Prasannapada · અધ્યાય 26

પ્રાક્ તાવદ્દર્શનાદિભ્ય આત્મા નાસ્તિ, તત્ર હિ તસ્યાસ્તિત્વાભાવાત્ । દર્શનાદિસહભૂતો ઽપિ નાસ્તિ, પૃથક્પૃથગસિદ્ધયોઃ સહભાવાદર્શનાત્ શશશૃઙ્ગયોરિવ । આત્મોપાદાનયોશ્ચ પરસ્પરનિરપેક્ષયો પૃથક્પૃથગસિદ્ધત્વાત્ સાંપ્રતમપિ નાસ્તિ । ઉર્ધ્વમપિ । યદિ હિ પૂર્વં દર્શનાદીનિ સ્યુઃ, ઉત્તરકાલમાત્મા સ્યાત્, તદાનીમૂર્ધ્વં સંભવેત્ । ન ચૈવમ્, અકર્તૃકસ્ય કર્મણો ઽસિદ્ધત્વાત્ । યશ્ચૈવમાત્મા દર્શનાદિભ્યઃ પ્રાક્ પશ્ચાદ્ યુગપચ્ચ પરીક્ષ્યમાણો નાસ્તિ, તસ્ય ઇદાનીમનુપલબ્ધસ્વભાવસ્ય અસ્તિત્વં નાસ્તિત્વં વા કઃ પરિકલ્પયેત્પ્રાજ્ઞઃ? તસ્માત્કર્મકારકવદેવ ઉપાદાનોપાદાત્રોઃ પરસ્પરાપેક્ષા સિદ્ધિર્ન સ્વાભાવિકીતિ સ્થિતમ્ ॥
અત એવોક્તં ભગવતા આર્યસમાધિરાજભટ્ટારકે-
તહિ કાલિ સો દશબલો અનઘો જિનુ ભાષતે ઇમુ સમાધિવરમ્ ।
સુપિનોપમા ભગવતી સકલા ન હિ કશ્ચિ જાયતિ ન ચો મ્રિયતે ॥
ન ચ સત્ત્વુ લભ્યતિ ન જીવુ નરો ઇમિ ધર્મ ફેનકદલીસદૃશાઃ ।
માયોપમા ગગનવિદ્યુસમા દકચન્દ્રસંનિભ મરીચિસમાઃ ॥
ન ચ અસ્મિ લોકિ મૃતુ કશ્ચિ નરો પરલોક સંક્રમતિ ગચ્છતિ વા ।
ન ચ કર્મ નશ્યતિ કદાચિ કૃતં ફલુ દેતિ કૃષ્ણશુભ સંસરતો ॥
ન ચ શાશ્વતં ન ચ ઉચ્છેદ પુનો ન ચ કર્મસંચયુ ન ચાપિ સ્થિતિઃ ।
ન ચ સો ઽપિ કૃત્વ પુનરાસ્પૃશતિ ન ચ અન્યુ કૃત્વ પુન વેદયતે ॥
ન ચ સંક્રમો ન ચ પુનાગમનં ન ચ સર્વમસ્તિ ન ચ નાસ્તિ પુનઃ ।
ન ચ દૃષ્ટિસ્થાનગતિશુદ્ધિરિહ ન ચ સત્ત્વચારસુપશાન્તગતિ ॥
અનુત્પાદ શાન્ત અનિમિત્તપદં સુગતાન ગોચર જિનાન ગુણા ।
બલ ધારણી દશબલાન બલં બુદ્ધાનિયં વૃષમિતા પરમા ॥
ઇત્યાચાર્યચન્દ્રકીર્તિપાદોપરચિતાયાં પ્રસન્નપદાયાં મધ્યમકવૃત્તૌ પૂર્વપરીક્ષા નામ નવમં પ્રકરણમ્ ॥
10
અગ્નીન્ધનપરીક્ષા દશમં પ્રકરણમ્ ।
અત્રાહ- યદિદમુક્તં તસ્માત્કર્મકારકવદેવ ઉપાદાનોપાદાત્રોરપિ ન સ્વાભાવિકી સિદ્ધિરિતિ, તદયુક્તમ્, સાપેક્ષાણામપિ પદાર્થાનાં સસ્વાભાવ્યદર્શનાત્ । તથા હિ અગ્નિરિન્ધનમપેક્ષ્ય ભવતિ । ન ચ નિઃસ્વભાવો ઽગ્નિઃ, તસ્ય ઔષ્ણ્યદાહકત્વાદિસ્વભાવકાર્યોપલમ્ભાત્ । એવમગ્નિમપેક્ષ્ય ઇન્ધનં ભવતિ । ન ચ તન્નિઃસ્વભાવમ્, બાહ્યમહાભૂતચતુષ્ટયસ્વભાવત્વાત્ । એવમુપાદાનસાપેક્ષો ઽપ્યુપાદાતા સ્વભાવતો ભવિષ્યતિ, ઉપાદાતૃસાપેક્ષં ચોપાદાનમિત્યગ્નીન્ધનવદેતૌ ભવિષ્યત ઉપાદાનોપાદાતારાવિતિ । ઉચ્યતે । સ્યાદેતદેવમ્, યદિ અગ્નીન્ધને એવ સ્યાતામ્, ન તુ સ્તઃ । કથમ્? ઇહ યદિ અગ્નીન્ધને સ્યાતામ્, નિયતં તે એકત્વેન વા સ્યાતામન્યત્વેન વા? ઉભયથા તુ ન યુજ્યત ઇત્યાહ-
યદિન્ધનં સ ચેદગ્નિરેકત્વં કર્તૃકર્મણોઃ ।
અન્યશ્ચેદિન્ધનાદગ્નિરિન્ધનાદપ્યૃતે ભવેત્