિઃ, તથાગતસદ્ભાવાદિતિ । ઉચ્યતે । ભવદીયમેવ હિ ઇદમતિમહદજ્ઞાનં ભવસંતાનસ્ય અવિચ્છેદવર્તિતાં ચ અતિદીર્ઘકાલં ચ ગમયતિ, યસ્ય નામ ભવતઃ અતિમહદજ્ઞાનધનાન્ધકારમેવ વિચિત્રૈરુપપત્તિશરચ્ચન્દ્રજ્ઞાનાલોકૈર્વિધ્વસ્યમાનમપિ અતિચિરતરકાલાભ્યાસવાસનાવિસ્તરાભિવૃદ્ધમદ્યાપિ ન વિધ્વસ્યતે ન નિવર્તતે । યદિ હિ તથાગતો નામ કશ્ચિત્ સ્યાત્ સ્વભાવતઃ, તદા તસ્ય મહતા કાલેનાભિનિષ્પત્તેર્ભવસંતતિઃ સ્યાત્ । ન ચ તથાગતો નામ કશ્ચિદ્ ભાવસ્વભાવત ઉપલભ્યતે । કેવલં તુ ભવાનવિદ્યાતિમિરોપહતમતિનયનતયા દ્વિચન્દ્રકેશમશકાદિવન્મિથ્યા તથાગતં નામ સ્વભાવત ઉપલભતે । યથા ચ તથાગતો નાસ્તિ સ્વભાવતઃ, તથા પ્રતિપાદયન્નાહ-
સ્કન્ધા ન નાન્યઃ સ્કન્ધેભ્યો નાસ્મિન્ સ્કન્ધા ન તેષુ સઃ ।
તથાગતઃ સ્કન્ધવાન્ન કતમો ઽત્ર તથાગતઃ