Prasannapada · અધ્યાય 21

તત્ર કરોતીતિ કારકઃ કર્તા । કુર્વાણસ્યૈવ કિંચિત્ કારકવ્યપદેશો નાકુર્વાણસ્ય । તચ્ચ કરણં સદ્ભૂતસ્ય વા કર્તુઃ પરિકલ્પ્યેત, અસદ્ભૂતસ્ય વા, સદસદ્ભૂતસ્ય વા? ક્રિયતે ઇતિ કર્મ કર્તુરીપ્સિતતમમ્ । તદપિ ત્રિવિધમ્, સદ્ભૂતમસદ્ભૂતં સદસદ્ભૂતં ચ । તત્ર સદ્ભૂતઃ કારકઃ ક્રિયાયુક્તઃ સદ્ભૂતં ક્રિયાયુક્તં કર્મ ન કરોતીત્યેકા પ્રતિજ્ઞા । ઇદાનીમસદ્ભૂતો ઽપિ ક્રિયાકારકરહિતો ઽસદ્ભુતં ક્રિયારહિતં કર્મ ન કરોતીત્યપરા પ્રતિજ્ઞા

તત્રાદ્યાં પ્રસાધયિતુમાહ-
સદ્ભૂતસ્ય ક્રિયા નાસ્તિ કર્મ ચ સ્યાદકર્તૃકમ્ ।
ક્રિયાનિબન્ધનત્વાત્કારકવ્યપદેશસ્ય, કરોતિ ક્રિયાયુક્ત એવ કશ્ચિત્સદ્ભૂતઃ કારકવ્યપદેશં લભતે, તતશ્ચ તસ્યૈવંવિધસ્ય ક્રિયાહેતુકલબ્ધકારકવ્યપદેશસ્ય અપરા ક્રિયા નાસ્તિ યયા કર્મ કુર્યાત્ । ક્રિયાભાવાચ્ચ યદા કારકઃ કર્મ ન કરોતિ, તદા કારકનિરપેક્ષમકર્તૃકં કર્મ સ્યાત્ । ન ચાકર્તૃકં કર્મ સંભવતિ બન્ધ્યાસૂનોરિવ ઘટકરણમિતિ । એવં તાવત્
સદ્ભૂતસ્ય ક્રિયા નાસ્તિ કર્મ ચ સ્યાદકર્તૃકમ્ ।
ઇતિ દોષપ્રસઙ્ગાત્ સદ્ભૂતઃ કારકઃ કર્મ ન કરોતિ ।
ઇદાનીં સદ્ભૂતમપિ કર્મ કારકો ન કરોતીતિ પ્રતિપાદયન્નાહ-
સદ્ભૂતસ્ય ક્રિયા નાસ્તિ કર્તા ચ સ્યાદકર્મકઃ