Prasannapada · અધ્યાય 50

ઇહ તાવત્ યદિ વર્તમાનાનાગતૌ સ્યાતામ્, તાવપેક્ષ્ય અતીતં કાલં ભવેતામ્, અનપેક્ષ્ય વા? તત્ર યદિ અતીતમપેક્ષ્ય સિધ્યેતે, તથા નિયતમતીતે કાલે ભવિષ્યતઃ । યસ્માત્, યસ્ય હિ યત્ર અસત્ત્વમ્, તત્ તેન નાપેક્ષ્યતે। તદ્યથા વન્ધ્યા સ્રી સ્વતનયેન, ગગનમાલતીલતા સ્વકુસુમેન, સિકતા સ્વતૈલેન । અવિદ્યમાનમપ્યન્ધકારં પ્રદીપેન, પ્રદીપો ઽપિ અન્ધકારેણ પ્રતિદ્વન્દ્વિત્વેન અપેક્ષ્યતે ઇતિ ચેત્, નૈતદેવમ્ । અસ્યાપિ સાધ્યસમત્વાત્ । તદત્ર યદિ અતીતે કાલે વર્તમાનાનાગતૌ કાલૌ ઇષ્યેતે, અપેક્ષાસિદ્ધયર્થમેવં સતિ અતીતે કાલે વિદ્યમાનત્વાત્ અતીતકાલાત્મવત્ તયોરપ્યતીતત્વં સ્યાત્ । તતશ્ચ અતીતો ઽપિ ન સ્યાત્ । યસ્માત્ વર્તમાનાવસ્થાતિક્રાન્તો હિ અતીતઃ અસંપ્રાપ્તઃ અનાગત ઇતિ સ્યાત્ । યદા તુ વર્તમાનાનાગતયોરસંભવ એવ, તદા કુતઃ કસ્યચિદતીતત્વં સ્યાત્? ઇત્યતઃ અતીતો ઽપિ ન સ્યાત્

અથ યથોક્તદોષપરિજિહીર્ષયા-
પ્રત્યુત્પન્નો ઽનાગતશ્ચ ન સ્તસ્તત્ર પુનર્યદિ ।
પ્રત્યુત્પન્નો ઽનાગતશ્ચ સ્યાતાં કશ્રમપેક્ષ્ય તમ્